Sürekli İş Göremezlik, Geçici İş Göremezlik ve Geçici Bakıcı Gideri

1. Giriş

Trafik kazalarında yaralanan kişilerin bir kısmı tedaviden sonra tamamen iyileşir; bir kısmında ise kalıcı bir sakatlık kalır. Bu durumda kişinin çalışma gücü kısmen veya tamamen azalır, ekonomik geleceği sarsılır ve kimi zaman günlük yaşamını sürdürebilmek için başka birinin yardımına ihtiyaç duyar. Hukuk düzeni bu kayıpları sürekli iş göremezlik (maluliyet) tazminatı ve bakıcı gideri gibi kalemlerle karşılamaya çalışır.

Bu tazminatlar, trafik sigortası uyuşmazlıklarında sıkça tartışma konusu olabilir. Maluliyet oranının hangi yönetmeliğe göre belirleneceği, tazminatın hangi yöntemle hesaplanacağı ve bakıcı giderinin hangi teminattan karşılanacağı, sonucu etkileyebilen sorulardır.

2. Hukuki Dayanak

2.1. Bedensel zararlar

Türk Borçlar Kanunu (TBK), bedensel zarar kalemlerini şöyle saymaktadır:

Bedensel zararlar özellikle şunlardır: 1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

Maddedeki "özellikle" ifadesi, sayılan kalemlerin sınırlayıcı olmadığını gösterir. Uygulamada tedavi giderleri, geçici iş göremezlik döneminde kazanç kaybı, sürekli iş göremezlik tazminatı ve bakıcı gideri ayrı kalemler olarak talep edilebilir.

TBK 55'e göre bedensel zararlar, Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez ve hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. 16.07.2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla TBK 55'e eklenen fıkralar ise çalışma gücü kaybına bağlı tazminatlarda faizin başlangıcı ile ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedelin mahsubunu düzenlemektedir:

(Ek fıkra:16/7/2026-7589/18 md.) Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ile ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar nedeniyle, zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına haksız fiil veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten; zarar görenin veya destekte bulunan kişinin kazancının bilinemediği döneme ilişkin hesaplanan tazminat miktarının toplamına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.

Bu fıkraların derdest dosyalara etkisi, Kanunun yürürlük ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca değerlendirilecektir.

2.2. Trafik sigortası teminatları

Karayolları Trafik Kanunu'nun (KTK) 90. maddesi, trafik sigortası kapsamındaki tazminatlarda Kanunda düzenlenmeyen hususlarda TBK'nın haksız fiil hükümlerinin uygulanacağını öngörür. Maddedeki genel şartlara yapılan atıflar, Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli, E.2019/40, K.2020/40 sayılı ve madde metnindeki kayda göre 29.12.2022 tarihli, E.2021/82, K.2022/167 sayılı kararlarıyla iptal edilmiştir.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (ZMSS Genel Şartları), bedensel zararları iki ayrı teminat altında düzenler. 12.06.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenen A.5 maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

b) Sağlık Giderleri Teminatı: Üçüncü kişinin trafik kazası dolayısıyla bedenen eski haline dönmesini teminen protez organ bedelleri de dahil olmak üzere yapılan tüm tedavi giderlerini içeren teminattır. … Kaza nedeniyle mağdurun tedavisine başlanmasından itibaren mağdurun sürekli sakatlık raporu alana kadar tedavi süresince ortaya çıkan bakıcı giderleri ile sürekli sakatlık oranının belirlenmesinden sonra ortaya çıkan ve tıbben gerekli olan sürekli bakıcı giderleri sigorta şirketleri veya Güvence Hesabı tarafından bu teminattan karşılanır. … c) Sakatlanma Teminatı: Üçüncü kişinin sürekli sakatlığı dolayısıyla ileride ekonomik olarak uğrayacağı maddi zararları karşılamak üzere, 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümlerine göre belirlenen tazminatları içeren teminattır. Trafik kazası nedeniyle mağdurun geçici iş göremezliği ve sürekli sakatlığı bu teminattan karşılanır.

Tedavi giderleri bakımından KTK 98 özel bir düzenleme içerir: trafik kazaları nedeniyle sağlık kurumlarının sunduğu sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanır. Genel şartların A.5(b) bendine göre KTK 98 kapsamında ödenen giderler için sigortacının sorumluluğu sona ermiştir; bu kapsamda kalmayan tedavi giderleri bakımından sigortacının sorumluluğu ayrıca değerlendirilebilir. Bakıcı giderleri ise genel şartlarda açıkça sigortacının sağlık giderleri teminatına bırakılmıştır.

