This article is published in Turkish.
Pay Alım Teklifi
Sermaye piyasasında zorunlu ve gönüllü pay alım teklifi, %50 yönetim kontrolü eşiği, ortaklıktan çıkarma (squeeze-out) ve satma hakkı (sell-out), fiyatlandırma kuralları. II-26.1 Pay Alım Teklifi Tebliği ve SPKn m.25-27.
1. Giriş
Pay alım teklifi, halka açık bir ortaklığın pay sahiplerine yönelik olarak, belirli bir fiyattan payların satın alınmasına ilişkin kamuya yapılan açık tekliftir. Bu mekanizma, şirket kontrolünün el değiştirmesi sürecinde azınlık pay sahiplerinin korunmasını amaçlar.
Türkiye'de pay alım teklifi düzeni, 6362 sayılı SPKn m.25-27 ve II-26.1 sayılı Pay Alım Teklifi Tebliği ile detaylı olarak düzenlenmiştir. Düzenlemeler, AB Devralma Direktifi (2004/25/EC) ile uyumlu olarak hazırlanmıştır.
2. Yasal Çerçeve
Pay alım teklifinin hukuki temeli SPKn'nin 25 ila 27. maddelerinde yer almaktadır. Bu maddeler, zorunlu ve gönüllü teklif şartlarını, muafiyet hallerini ve SPK yetkilerini düzenlenmektedir.
(1) Halka açık ortaklıklarda yönetim kontrolünü sağlayan payların veya oy haklarının iktisap edilmesi hâlinde söz konusu payların veya oy haklarının iktisabının kamuya açıklandığı tarihte pay sahibi olan diğer ortakların paylarını satın almak üzere teklif yapılması zorunludur. Pay alım teklifinde bulunulmasına ve pay alım teklifinde bulunma zorunluluğundan muafiyete ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
| Düzenleme | Konu | İçerik |
|---|---|---|
| SPKn m.25 | Zorunlu Teklif | Yönetim kontrolü eşiği ve yükümlülük |
| SPKn m.26 | Gönüllü Teklif | Kısmi ve tam teklif kuralları |
| SPKn m.27 | Çıkarma ve Satma Hakkı | Squeeze-out ve sell-out |
| II-26.1 Tebliği | Uygulama Esasları | Süreç, fiyat, bilgi formu |
3. Zorunlu Pay Alım Teklifi
Zorunlu pay alım teklifi, halka açık ortaklıkta yönetim kontrolünün elde edilmesi halinde, diğer pay sahiplerine yönelik olarak yapılması gereken tekliftir. Bu yükümlülük, azınlık pay sahiplerini kontrol değişikliğinden koruma amacı taşır.
3.1. Yönetim Kontrolü Eşiği
Ortaklığın oy haklarının yüzde ellisinden fazlasına tek başına veya birlikte hareket ettikleri kişilerle beraber, doğrudan veya dolaylı olarak sahip olunması veya söz konusu orana bağlı olmaksızın yönetim kurulu üye sayısının salt çoğunluğunu seçme veya genel kurulda söz konusu sayıdaki üyelikler için aday gösterme hakkını veren imtiyazlı paylara sahip olunması, yönetim kontrolünün elde edilmesi olarak kabul edilir.
| Kontrol Türü | Tanım | Eşik |
|---|---|---|
| Oy Hakkı Kontrolü | Toplam oy haklarının çoğunluğu | %50 üstü |
| YK Seçim Hakkı | YK üyelerinin çoğunluğunu seçme | Fiili durum |
| GK Çoğunluğu | Genel kurulda çoğunluk sağlama | Fiili durum |
| Birlikte Hareket | Anlaşma ile ortak hareket | Toplam %50 üstü |
3.2. Birlikte Hareket
Birlikte hareket eden kişiler: Hedef ortaklığın yönetim kontrolünü ele geçirmek amacıyla teklifte bulunanla ya da bir teklifin başarılı bir şekilde sonuçlandırılmasını engellemek amacıyla hedef ortaklıkla açık ya da zımni, sözlü ya da yazılı bir anlaşmaya dayanarak işbirliği yapan gerçek ya da tüzel kişileri (ifade eder).
