Skip to content

This article is published in Turkish.

İçeriden Öğrenenlerin Ticareti

Published · Last updatedUpdated 6 min read
Summary

Sermaye piyasasında içeriden öğrenenlerin ticareti yasağı, içsel bilgi kavramı ve unsurları, içeriden öğrenen tanımları ve kategorileri, cezai yaptırımlar ve idari para cezaları. SPKn m.106 ve AB Market Abuse Regulation (MAR) ile karşılaştırmalı inceleme.

1. Giriş

İçeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading), sermaye piyasasının temel yasaklarından biridir. Bu yasak, piyasa bütünlüğünü koruma ve tüm yatırımcıların bilgiye eşit erişimini sağlama amacı taşır. İçsel bilgiye sahip kişilerin bu bilgiyi kullanarak işlem yapması veya başkasına iletmesi yasaklanmıştır.

Türkiye'de içeriden öğrenenlerin ticareti, 6362 sayılı SPKn m.106'da bilgi suistimali suçu olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme, AB Market Abuse Regulation (MAR) ve uluslararası standartlardan esinlenmiştir.

2. Yasal Çerçeve

İçeriden öğrenenlerin ticareti yasağı, SPKn'nin 106. maddesinde "bilgi suistimali" başlığı altında düzenlenmiştir. Bu madde, suçun unsurlarını, faillerini ve yaptırımları belirlemektedir.

SPKn m. 106 Bilgi Suistimali

Doğrudan ya da dolaylı olarak sermaye piyasası araçları ya da ihraççılar hakkında, ilgili sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki ve henüz kamuya duyurulmamış bilgilere dayalı olarak ilgili sermaye piyasası araçları için alım ya da satım emri veren veya verdiği emri değiştiren veya iptal eden ve bu suretle kendisine veya bir başkasına menfaat temin eden (...) kişiler, üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde verilecek ceza elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

DüzenlemeKonuİçerik
SPKn m.106Bilgi SuistimaliSuç tanımı ve ceza
SPKn m.103İdari Para CezasıKamuyu aydınlatma ihlalleri
II-15.1 TebliğiÖzel Durumlarİçsel bilgi açıklaması
AB MARPiyasa SuistimaliAB referans mevzuatı

3. İçsel Bilgi Kavramı

İçsel bilgi, içeriden öğrenenlerin ticareti suçunun temel unsurudur. Bir bilginin içsel bilgi sayılabilmesi için belirli kriterleri taşıması gerekmektedir.

3.1. İçsel Bilgi Unsurları

SPKn m. 106/1 İçsel Bilgi Unsurları (Özet)

SPKn m. 106'da içsel bilgi ayrı bir tanım olarak düzenlenmemiş olup, suç tanımı içinde "ilgili sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkileyebilecek nitelikteki ve henüz kamuya duyurulmamış bilgi" olarak nitelendirilmiştir. İçsel bilginin ayrıntılı tanımı ve unsurları, II-15.1 sayılı Özel Durumlar Tebliği'nde düzenlenmiştir.

UnsurTanımÖrnek
KesinlikGerçekleşmiş veya gerçekleşmesi beklenen olayİmzalanmak üzere olan sözleşme
Kamuya AçıklanmamışHenüz kamuyla paylaşılmamışKAP'ta ilan edilmemiş bilgi
Fiyata DuyarlılıkFiyatı etkileme potansiyeliÖnemli satın alma, birleşme
İhraççıyla İlgiliDoğrudan veya dolaylı bağlantıŞirket veya aracı ilgilendiren

3.2. İçsel Bilgi Örnekleri

KategoriBilgi Türüİçsel Bilgi Niteliğinde mi?
FinansalBeklenmedik kar/zararEvet
YapısalBirleşme/devralma görüşmeleriEvet (ilerleme aşamasında)
OperasyonelBüyük müşteri kaybıEvet
HukukiÖnemli dava sonucuEvet
GenelSektör trendleriHayır (genel bilgi)

4. İçeriden Öğrenen Tanımı

İçeriden öğrenenlerin ticareti yasağı, içsel bilgiye sahip tüm kişileri kapsamaktadır. Kanun, birincil ve ikincil içeriden öğrenenleri ayırt etmektedir.

4.1. Birincil İçeriden Öğrenenler

SPKn m. 106/1 Bilgi Suistimali Failleri

a) İhraççıların veya bunların bağlı veya hâkim ortaklıklarının yöneticileri,

b) İhraççıların veya bunların bağlı veya hâkim ortaklıklarında pay sahibi olmaları nedeniyle bu bilgilere sahip olan kişiler,

c) İş, meslek ve görevlerinin icrası nedeniyle bu bilgilere sahip olan kişiler,

ç) Bu bilgileri suç işlemek suretiyle elde eden kişiler,

d) Sahip oldukları bilginin bu fıkrada belirtilen nitelikte bulunduğunu bilen veya ispat edilmesi hâlinde bilmesi gereken kişiler

KategoriKişilerBilgiye Erişim Nedeni
YönetimYK üyeleri, üst düzey yöneticilerGörev gereği
DenetimDenetim kurulu, iç denetçilerDenetim görevi
Çalışanlarİş sözleşmesiyle bağlı kişilerİş gereği
Pay SahipleriÖnemli pay sahipleriOrtaklık statüsü
Mesleki ErişimAvukat, mali müşavir, danışmanıMesleki görev

4.2. İkincil İçeriden Öğrenenler

MAR m. 8/4 İkincil İçeriden Öğrenenler

Birincil içeriden öğrenenlerin dışında kalan ve içsel bilgiye sahip olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de içeriden öğrenen sayılır. Bu kişiler, bilginin içsel bilgi niteliğinde olduğunu ve yasak kapsamında bulunduğunu bildikleri veya bilmeleri gerektiği ölçüde sorumludur.