Bu teminat dağılımı, 12.06.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenen ve 01.07.2026 tarihinde yürürlüğe giren A.5 metnine göre anlatılmıştır. Genel Şartların C.11 maddesine göre değişiklikler, yürürlüğe girdikleri tarihten sonra akdedilen sözleşmelere uygulanır. Bu nedenle daha önce düzenlenen poliçelerde, poliçe tarihinde geçerli metnin ayrıca incelenmesi yerinde olur; örneğin geçici iş göremezliğin açıkça sakatlanma teminatından karşılanacağı hükmü 2026 metninde yer almaktadır.

3. Maluliyet Oranının Belirlenmesi

3.1. Kurul raporu

Sürekli iş göremezlik tazminatının ilk adımı, zarar görenin maluliyet (sakatlık) oranının belirlenmesidir. ZMSS Genel Şartları bu raporu şöyle tanımlar:

i) (Ek:RG-4/12/2021-31679) Kurul Raporu: Usulüne uygun olarak tanzim edilen, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğe göre düzenlenen, sakatlık oranını, geçici iş göremezlik süresini ve bakıcı ihtiyacını gösterir kurul raporunu,

3.2. Kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmelik

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, maluliyet oranının kaza tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre belirlenmesini aramış ve farklı dönemlerde uygulanacak düzenlemeleri şöyle sıralamıştır:

Haksız fiil sonucu çalışma gücünde kayıp olduğu iddiası ve buna yönelik bir talebin bulunması halinde, zararın kapsamının tespiti açısından maluliyetin varlığı ve oranının doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Söz konusu belirlemenin ise Adli Tıp Kurumu veya Üniversite Hastanelerinin Adli Tıp Anabilim Dalı bölümleri gibi kuruluşlarının çalışma gücü kaybı olduğu iddia edilen kişide bulunan şikâyetler dikkate alınarak oluşturulacak uzman doktor heyetince kaza tarihi 11.10.2008 tarihinden önce ise Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, 11.10.2008 tarihi ile 01.09.2013 tarihleri arasında Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği, 01.09.2013-01.06.2015 tarihleri arası Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği, 01.06.2015-20.02.2019 tarihleri arası Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurul Raporları Hakkında Yönetmelik, 20.02.2019 tarihinden sonra Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Bu kararda, kaza tarihinde yürürlükte olmayan yönetmeliklere göre düzenlenen raporun hükme esas alınamayacağı belirtilmiştir. Daire ayrıca, yönetmeliğe uygun olmadığı değerlendirilen bir rapor nedeniyle başvurunun doğrudan usulden reddedilmesini doğru bulmamış, yönetmeliğe uygun yeni bir rapor alınarak karar verilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Dairenin kaza tarihindeki yönetmeliğe ve yaralanmanın niteliğine uygun bir heyetten yeniden rapor alınmasını aradığı başka kararları da bulunmaktadır; usulden ret yerine yeni rapor alınması gerektiği yönündeki kararların bir kısmı ise karşı oyla verilmiştir.

Raporlar bakımından şu sorunlar gündeme gelebilir:

• Raporun, kaza tarihinde yürürlükte olmayan bir yönetmeliğe göre düzenlenmesi.
• Yönetmelikte öngörülen iyileşme (stabilizasyon) süresi dolmadan sürekli maluliyet oranı verilmesi.
• Yaralanmanın niteliğine uygun uzmanlık dalından (örneğin göz, plastik cerrahi veya nöroloji) hekimin heyette bulunmaması.
• Kaza ile maluliyet arasındaki illiyet bağının tartışılmaması.

4. Hukuk Dairesi 2025 tarihli bir kararında, çocukların trafik kazası nedeniyle sürekli sakatlık oranlarının tespitinde de Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eklerinin uygulanması gerektiğini kabul etmiştir (4. HD, E. 2023/8706, K. 2025/3176, T. 24.02.2025). Dairenin aynı gerekçeyle bu sonuca ulaştığı başka kararları da bulunmaktadır. Bu sonuç, Genel Şartların yukarıda alıntılanan A.2(i) bendindeki kurul raporu tanımıyla tam olarak örtüşmemektedir; zira tanımda Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik de sayılmaktadır. Daire bu tanıma değinmekle birlikte, anılan Yönetmeliğin çalışma gücü kaybı oranının tespitine elverişli olmadığı sonucuna varmıştır:

Yönetmeliğin amacının engellilik oranları arasında çocukların özel gereksiniminin olup olmadığı ile ilgili olduğu, oysa TBK 54. maddesi gereği kişinin bedensel zararı için “Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar” belirlenerek küçüğün sürekli iş gücü kaybı oranının tespiti ve buna bağlı olarak bedensel zararların belirlenmesi gerektiği anlaşıldığından, çocukların trafik kazası sonucu sürekli sakatlık oranlarının tespitinde Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in uygulanma imkanının olmadığı ve Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve eklerinin uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