4. Gönüllü Pay Alım Teklifi
Gönüllü pay alım teklifi, yönetim kontrolü eşiğine ulaşılmaksızın, pay sahiplerine yönelik olarak ihtiyari olarak yapılan tekliftir. Kısmi veya tam teklif şeklinde olabilir.
(1) Halka açık ortaklıklarda, gönüllü ya da önemli nitelikteki işlemler nedeniyle zorunlu pay alım teklifi yapılması ile ilgili usul ve esaslar Kurulca belirlenir.
(2) Pay alım teklifinin Kurul tarafından yasaklandığı durumlarda, yasaklanan teklife dayanılarak gerçekleştirilen işlemler geçersizdir.
| Teklif Türü | Kapsam | Yükümlülük |
|---|---|---|
| Tam Teklif | Tüm paylara yönelik | Eşit muamele zorunlu |
| Kısmi Teklif | Belirli miktara yönelik | Oransal dağıtım zorunlu |
| Rekabet Teklif | Mevcut teklife alternatif | Daha avantajlı koşullar |
5. Fiyatlandırma Kuralları
Pay alım teklifinde fiyat belirlemesi, azınlık pay sahiplerinin korunması açısından önem taşımaktadır. Zorunlu tekliflerde adil fiyat ilkesi sıkı kurallara bağlanmıştır.
5.1. Zorunlu Teklifte Fiyat
Borsada işlem gören paylar için zorunlu pay alım teklifi fiyatı;
a) Pay alım teklifi yükümlülüğünün doğduğu tarihten önceki altı aylık dönem içinde teklifte bulunan veya birlikte hareket ettiği kişilerce aynı grup paylara ödenen en yüksek fiyattan ve
b) Satış anlaşmasının veya yönetim kontrolünün elde edildiğinin kamuya duyurulduğu tarihten önceki altı aylık dönem içinde oluşan günlük düzeltilmiş ağırlıklı ortalama borsa fiyatlarının aritmetik ortalamasındandüşük olamaz. Ekonomiyi ya da sektörü etkileyen olağanüstü gelişmelerin varlığının Kurulca kabulü halinde, ilgili dönemler fiyat hesaplamasında dikkate alınmaz.
| Fiyat Unsuru | Hesaplama | Referans Dönem |
|---|---|---|
| En yüksek ödenen fiyat | Teklif yükümlüsünün ödemesi | Son 6 ay |
| Borsa ortalama fiyat | Ağırlıklı ortalama | Son 6 ay |
| Minimum fiyat | Yukarıdakilerin yükseği | - |
5.2. Fiyat Artırımı
Gönüllü pay alım teklifinde bulunan, fiili pay alım teklifi süresinin sona ermesinden bir iş günü öncesine kadar pay alım teklifi fiyatını artırabilir. Fiyatta ve/veya kapsamda değişiklik yapılması halinde satın alma süresi iki hafta uzatılır ve bu ek süre içinde yeni bir değişiklik yapılamaz. Fiyatın yeniden belirlenmesinden önce teklife katılarak paylarını satmış olan ortaklara, eski fiyat ile yeni fiyat arasındaki fark teklif süresinin sona ermesini takip eden iki iş günü içinde ödenir.
6. Teklif Süreci
Pay alım teklifi süreci, SPK başvurusundan başlar, bilgi formunun onaylanması ve ilanını takiben teklif döneminin tamamlanmasıyla son bulur.
| Aşama | Süre | İşlem |
|---|---|---|
| Bildirim | 2 iş günü | Kontrol değişikliği bildirimi |
| SPK Başvurusu | 6 iş günü | Bilgi formu sunumu |
| SPK İncelemesi | 10 iş günü | Onay veya ek bilgi talebi |
| İlan | 3 iş günü | KAP ve gazete ilanı |
| Teklif Süresi | 10-20 iş günü | Pay sahiplerinin katılımı |
| Sonuçlanma | 3 iş günü | Takas ve ödeme |
7. Ortaklıktan Çıkarma (Squeeze-Out)
Ortaklıktan çıkarma hakkı, çoğunluk pay sahibinin azınlık pay sahiplerinin paylarını zorunlu olarak satın almasına imkan tanır. Bu hak, %98 eşiğinin aşılması halinde kullanılabilir.