5. Yasaklı Fiiller

İçeriden öğrenenlerin ticareti yasağı, birden fazla fiil türünü kapsamaktadır. Bu fiiller, işlem yapma, bilgi iletme ve tavsiye verme olarak kategorize edilebilir.

5.1. Fiil Türleri

FiilTanımÖrnek
İşlem Yapmaİçsel bilgiye dayanarak alım/satımBirleşme öncesi pay alımı
Bilgi İletme (Tipping)İçsel bilgiyi başkasına vermeHaberi aile üyesine aktarma
Tavsiye VermeBilgiye dayalı yönlendirme"Bu hisseyi al" demek
Emir DeğiştirmeMevcut emirleri bilgiye göre değiştirmeSatış emrini iptal etme

6. Yaptırımlar

İçeriden öğrenenlerin ticareti, hem cezai hem de idari yaptırımlara tabidir. Yaptırımlar, fiilin ağırlığına ve elde edilen menfaate göre belirlenmektedir.

6.1. Cezai Yaptırımlar

SPKn m. 106 Ceza Hükmü

SPKn m. 106'da sayılan fiilleri işleyenler: "(…) üç yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde verilecek ceza elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Yaptırım TürüAlt SınırÜst Sınır
Hapis Cezası3 yıl5 yıl
Adli Para Cezası-5.000 gün
Menfaat İadesiElde edilen menfaat2 katı
Tüzel Kişi Cezası-Menfaatin 3 katı

6.2. İdari Yaptırımlar

SPKn m. 103/1 İdari Para Cezası

Bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket eden kişilere Kurul tarafından yirmi bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir. Ancak, yükümlülüğe aykırılık dolayısıyla menfaat temin edilmiş olması hâlinde verilecek idari para cezasının miktarı bu menfaatin iki katından az olamaz. Tüzel kişilere, aykırılığın ağırlığı ve etkilediği mağdur sayısı dikkate alınarak bu fıkranın birinci cümlesinde yer alan asgari miktardan az olmamak üzere aykırılık tarihinden önceki son bağımsız denetimden geçmiş yıllık finansal tablolarında yer alan brüt satış hasılatının %1'i ile vergi öncesi kârının %20'sinden yüksek olanına kadar idari para cezası verilir.

Not: Fıkradaki taban tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Tüzel kişiler için ciro bağlantılı üst sınır 7222 sayılı Kanunla (2020) eklenmiş; brüt satış hasılatı ile vergi öncesi kârın belirlenmesine ilişkin usul ve esasların Kurulca düzenlenmesi 7518 sayılı Kanunla (2024) öngörülmüştür.

7. İçeriden Öğrenenler Listesi

İhraççılar ve halka açık ortaklıklar, içsel bilgiye erişimi olan kişilerin listesini tutmak ve güncel tutmak zorundadır.

II-15.1 Tebliği m. 7 İçeriden Öğrenenler Listesi

İhraççılar;

a) Kendilerine bağlı olarak çalışan ve içsel bilgilere düzenli erişimi olan kişileri MKK'ya bildirmekle,
b) Bu bilgilerde değişiklik olduğunda en geç iki iş günü içinde gerekli güncellemeleri yapmakla,
c) İçsel bilgilere erişimi olan kişilerin yükümlülüklerinden ve bu bilgilerin kötüye kullanımına ilişkin yaptırımlardan haberdar olmasını sağlamakla

yükümlüdür. Bu bildirimler üzerine içsel bilgilere erişimi olan kişiler listesi, ihraççılar bazında MKK tarafından saklanır ve talep üzerine Kurula ve ilgili borsaya gönderilir.

8. AB MAR ile Karşılaştırma

Türk hukuku içeriden öğrenenlerin ticareti düzenlemesi, AB Market Abuse Regulation (MAR) ile benzer ilkelere dayanmakta olup önemli ölçüde yakınlaşma sağlanmıştır. Bununla birlikte kapsam, denetim ve yaptırım mekanizmaları bakımından farklılıklar mevcuttur.

KonuTürkiye (SPKn)AB (MAR)
İçsel Bilgi Tanımım.106/3MAR m.7
İşlem Yasağım.106/1MAR m.14
Cezai Yaptırım3-5 yıl hapisÜye devlet belirleme
İdari Ceza (gerçek kişi)Menfaatin 2 katı5 milyon EUR'ya kadar
İçeriden Öğrenenler ListesiZorunluZorunlu

9. İspat ve Soruşturma

İçeriden öğrenenlerin ticareti suçunun ispatlanması zorlayıcı olabilir. Düzenleme için çeşitli ispat araçları ve karinelerden yararlanılmaktadır.

10. Sonuç

İçeriden öğrenenlerin ticareti yasağı, sermaye piyasasının bütünlüğünü korumak ve tüm yatırımcıların bilgiye eşit erişimini sağlamak için temel bir düzenleme aracıdır. SPKn m.106 ile getirilen sıkı cezai yaptırımlar, bu yasağın caydırıcılığını artırmaktadır.

AB MAR ile benzer ilkelere dayanan Türk düzenlemesi, içsel bilgi kavramı, içeriden öğrenen tanımları ve yaptırım mekanizmaları bakımından uluslararası standartlara yakınlaşmıştır. SPK'nın gözetim ve denetim faaliyetleri ile yargısal süreçler, bu yasağın uygulanmasında temel mekanizmaları oluşturmaktadır.