4. Sürekli İş Göremezlik Tazminatının Hesaplanması

4.1. Hesabın temel unsurları

Sürekli iş göremezlik tazminatı, zarar görenin gelirinin maluliyet oranı kadar azaldığı kabul edilerek, bu kaybın kalan çalışma ve yaşam süresi boyunca peşin sermaye değerine indirgenmesiyle hesaplanır. Basitleştirilmiş bir gösterimle:

Bu yıllık kaybın, zarar görenin yaşı ve bakiye ömrü dikkate alınarak peşin değere indirgenmesi aktüer bilirkişi tarafından yapılır. Gelir belgelenebiliyorsa gerçek gelir, belgelenemiyorsa asgari ücretin esas alınması gündeme gelebilir. Kazadan sonraki tedavi döneminde çalışamamaktan doğan kayıp ise geçici iş göremezlik tazminatı olarak ayrıca hesaplanır.

4.2. Yaşam tablosu ve rant yöntemi

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarından sonra genel şartlar ekindeki hesap yönteminin uygulanmayacağını kabul etmiş ve yaklaşımını şöyle ifade etmiştir:

Trafik kazasında bedensel zarara uğrayan ve buna dayalı olarak işgücü kaybı tazminatı isteminde bulunan hak sahiplerinin bakiye ömürleri daha önceki yıllarda Fransa'dan alınan 1931 tarihli "PMF" cetvellerine göre saptanmakta ise de; … Gerçek zarar hesabı, özü itibariyle varsayımlara dayalı bir hesap olup, gerçeğe en yakın verilerin kullanılması esastır. … Tazminat hesaplamasının, %1,8 teknik faiz uygulanmadan ve Yargıtay uygulamaları ile kabul edilen progresif rant yöntemi kullanılarak yapılması gereklidir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Aynı kararda Daire, bakiye ömür sürelerinin TRH 2010 tablosuna göre belirlenmesinin güncel verilere ve ülkemiz gerçeklerine daha uygun olduğunu belirtmiş; progresif rant kullanılmasını yerinde bulmakla birlikte PMF 1931 tablosunun kullanılmasını doğru görmemiştir. Bununla birlikte bozma sonrası yapılacak hesapta, davacının talebinin ve davalı lehine oluşan usuli kazanılmış hakların gözetilmesi gerektiği de belirtilmiştir.

4.3. Kusur ve indirimler

Trafik sigortacısının sorumluluğu, kural olarak sigortalısının sorumluluğu ile sınırlıdır. Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri, KTK 92(g) uyarınca trafik sigortası kapsamı dışındadır. Emniyet kemeri veya kask kullanmamak gibi zararın artmasına katkıda bulunan davranışlar müterafik kusur, karşılıksız taşımalar ise hatır taşıması indirimi bakımından değerlendirilebilir. Bu konular Müterafik Kusur ve Hatır Taşıması yazılarında ayrıca ele alınmıştır.

SGK tarafından zarar görene bağlanan geliri bakımından ise TBK 55 uyarınca, rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin tazminattan indirilemeyeceği kuralı gözetilir.

5. Bakıcı Gideri

5.1. Kavram ve kapsam

Bakıcı gideri, kaza nedeniyle günlük yaşamını tek başına sürdüremeyen kişinin bakımı için gereken giderdir. Tedavi süresince ihtiyaç duyulan bakım "geçici bakıcı gideri", sürekli maluliyet oranının belirlenmesinden sonra da devam eden ve tıbben gerekli olan bakım ise "sürekli bakıcı gideri" olarak adlandırılmaktadır. Bakıcı ihtiyacının varlığı ve süresi, kurul raporunda gösterilir.

5.2. Hangi teminattan karşılanır?

Bakıcı giderinin sakatlanma teminatından mı yoksa sağlık giderleri teminatından mı karşılanacağı, sigortacının ödeme yükünü etkileyebilir; zira bu iki teminatın limitleri ayrıdır ve bakıcı gideri sakatlık teminatından ödenirse, iş göremezlik tazminatı için kalan limit azalır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu konuda şu değerlendirmeyi yapmıştır:

