Fikri Mülkiyet Hukuku: Yazılımda Tersine Mühendislik ve Açık Kaynak Araçlar

1. Giriş

Bir yazılımın nasıl çalıştığını anlamak için onu parçalarına ayırmak, yazılım mühendisliği kadar eski bir pratiktir. Güvenlik araştırmacıları açıkları bu yolla bulur, geliştiriciler kapalı bir sistemle uyumlu yazılımı bu yolla yazar, yazılım koruma (preservation) toplulukları artık desteklenmeyen programları bu yolla yaşatır. Açık kaynak ekosisteminde bu işi kolaylaştıran araçlar giderek yaygınlaşmakta, son dönemde yapay zekâ ajanları da bu sürece dahil olmaktadır.

Bu eğilimin güncel bir örneği, MIT lisansıyla yayımlanan REA (Reverse Engineer Anything) projesidir. REA; native ikili dosyaları (Ghidra, IDA veya Hopper üzerinden), Android APK'larını, .NET derlemelerini, Electron uygulamalarını, WASM ve EVM bayt kodunu, firmware'i ve kaydedilmiş ağ trafiğini (HAR, mitmproxy) yerelde analiz eden bir MCP sunucusu ve komut satırı aracıdır. Proje kendisini "yasal araştırma, eğitim, araişlerlik ve yazılım koruma" amaçlı olarak tanımlamakta ve kullanıcıyı "sahip olduğu veya incelemeye yetkili olduğu yazılım" ile sınırlamaktadır.

Açık kaynak savunusu, yazılımı anlama özgürlüğünü bilginin doğal bir uzantısı olarak görür. Türk hukukunda ise tersine mühendislik genel bir özgürlük olarak değil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 38. maddesinde sayılan dar istisnalar çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu çalışmada mevzuatın lafzı, Yargıtay'ın kendi gerekçelerinden birebir alıntılar ve karşılaştırmalı hukuk birlikte değerlendirilmekte; tersine mühendislik araçlarının geliştirilmesi, paylaşılması ve kullanılması bakımından sınırlar ortaya konulmaktadır.

2. Kavramsal Çerçeve

2.1. Tersine Mühendislik, Ayrıştırma ve Gözlem

Tersine mühendislik, hazır bir üründen yola çıkarak onun yapısını, işleyişini veya tasarım bilgisini geri çıkarma faaliyetidir. Yazılımda bu faaliyet iki ana biçimde görülür. Birincisi, programı çalıştırıp girdi ve çıktılarını, ağ trafiğini, dosya sistemi değişikliklerini izleyen "kara kutu" gözlemidir. İkincisi, makine kodunun veya bayt kodunun okunabilir bir biçime çevrildiği ayrıştırma (disassembly, decompilation) işlemidir. Hukuki değerlendirme bakımından bu ayrım önem taşır; çünkü FSEK m. 38 gözlem ile ayrıştırmayı farklı şartlara bağlamaktadır.

FSEK, "tersine mühendislik" kavramını açıkça kullanmamakta; bunun yerine "programın işleyişini gözlemleme, tetkik etme ve sınama" ile "kod'un çoğaltılması ve kod formunun çevirisi" ifadelerine yer vermektedir. Kararlarda ise kavram "ters mühendislik", "ayrıştırma" ve "decompile" gibi farklı adlarla geçmektedir.

2.2. Bilgisayar Programının Eser Olarak Korunması

Bilgisayar programları FSEK m. 2/1 uyarınca ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Koruma kaynak kodu ve nesne kodunu kapsar; programın altında yatan fikir, ilke ve algoritmalar ise koruma dışındadır. Kanun, araişlerlik ve arayüz kavramlarını ayrıca tanımlamıştır. Bu tanımlar, ayrıştırma istisnasının sınırını çizdiği için önemlidir.

