This article is published in Turkish.
Önemli Nitelikteki İşlemler
Halka açık ortaklıklarda önemli nitelikteki işlemler, birleşme ve bölünme, önemli tutarda varlık satışı veya devri, ortaklıktan çıkarma, azınlık pay sahiplerinin korunması ve ayrılma hakkı. SPKn m.23-24 ve II-23.3 Önemli Nitelikteki İşlemler Tebliği.
1. Giriş
Önemli nitelikteki işlemler, halka açık ortaklıkların faaliyet ve yapısında köklü değişikliklere yol açabilen, pay sahiplerinin haklarını önemli ölçüde etkileyen işlemlerdir. Bu işlemler özel prosedüre tabi tutularak azınlık pay sahiplerinin korunması amaçlanmaktadır.
Sermaye piyasası mevzuatında önemli nitelikteki işlemler, SPKn m.23-24 ve II-23.3 sayılı Önemli Nitelikteki İşlemlere İlişkin Ortak Esaslar ve Ayrılma Hakkı Tebliği ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, AB mevzuatı ve uluslararası standartlarla uyumludur.
2. Yasal Çerçeve
Önemli nitelikteki işlemlerin hukuki temeli SPKn'nin 23 ve 24. maddelerinde yer almaktadır. Bu maddeler, işlem türleri, genel kurul onayı ve azınlık haklarını düzenlenmektedir.
(1) Halka açık ortaklıkların birleşme, bölünme işlemlerine taraf olması, tür değiştirmesi, imtiyaz öngörmesi veya mevcut imtiyazların kapsam veya konusunu değiştirmesi gibi yatırımcıların yatırım kararlarının değişmesine yol açacak ortaklığın yapısına ilişkin temel işlemler bu Kanunun uygulanmasında önemli nitelikte işlem sayılır. Kurul, önemli nitelikteki işlemleri, önemlilik ölçüsü de dâhil olmak üzere bu nitelikteki işlemlerde bulunulabilmesi veya kararların alınabilmesi için uyulması zorunlu usul ve esasları, halka açık ortaklıkların niteliğine göre belirlemeye yetkilidir.
| Düzenleme | Konu | İçerik |
|---|---|---|
| SPKn m.23 | Önemli İşlemler | İşlem türleri ve genel kurul |
| SPKn m.24 | Ortaklıktan Çıkarma | Yapısal değişiklik sonucu çıkarma |
| II-23.3 Tebliği | Uygulama Esasları | Önemlilik eşikleri, ayrılma hakkı |
| II-23.2 Birleşme ve Bölünme Tebliği | Birleşme ve Bölünme İşlemleri | Birleşme ve bölünme prosedürü |
3. Önemli Nitelikteki İşlem Türleri
Tebliğ, belirli işlemleri önemli nitelikte işlem olarak tanımlamış ve bu işlemler için özel prosedürler belirlenmiştir.
3.1. İşlem Kategorileri
| İşlem Türü | Tanım | Önemlilik Kriteri |
|---|---|---|
| Birleşme | Başka ortaklıkla birleşme | Her türlü birleşme |
| Bölünme | Kısmi veya tam bölünme | Her türlü bölünme |
| Tür Değiştirme | Hukuki yapıyı değiştirme | Her türlü tür değiştirme |
| Önemli Varlık İşlemleri | Varlık alış veya satışı | %50 veya %75 eşikleri |
| İmtiyaz Değişikliği | Oy hakkı imtiyazı değişimi | Olumsuz etki yaratan |
| Borçlanma Aracı İhracı | Önemli tutarda ihraç | Özkaynağın %100'ü |
3.2. Önemlilik Eşikleri
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirlenen önemli nitelikteki işlemler için önemlilik ölçütü, yönetim kurulu karar tarihi itibarıyla;
a) Ortaklığın kamuya açıklanmış son finansal tablolarına göre işleme konu mal varlığının kayıtlı değerinin varlık (aktif) toplamına oranının veya,
b) İşlem tutarının, son altı aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatlarının aritmetik ortalaması dikkate alınarak hesaplanan ortaklık değerine oranının veya,
c) (...) önemli nitelikteki işleme konu mal varlığından elde edilen gelirin, sürdürülen faaliyetler dönem net kârı/zararına etki eden tüm gelir kalemlerinin toplamına oranının,%75'ten fazla olması durumudur.
| Eşik | Kriter | Sonuç |
|---|---|---|
| %25 | Varlık değeri/toplam aktif | Kamuyu aydınlatma |
| %50 | İşlem tutarı/toplam aktif veya hasılat | Önemli işlem prosedürü |
| %75 | İşlem tutarı/toplam aktif | Ayrılma hakkı doğar |
4. Birleşme İşlemleri
Birleşme, iki veya daha fazla ortaklığın tek bir hukuki yapı altında birleştirilmesidir. Halka açık ortaklıklarda birleşme, özel prosedür ve azınlık koruması gerektirir.