Sakatlık tazminatı hesaplanırken mağdurun meslekte kazanma gücü kaybı oranına göre elde edeceği gelirdeki azalma hesaplanırken, bakıcı giderleri ise mağdurun bakımı, hastaneye gidip gelmesi, ilaçları, gerektiğinde sürekli yanı başında bulunması gereken hasta bakıcı-yardımcı maaş ve ücretleridir. Daimi işgücü kaybı tazminatı ile yaşam boyu bakım giderleri farklı tazminat kalemleri olup yaşam boyu bakıcı giderlerinin sakatlık teminatı kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Dairemizin kökleşen içtihatları da bu yöndedir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Bu dosyada sigortacı daha önce sakatlık teminatından ödeme yaptığını ileri sürmüş, itiraz hakem heyeti de bakıcı giderini sakatlık teminatı kapsamında görerek talebi reddetmişti. Daire, bakıcı gideri talebi bakımından sigortacının sorumluluğunun devam ettiğini ve sürekli bakıcı giderinin poliçedeki sağlık gideri teminatından karşılanması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. 2026'da değiştirilen genel şartların A.5(b) bendi de bakıcı giderlerini açıkça sağlık giderleri teminatına bırakmaktadır.

5.3. Bakıcı giderinin hesabı

Bakıcı gideri, kural olarak bakıcı ihtiyacının süresi ve niteliği dikkate alınarak, bir bakıcıya ödenecek ücret üzerinden hesaplanır. Sürekli bakıcı ihtiyacı bulunan durumlarda bu gider, zarar görenin bakiye ömrü boyunca peşin değere indirgenir. Bakıcı ihtiyacının günün tamamını mı yoksa bir kısmını mı kapsadığı, kurul raporunda gösterilen ve tazminat miktarını önemli ölçüde etkileyebilen bir husustur.

6. Başvuru Süreci

Trafik sigortacısına karşı dava açmadan veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmadan önce KTK 97 uyarınca sigortacıya yazılı başvuru yapılması gerekir. Bedensel zarar başvurularında kurul raporu, tedavi belgeleri, kaza tespit tutanağı ve gelir belgeleri gibi genel şartlarda sayılan belgelerin sunulması önem taşır.

Başvuru sırasında sunulan maluliyet raporunun yönetmeliğe uygun olmadığı gerekçesiyle başvuru şartının yerine getirilmediği de savunulabilir. Yukarıda aktarılan 4. Hukuk Dairesi kararında, bu durumda başvurunun doğrudan usulden reddi yerine yönetmeliğe uygun yeni bir rapor alınarak esasın incelenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Yine de başvuru aşamasında kaza tarihindeki yönetmeliğe uygun, iyileşme süresi tamamlandıktan sonra düzenlenmiş bir raporla başvurulması, sürecin uzamasını önleyebilir.

2026 tarihli A.5 metnine göre kalemlerin dağılımı aşağıdaki gibidir; önceki poliçeler için yukarıdaki C.11 açıklaması gözetilebilir:

7. Sonuç

Trafik kazasında kalıcı olarak yaralanan kişi, çalışma gücündeki azalma nedeniyle sürekli iş göremezlik tazminatı, tedavi döneminde çalışamamaktan doğan kayıp için geçici iş göremezlik tazminatı ve bakıma muhtaç kalmışsa bakıcı gideri talep edebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin kararlarında maluliyet oranının kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre ve usulüne uygun bir kurul raporuyla belirlenmesi aranmıştır.

Anayasa Mahkemesinin KTK 90'daki genel şart atıflarını iptal eden kararlarından sonra, 4. Hukuk Dairesinin kararlarında tazminatın TRH 2010 tablosu ve progresif rant yöntemiyle, %1,8 teknik faiz uygulanmadan hesaplanması kabul edilmiştir. Bakıcı gideri ise Dairenin 2022 tarihli kararında iş göremezlik tazminatından ayrı bir kalem olarak görülmüş ve sakatlık teminatından değil, sağlık giderleri teminatından karşılanacağı belirtilmiştir. KTK 98 kapsamında SGK tarafından karşılanan sağlık hizmet bedelleri için ise sigortacının sorumluluğu Genel Şartlar uyarınca sona ermiştir. Teminat dağılımı 2026 değişikliğinden sonra akdedilen poliçelerde yeni A.5 metnine göre belirlendiğinden, her somut olayda kaza tarihi, poliçe tarihi ve o tarihte geçerli teminat limitlerinin birlikte değerlendirilmesi yerinde olur.

Bu yazıdaki açıklamalar, yayın tarihinde yürürlükte olan mevzuata ve aktarılan Yargıtay kararlarına dayanmaktadır. Yargıtay içtihadı zaman içinde değişebilir; aynı konuda farklı daire kararları veya karşı oylar bulunabilir. Somut bir uyuşmazlıkta mahkeme veya hakem heyeti, dosyadaki delillere ve olayın özelliklerine göre bu yazıda aktarılan yaklaşımdan farklı bir sonuca ulaşabilir.