g) Bilgisayar programı: Bir bilgisayar sisteminin özel bir işlem veya görev yapmasını sağlayacak bir şekilde düzene konulmuş bilgisayar emir dizgesini ve bu emir dizgesinin oluşum ve gelişimini sağlayacak hazırlık çalışmalarını, h) Arayüz: Bilgisayarın donanım ve yazılım unsurları arasında karşılıklı etkilenme ve bağlantıyı oluşturan program bölümlerini, ı) Araişlerlik: Bilgisayar program bölümlerinin fonksiyonel olarak birlikte çalışması ve karşılıklı etkilenmesi ve alışverişi yapılan bilginin karşılıklı kullanım yeteneğini,

Yargıtay, çeşitli kararlarında bilgisayar oyunlarının da sinema eseri olarak değil, bilgisayar programı olarak korunacağını kabul etmiştir. Bu tespit, eski oyunların koddan yeniden kurulması gibi yazılım koruma projeleri bakımından doğrudan önem taşır.

Bilgisayar oyunları (playstation) yazılım tabanlı olması nedeniyle sinema eseri niteliğinde değildir. Bu itibarla söz konusu eserler bilgisayar programlarına ilişkin koruma hükümlerine tabidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

3. FSEK m. 38: Yasal Kullanıcının Serbestileri

FSEK m. 38, "Hususi menfaat mülahazasiyle" başlığı altında şahsen kullanma serbestisini düzenler ve bilgisayar programları için ayrıntılı kurallar içerir. Maddenin ikinci fıkrası 2001 yılında yürürlükten kaldırılmış olup, maddenin son fıkrası "Altıncı ve Yedinci fıkra" ifadesiyle mülga fıkrayı da sayan numaralandırmayı esas almaktadır. Kararlarda ise fıkra numaraları zaman zaman mülga fıkra sayılmadan verilmektedir.

3.1. Kullanım, Hata Düzeltme ve Yedekleme

Programı hukuki yollardan edinen kişi, sözleşmede aksine hüküm yoksa programı amacına uygun kullanmak için çoğaltabilir ve işleyebilir. Yükleme, çalıştırma ve hata düzeltme ile kullanım için gerekli olduğu sürece bir adet yedek kopya alma ise sözleşmeyle dahi engellenemeyen asgari haklar olarak düzenlenmiştir.

Sözleşmede belirleyici hükümlerinin yokluğu durumunda, hata düzeltme de dahil, bilgisayar programının düşünüldüğü amaca uygun kullanımı için gerekli olduğu durumda, bilgisayar programının onu hukuki yollardan edinen kişi tarafından çoğaltılması ve işlenmesi serbesttir. Bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programı yüklemesi, çalıştırması ve hataları düzeltmesi sözleşme ile önlenemez. Bilgisayar programının kullanımı için gerekli olduğu sürece, bilgisayar programını kullanma hakkına sahip kişinin bir adet yedekleme kopyası yapması sözleşme ile önlenemez.

(…) 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 38/3. fıkrası uyarınca, bilgisayar programını yasal yollardan edinen kişinin programı yüklemesinin, çalıştırmasının ve hataları düzeltmesinin mümkün bulunmasına göre (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Yargıtay, destek sözleşmesi sona erdikten sonra kullanıcının programa veri aktaran bir bağlantı yazmasını değerlendirdiği bir davada da bu asgari hakların sözleşmeyle bertaraf edilemeyeceğini vurgulamıştır. Aynı kararın karşı oyunda ise kaynak kodların bedeli ödenmeden ele geçirilmesi hâlinde m. 38'den yararlanılamayacağı görüşü savunulmuştur; bu görüş, "hukuka uygun edinme" şartının sınırlarının hâlâ tartışmalı olduğunu göstermektedir.