4.1. Birleşme Türleri
| Birleşme Türü | Tanım | Sonuç |
|---|---|---|
| Devralma Yoluyla | Bir ortaklığın diğerini devralmasıdır | Devrolan ortaklık sona erer |
| Yeni Kuruluş Yoluyla | Tüm ortaklıklar yeni ortaklığa katılır | Birleşene tüm ortaklıklar sona erer |
| Kolaylaştırılmış Birleşme | %90 pay sahipliği halinde | Bazı prosedürler hafifletilir |
4.2. Birleşme Prosedürü
Birleşme ve Bölünme Tebliği (II-23.2) uyarınca birleşme işlemlerinde izlenen başlıca aşamalar: birleşme sözleşmesinin hazırlanması, birleşme raporunun düzenlenmesi, uzman kuruluş tarafından değerleme yapılması, Kurul onayı ve genel kurul kararı.
5. Bölünme İşlemleri
Bölünme, ortaklığın mal varlığının tamamen veya kısmen başka ortaklıklara devredilmesidir. Tam bölünmede ortaklık sona erer, kısmi bölünmede ortaklık varlığını sürdürmektedir.
| Bölünme Türü | Açıklama | Ortaklık Durumu |
|---|---|---|
| Tam Bölünme | Tüm mal varlığı devredilir | Bölünen ortaklık sona erer |
| Kısmi Bölünme | Mal varlığının bir kısmı devredilir | Bölünen ortaklık devam eder |
6. Önemli Varlık İşlemleri
Önemli varlık işlemleri, ortaklığın mal varlığında önemli değişikliğe yol açan alış, satış, kiralama veya benzeri işlemlerdir.
Ortaklıkların; a) (...) birleşme veya bölünme işlemlerine taraf olması, b) Tür değiştirmesi, c) (...) önemlilik ölçütlerini sağlayan mal varlığının devri veya bu mal varlığının devri sonucunu doğuran işlemler tesis edilmesi veya bu mal varlığı üzerinde (...) üçüncü kişiler lehine sınırlı ayni hak tesis edilmesi, ç) İmtiyaz öngörmesi veya mevcut imtiyazların kapsam veya konusunu değiştirmesi, önemli nitelikteki işlem sayılır.
7. Genel Kurul Onayı ve Nisaplar
Önemli nitelikteki işlemler için artırılmış nisaplar ve özel karar alma prosedürü uygulanır.
7.1. Karar Nisapları
| İşlem | Toplantı Nisabı | Karar Nisabı |
|---|---|---|
| Birleşme/Bölünme (1. toplantı) | %50 | Mevcudun çoğunluğu |
| Birleşme/Bölünme (2. toplantı) | %33 | Mevcudun çoğunluğu |
| Önemli varlık satışı | %50 | Mevcudun çoğunluğu |
| İmtiyaz değişikliği | %75 | %75 |
8. Ayrılma Hakkı
Ayrılma hakkı, önemli nitelikteki işlemlere karşı oy kullanan veya toplantıya katılmayan pay sahiplerine paylarını adil bedelle şirkete satma imkanı tanır.
(1) 23 üncü maddede belirtilen önemli nitelikteki işlemlere ilişkin genel kurul toplantısına katılıp da olumsuz oy veren ve bu muhalefeti tutanağa geçirten pay sahipleri, paylarını halka açık ortaklığa satarak ayrılma hakkına sahiptir. (...) Halka açık ortaklık bu payları pay sahibinin talebi üzerine, Kurulca belirlenecek esaslara göre adil bir bedel üzerinden satın almakla yükümlüdür.
8.1. Ayrılma Hakkı Koşulları
| Koşul | Açıklama | Süre |
|---|---|---|
| Muhalefet | Karara karşı oy kullanma | Toplantıda |
| Muhalefet Şerhi | Muhalefeti tutanağa geçirtme | Toplantıda |
| Kullanma Süresi | Ayrılma hakkı kullanma | Karar ilanından itibaren 10 iş günü |
8.2. Adil Bedel Hesaplaması
(1) Payları borsada işlem gören ortaklıklarda ayrılma hakkı kullanım fiyatı, (...) belirlenen tarih itibarıyla payları Yıldız Pazarda işlem gören ortaklıklar için bu tarihten önceki son bir aylık, diğer ortaklıklar için ise bu tarihten önceki son altı aylık dönem içinde borsada oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama fiyatların aritmetik ortalamasıdır."
"(2) Payları borsada işlem görmeyen ortaklıklarda ayrılma hakkı kullanım fiyatının tespiti amacıyla (...) değerleme raporu hazırlanır.
9. Azınlık Koruması
Önemli nitelikteki işlemlerde azınlık pay sahiplerinin korunması, sermaye piyasası hukukunun temel amaçlarından biridir. Çeşitli koruma mekanizmaları öngörülmüştür.
10. Sonuç
Önemli nitelikteki işlemler, halka açık ortaklıkların yapısı ve faaliyetlerinde köklü değişikliklere yol açabilen, pay sahiplerini doğrudan etkileyen işlemlerdir. Bu işlemlerin özel prosedüre tabi tutulması, azınlık pay sahiplerinin korunması açısından zorunludur.
II-23.3 Tebliği ile getirilen önemlilik eşikleri, ayrılma hakkı ve adil bedel mekanizmaları, Türkiye'de azınlık korumasının AB ve uluslararası standartlarla uyumlu olmasını sağlamaktadır. Pay sahipleri, bu haklarını etkin kullanarak yatırımlarını koruma altına alabilmektedir.