(1) Pay alım teklifi sonucunda veya birlikte hareket etmek de dâhil olmak üzere başka bir şekilde sahip olunan payların halka açık ortaklığın oy haklarının Kurulca belirlenen orana veya daha fazlasına ulaşması durumunda, paya sahip olan bu kişiler açısından azınlıkta kalan pay sahiplerini ortaklıktan çıkarma hakkı doğar. (...) Satım bedeli, 24 üncü madde çerçevesinde belirlenir.
8. Satma Hakkı (Sell-Out)
Satma hakkı, squeeze-out hakkının tersi olup, azınlık pay sahiplerinin çoğunluk pay sahibine paylarını satma hakkıdır. Aynı %98 eşiğinde kullanılabilir.
(2) Birinci fıkrada yer alan şartlar çerçevesinde ortaklıktan çıkarma hakkının doğduğu durumlarda, azınlıkta kalan pay sahipleri açısından satma hakkı doğar. Bu pay sahipleri Kurulca belirlenen süre içinde, paylarının adil bir bedel karşılığında satın alınmasını oy haklarının Kurulca belirlenen orana veya daha fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişilerden ve bunlarla birlikte hareket edenlerden talep edebilirler.
| Hak | Kullanan | Eşik | Amaç |
|---|---|---|---|
| Squeeze-Out | Çoğunluk pay sahibi | %98 oy hakkı | Halka kapanma |
| Sell-Out | Azınlık pay sahibi | %98 oy hakkı | Likidite imkanı |
9. Muafiyetler
Belirli hallerde zorunlu pay alım teklifi yükümlülüğünden muafiyet tanınabilir. Bu muafiyetler, teklif yükümlülüğünü ortadan kaldırmakta veya ertelemektedir.
Kurul, başvuru üzerine başlıca aşağıdaki hallerde pay alım teklifinde bulunma zorunluluğuna muafiyet verebilir:
a) Payların, finansal güçlük içinde bulunan ortaklığın mali yapısının güçlendirilmesi bakımından zorunlu olan bir sermaye yapısı değişikliği gereğince iktisap edilmesi,
b) Ortaklık haklarının kullanılmaması kaydıyla, teklif zorunluluğu doğuran payların elden çıkarılması veya elden çıkarılacağının yazılı olarak taahhüt edilmesi,
c) Ana ortaklıktaki yönetim kontrolü değişikliğinin, halka açık ortaklıktaki yönetim kontrolünün elde edilmesi amacını taşımaması,
ç) Özelleştirme kapsamındaki halka açık ortaklıklarda kamu paylarının satışı,
d) Yönetim kontrolünün ele geçirilmesine yol açan pay iktisabının miras, mirasın paylaşımı, eşler arasındaki mal rejimi hükümlerinden veya yasal zorunluluklardan kaynaklanması.
10. Sonuç
Pay alım teklifi düzeni, şirket kontrolünün el değiştirmesi sürecinde azınlık pay sahiplerinin korunması için temel bir mekanizmadır. Zorunlu teklif kuralı ile kontrol değişikliğinden etkilenen pay sahiplerine adil bir çıkış imkanı sağlanır.
%50 yönetim kontrolü eşiği, birlikte hareket kavramı, adil fiyat ilkesi ve %98 eşiğindeki çıkarma/satma hakları, Türk hukukunda kapsamlı bir koruma sistemi oluşturmaktadır. Bu düzenleme, AB Devralma Direktifi ile uyumlu olup, yatırımcı güveninin korunmasına önemli katkı sağlamaktadır.