(…) davacının davaya konu bilgisayar programını öbür boyu lisans seçeneği ile satın almış olmasına ve satın aldığı bilgisayar programını 5846 sayılı FSEK'nın 38. maddesi uyarınca bir adet yedekleme yapma hakkı da dahil çalıştırma ve kullanma hakkının sözleşme ile dahi önlenemeyecek olmasına ve davacı birleşen dosya davasına isnat olunan fiillerin şahsi kullanım istisnası kapmasında bulunması göre (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

3.2. Gözlem, İnceleme ve Sınama

Kanun, kullanım hakkına sahip kişiye programın işleyişini gözlemleme, tetkik etme ve sınama serbestisi tanır. Bu serbesti, programı ayrıştırmadan, yalnızca olağan kullanım fiilleri sırasında programın "altında yatan düşünce ve ilkeleri" belirlemeye yöneliktir. Kara kutu gözlemi ve çalışma zamanı kaydı, bu nedenle tersine mühendisliğin görece daha güvenli bir alanı olarak değerlendirilebilir.

Bilgisayar programının kullanım hakkına sahip kişinin yapmaya hak kazandığı bilgisayar programının yüklenmesi, görüntülenmesi, çalıştırılması, iletilmesi veya depolanması fiillerini ifa ettiği sırada, bilgisayar programının herhangi bir ögesi altında yatan düşünce ve ilkeleri belirlemek amacı ile, programın işleyişini gözlemlemesi, tetkik etmesi ve sınaması serbesttir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eser sipariş sözleşmesi bağlamında iş sahibinin programa müdahale ihtiyacını tanımış ve gerektiğinde kaynak kodların iş sahibine verilmesi ve iş sahibince değiştirilebilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Bu yaklaşım tersine mühendislik hakkında doğrudan bir hüküm içermemekle birlikte, yazılımın kullanım amacının eser sahibinin tekel hakkını sınırlayabileceğini göstermesi bakımından önemlidir.

Örneğin, bilgisayar programında oluşacak hatalara müdahale ve hataların giderilmesi ya da yeni ihtiyaçlar nedeniyle programlara ek yapmak zorunluluğu karşısında kaynak kodlarının veya şifrelerin iş sahibine verilmesi ve hatta iş sahibinin kaynak kodlarında değişiklik yapabileceğinin kabulü gerekmektedir (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

3.3. Araişlerlik İçin Ayrıştırma

Ayrıştırma (decompilation) ancak bağımsız yaratılmış bir programın diğer programlarla araişlerliğini sağlamak için ve kümülatif şartlar altında serbest tutulmuştur. İşlemi ruhsat sahibi veya kopyayı kullanma hakkı olan kişi ya da onun adına yetkili kişi yapmalı, gerekli bilgi bu kişilere başka yoldan sunulmamış olmalı ve işlem gerekli program parçalarıyla sınırlı kalmalıdır.

Bağımsız yaratılmış bir bilgisayar programı ile diğer programların ara işlerliğini gerçekleştirmek üzere gerekli bilgileri elde etmek için, bilgisayar programının çoğaltılması ve işlenmesi anlamında kod'un çoğaltılmasının ve kod formunun çevirisinin de zorunlu olduğu durumlarda, bu fiillerin ifası aşağıdaki şartların karşılanması halinde serbesttir: 1. Bu fiillerin, ruhsat sahibi veya bir bilgisayar programının kopyasını kullanma hakkı sahibi diğer bir kişi tarafından veya onların adına bunu yapmaya yetkili kişi tarafından ifa edilmesi, 2. Araişlerliği gerçekleştirmek için gerekli bilginin, (1) numaralı bentte belirtilen kişilerin kullanımlarına sunulmaması, 3. Bu fiillerin, araişlerliği gerçekleştirmek için gereken program parçaları ile sınırlı olması.

Uygulamada bu istisnanın dar yorumlandığı örneklere rastlanmaktadır. Akaryakıt otomasyonu alanında rakip bir firmanın, başka bir üreticinin iletişim protokolünü ayrıştırarak kendi yazılımını uyumlu hâle getirmesi, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesince (E. 2019/2389, K. 2021/1885) mali haklara tecavüz ve haksız rekabet olarak nitelendirilmiş; karar Yargıtay 11. Hukuk Dairesince onanmıştır (E. 2021/9213, K. 2023/4347). Yargıtay'ın onama kararı ayrı bir gerekçe içermediğinden, bu sonuç Yargıtay'ın kendi değerlendirmesi olarak değil, onanan bölge adliye mahkemesi gerekçesi olarak okunmalıdır.

3.4. Esastan Benzer Program Yasağı

Ayrıştırma yoluyla elde edilen bilginin kullanım amacı da sınırlıdır. Bu bilgi araişlerlik dışında kullanılamaz, gerekmedikçe başkalarına verilemez ve özellikle "ifade ediliş bakımından esastan benzer" bir programın geliştirilmesinde kullanılamaz. Bir uygulamadaki özelliğin nasıl çalıştığını anlayıp benzerini kendi projesinde yazmak, tersine mühendislik araçlarının yaygın kullanım amaçlarından biridir ve tam olarak bu sınırın üzerinde durmaktadır.

Yukarıdaki fıkra hükümleri, onun uygulanması ile elde edilen bilgilerin; 1. Bağımsız yaratılmış bilgisayar programının araişlerliğini gerçekleştirmenin dışında diğer amaçlar için kullanılmasına, 2. Bağımsız yaratılmış bilgisayar programının araişlerliği için gerekli olduğu durumlar dışında başkalarına verilmesine, 3. İfade ediliş bakımından esastan benzer bir bilgisayar programının geliştirilmesi, üretilmesi veya pazarlanması veya fikri hakları ihlal eden herhangi diğer bir fiil için kullanılmasına, İzin vermez. Altıncı ve Yedinci fıkra hükümleri, programdan normal yararlanma ile çelişir veya hak sahibinin meşru yararlarına makul olmayan müdahale eder şekilde kullanılmasına izin verecek tarzda yorumlanamaz.

Yasağın ölçütü "ifade ediliş" bakımından benzerliktir. Yargıtay da benzerlik incelemesinin işleve değil koda bakılarak yapılması gerektiğini vurgulamış, yalnızca fonksiyon karşılaştırmasına dayanan bilirkişi raporunu yetersiz bulmuştur. Bu yaklaşım, aynı işlevi bağımsız olarak ve farklı bir ifadeyle yeniden yazan geliştiriciye alan bırakmaktadır.

(…) kaynak ve amaç kodu kıyaslaması yapılmadan iki bilgisayar programının benzer olup olmadığının anlaşılamayacağı yönünde yaptıkları itirazlar karşılanmadan hüküm oluşturulmuştur. (…) Esasen yapılan incelemenin de kaynak kod karşılaştırması olmayıp fonksiyon karşılaştırması olduğu rapordaki anlatımdan anlaşılmaktadır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

4. Teknolojik Önlemler ve Ceza Hukuku

4.1. Teknolojik Önlemleri Etkisiz Kılma (FSEK m. 72)

Tersine mühendislik aracı geliştirenler ve paylaşanlar bakımından önem taşıyan hükümlerden biri FSEK m. 72'dir. 2021 yılında değiştirilen madde, etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik ürün ve araçların imali, ithali, dağıtımı ve ticari amaçla bulundurulması ile bu araçlara ilişkin reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini cezalandırmaktadır. Hükmün lafzı, koruma önlemini bizzat aşan kullanıcının fiilini değil, bu amaca yönelik araç ve hizmetleri hedef almaktadır; kullanıcının fiili ise sonuçlarına göre FSEK m. 68 ve 71 bakımından ayrıca değerlendirilebilir. Hükmün uygulanması için aracın erişim kontrolü, şifreleme veya çoğaltım kontrolü gibi bir korumayı "etkisiz kılmaya yönelik" olması gerekir. Genel amaçlı bir analiz aracı ile koruma kırmaya özgülenmiş bir araç arasındaki farkın bu ifade üzerinden değerlendirilmesi mümkündür.

Bu Kanunda yer alan hakların korunması amacıyla eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımının kontrolünü sağlamak üzere erişim kontrolü veya şifreleme gibi koruma yöntemi ya da çoğaltım kontrol mekanizması uygulamalarıyla sağlanan etkili teknolojik önlemleri etkisiz kılmaya yönelik; a) Ürün ve araçları imal veya ithal eden, dağıtan, satan, kiraya veren veya ticari amaçla elinde bulunduranlar, b) Ürün ve araçların reklam, pazarlama, tasarım veya uygulama hizmetlerini sunanlar, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

4.2. Bilişim Suçları ve Yasak Programlar

Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) bilişim suçları bölümü de tersine mühendislik faaliyetleriyle kesişebilir. Başkasına ait bir sistemin veri trafiğini izlemek TCK m. 243/4 kapsamına girebilir; bu nedenle ağ trafiği analizi yalnızca kişinin kendi sistemine veya izin verilen sistemlere ait kayıtlarla yapılmalıdır. TCK m. 245/A ise bilişim suçlarını işlemek için yapılmış cihaz ve programları yasaklamaktadır.

Bir bilişim sisteminin kendi içinde veya bilişim sistemleri arasında gerçekleşen veri nakillerini, sisteme girmeksizin teknik araçlarla hukuka aykırı olarak izleyen kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bir cihazın, bilgisayar programının, şifrenin veya sair güvenlik kodunun; münhasıran bu Bölümde yer alan suçlar ile bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle işlenebilen diğer suçların işlenmesi için yapılması veya oluşturulması durumunda, bunları imal eden, ithal eden, sevk eden, nakleden, depolayan, kabul eden, satan, satışa arz eden, satın alan, başkalarına veren veya bulunduran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.

Maddedeki "münhasıran" ifadesi, açık kaynak tersine mühendislik araçları bakımından önem taşımaktadır. Hata ayıklama, güvenlik araştırması, araişlerlik ve eğitim gibi meşru kullanım alanları bulunan genel amaçlı bir aracın, yalnızca suç işlemek için yapılmış bir program olarak nitelendirilmesinin güç olabileceği düşünülmektedir. Buna karşılık belirli bir sistemin korumasını aşmak üzere tasarlanmış ve bu amaçla dağıtılan bir araç, hem TCK m. 245/A hem de FSEK m. 72 bakımından risk taşıyabilir.

4.3. Şifreli Yayının Çözülmesi: Hukuki Uyuşmazlık ile Suç Arasındaki Çizgi

Yargıtay'ın tersine mühendisliğe yakın bir ayrım yaptığı alanlardan biri, şifreli yayınların çözülmesidir. Yargıtay, şifrenin sağlayıcının sisteminden bağımsız bir program veya cihazla kırılması hâlinde TCK m. 163/2'deki karşılıksız yararlanma suçunun oluşacağını; böyle bir aracın kullanılmadığı sözleşme aykırılıklarının ise hukuki uyuşmazlık niteliğinde kalacağını kabul etmektedir.

Telefon hatları ile frekanslarından veya elektromanyetik dalgalarla yapılan şifreli veya şifresiz yayınlardan sahibinin veya zilyedinin rızası olmadan yararlanan kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

(…) uydu alıcısı satan sanıkların bu uydu alıcılarına internet ortamından yayın almalarını sağlayacak programlar ekledikleri ve uydu alıcısı kullanıcısına kendi üzerlerinden yapılan internet yayınını almak için şifre vererek şifreli yayınların şifresini kart paylaşım yöntemiyle kırmak suretiyle kendi abonelerine izletmekten ibaret eylemlerinin TCK’nın 163/2 maddesi uyarınca karşılıksız yararlanma suçunu oluşturduğu gözetilmeksizin (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

(…) dijitürk şifresinin katılan şirkete ait decoder dışında özel bir alet yardımıyla çözüldüğüne yönelik bir iddia ve saptama da bulunmaması karşısında, hukuki nitelikte bulunduğu gözetilmeden yazılı şekilde karar verilmesi (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

4.4. Kaynak Kodun Kopyalanması ve Delil Sorunu

Tersine mühendislik sonucunda elde edilen kodun başka bir üründe kullanılması, FSEK m. 71 kapsamında ceza yargılamasının konusu olabilir. Yargıtay, kaynak kodların kopyalanarak başka bir programda kullanılmasını yalnızca işçi ile işveren arasındaki bir sözleşme uyuşmazlığı olarak gören gerekçeyi yetersiz bulmuştur.

(…) bilgisayar programı kaynak kodlarının kısmen kopyalanarak ... şirketi tarafından oluşturulan programda kullanılmasının hukuki ihtilaf niteliğinde olup, işçi ve işveren arasındaki sözleşmeye aykırılık niteliğinde bulunduğu” şeklindeki yetersiz ve yerinde olmayan gerekçeyle yazılı şekilde hükümler kurulması, Kanuna aykırı (…)

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Öte yandan ayrıştırma, hak sahibi tarafından da delil elde etmek için kullanılmaktadır. Yargıtay 7. Ceza Dairesinin onadığı bir dosyada (E. 2024/4348, K. 2024/12118), kurtarılıp decompile edilen dosyalarla katılanın kaynak kodu arasında yüksek oranda benzerlik saptanmış; ancak bilgisayar imajı CMK m. 134 uyarınca hâkim kararı olmadan alındığı için delil hukuka aykırı bulunmuş ve beraat kararı onanmıştır. Bu karar, ayrıştırma yoluyla elde edilen teknik bulgunun değerinin, onu elde etme yolunun hukuka uygunluğuna bağlı olabileceğini göstermektedir.

5. Açık Kaynak Tersine Mühendislik Araçları Bakımından Değerlendirme

REA gibi genel amaçlı araçlar bakımından hukuki riskin, aracın kendisinden çok kullanım biçimine bağlı olduğu söylenebilir. Aşağıdaki tablo, mevzuat ve yukarıda aktarılan kararlar ışığında başlıca kullanım senaryolarını özetlemektedir.

6. Sonuç

Türk hukukunda tersine mühendislik, genel bir özgürlükten çok FSEK m. 38'de sayılan dar istisnalar ve ceza hükümleri arasında kalan bir alan olarak görünmektedir. Açık kaynak tersine mühendislik araçları bu alanda meşru bir işlev görmekle birlikte, araçların hangi amaçla ve hangi yazılım üzerinde kullanıldığı hukuki sonuç bakımından belirleyici olabilmektedir.

1. Yasal kullanıcının programı yükleme, çalıştırma, hata düzeltme ve yedekleme hakları kanun gereği sözleşmeyle dahi engellenemez; Yargıtay da çeşitli kararlarında bu haklara vurgu yapmıştır.
2. Ayrıştırma (decompile) FSEK m. 38 uyarınca bağımsız bir programın araişlerliği için ve kümülatif şartlarla serbest tutulmuştur; kanun, elde edilen bilginin esastan benzer program geliştirmek için kullanılmasına izin vermemektedir.
3. Benzerlik incelemesi bakımından Yargıtay, fonksiyon karşılaştırmasını yeterli görmeyip kaynak kod karşılaştırmasına önem vermiştir; bu yaklaşım, aynı işlevi bağımsız ve farklı bir ifadeyle yazmanın savunulabileceğini düşündürmektedir.
4. Koruma önlemlerini etkisiz kılmaya yönelik araçların dağıtılması ve başkasına ait sistemlerin trafiğinin izlenmesi ceza hukukunun alanına girebilir; Yargıtay, şifreli yayının bir araçla kırılmasını karşılıksız yararlanma suçu kapsamında değerlendirmiştir.

AB hukukundaki gibi ayrıştırma ve gözlem serbestilerinin sözleşmeyle kaldırılamayacağının açıkça düzenlenmesi ve güvenlik araştırmalarına özgü bir istisna getirilmesi, açık kaynak ekosisteminin ihtiyaçlarına daha uygun bir çerçeve sunabilecektir. O güne kadar tersine mühendislik araçlarının kullanımında yasal kopya, araişlerlik amacı ve bağımsız ifade ilkelerinin gözetilmesi, somut olayın koşullarına göre mevzuat ve uygulamanın dikkate alınması önem taşımaktadır.