Zum Inhalt

Dieser Artikel erscheint auf Türkisch.

Kurumsal Yönetim İlkeleri

Veröffentlicht · Zuletzt aktualisiertAktualisiert 7 Min. Lesezeit
Zusammenfassung

Halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkeleri, yönetim kurulu bağımsızlığı, komiteler, şeffaflık, pay sahibi hakları ve uy ya da açıkla yaklaşımı. II-17.1 Kurumsal Yönetim Tebliği.

1. Giriş

Kurumsal yönetim, şirketlerin yönetim ve denetim mekanizmalarının etkin işleyişini, pay sahipleri ile diğer menfaat sahiplerinin haklarının korunmasını ve şirket faaliyetlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesini amaçlayan ilkeler bütünüdür. Halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim, yatırımcı güveninin tesisi ve sermaye piyasasının sağlam temeller üzerinde gelişmesi için önem taşımaktadır.

Türkiye'de kurumsal yönetim düzenlemeleri, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve II-17.1 sayılı Kurumsal Yönetim Tebliği ile çerçevelenmiştir. Bu düzenlemeler, uluslararası standartlar ve AB mevzuatıyla uyumlu olarak hazırlanmıştır.

2. Yasal Çerçeve

Kurumsal yönetim düzenlemelerinin temel kaynağı 6362 sayılı SPKn'dir. Kanun, halka açık ortaklıkların kurumsal yönetim ilkelerine uyum yükümlülüğünü ve SPK'nin bu alanda düzenleme yetkisini açıkça ortaya koymaktadır.

SPKn m. 17 Kurumsal Yönetim İlkeleri

(1) Halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkeleri ile kurumsal yönetim uyum raporlarının içeriğine, yayımlanmasına, ortaklıkların kurumsal yönetim ilkelerine uyumlarının derecelendirilmesine ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. (...)

(2) Kurul, payları borsada işlem gören halka açık ortaklıkların, niteliklerine göre, kurumsal yönetim ilkelerine kısmen veya tamamen uymalarını zorunlu tutmaya, buna ilişkin usul ve esasları belirlemeye (...) yetkilidir.

DüzenlemeKonuİçerik
SPKn m.17Kurumsal Yönetim İlkeleriTemel yükümlülük ve SPK yetkisi
II-17.1 TebliğiUygulama Esaslarıİlkelerin detaylı düzenlemesi
SPK İlke KararlarıYorum ve UygulamaGüncel uygulama rehberliği
BIST Kotasyon KurallarıPazar GereklilikleriPazara göre farklı gereklilikler

3. Kurumsal Yönetim İlkelerinin Yapısı

Kurumsal yönetim ilkeleri dört ana kategoride incelenir: pay sahipleri, kamuyu aydınlatma ve şeffaflık, menfaat sahipleri ve yönetim kurulu. Bu ilkeler, halka açık ortaklıkların yönetim kalitesini arttırmaya yönelik kapsamlı bir çerçeve oluşturur.

3.1. İlke Kategorileri

KategoriTemel OdakÖrnek İlkeler
Pay SahipleriOrtaklık haklarının kullanımıEşit muamele, bilgi edinme, oy hakkı
Kamuyu AydınlatmaŞeffaflık ve bilgilendirmeFinansal raporlama, internet sitesi
Menfaat SahipleriÜçüncü taraf haklarıÇalışan, müşteri, çevre
Yönetim KuruluYönetim etkinliğiBağımsızlık, komiteler, denetim

3.2. Zorunlu ve Gönüllü İlkeler

II-17.1 Tebliği m. 5/1 Zorunlu İlkeler

Ortaklıklar bu Tebliğin ekinde yer alan kurumsal yönetim ilkelerinden (1.3.1.), (1.3.5.), (1.3.6.), (1.3.9.), (4.2.6.), (4.3.1.), (4.3.2.), (4.3.3.), (4.3.4.), (4.3.5.), (4.3.6.), (4.3.7.), (4.3.8.), (4.5.1.), (4.5.2.), (4.5.3.), (4.5.4.), (4.5.9.), (4.5.10.), (4.5.11.), (4.5.12.), (4.5.13.), (4.6.2.) ve (4.6.3.) numaralı ilkeleri uygulamakla yükümlüdür.

4. Pay Sahibi Hakları

Pay sahibi hakları, kurumsal yönetimin temel taşıyıcı sütunlarından biridir. Halka açık ortaklıklar, tüm pay sahiplerine eşit muamele etmek ve haklarını etkin kullanabilmelerini sağlamak zorundadır.

4.1. Temel Haklar

HakİçerikYasal Dayanak
Bilgi EdinmeŞirket bilgilerine erişimSPKn m.14, TTK m.437
Genel Kurula KatılımToplantıya katılım ve oy kullanmaTTK m.425, SPKn m.29
Kâr PayıTemettü alma hakkıTTK m.509, SPKn m.19
Rüçhan HakkıSermaye artırımında öncelikTTK m.461, SPKn m.18
Azınlık HaklarıÖzel denetim, dava hakkıTTK m.438-439

4.2. Eşit Muamele İlkesi

SPKn m. 19/3 Eşit Dağıtım İlkesi

(3) Halka açık ortaklıklarda kâr payı, dağıtım tarihi itibarıyla mevcut payların tümüne, bunların ihraç ve iktisap tarihleri dikkate alınmaksızın eşit olarak dağıtılır.

5. Yönetim Kurulu Bağımsızlığı

Yönetim kurulunun etkin işleyişi için bağımsız üyelerin varlığı önem taşımaktadır. Bağımsız üyeler, ortaklık ile ilişkisi olmayan, objektif karar verebilecek kişilerden seçilir.

5.1. Bağımsızlık Kriterleri

II-17.1 Tebliği Bağımsızlık Kriterleri (İlke 4.3.6)

Aşağıdaki kriterlerin tamamını taşıyan yönetim kurulu üyesi 'bağımsız üye' olarak nitelendirilir.

a) Şirket (...) ile kendisi, eşi ve ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları arasında; son beş yıl içinde önemli görev ve sorumluluklar üstlenecek yönetici pozisyonunda istihdam ilişkisinin bulunmaması, sermaye veya oy haklarının veya imtiyazlı payların %5 inden fazlasına (...) sahip olunmaması ya da önemli nitelikte ticari ilişkinin kurulmamış olması.
b) Son beş yıl içerisinde, başta şirketin denetimi (...), derecelendirilmesi ve danışmanlığı olmak üzere (...) şirketin önemli ölçüde hizmet veya ürün satın aldığı veya sattığı şirketlerde (...) ortak (%5 ve üzeri), önemli görev ve sorumluluklar üstlenecek yönetici pozisyonunda çalışan veya yönetim kurulu üyesi olmaması.
c) (...) mesleki eğitim, bilgi ve tecrübeye sahip olması.
ç) (...) kamu kurum ve kuruluşlarında tam zamanlı çalışmıyor olması.
d) (...) Türkiye'de yerleşmiş sayılması.
e) (...) güçlü etik standartlara, mesleki itibara ve tecrübeye sahip olması.
f) (...) şirket işlerine zaman ayırabiliyor olması.
g) Şirketin yönetim kurulunda son on yıl içerisinde altı yıldan fazla yönetim kurulu üyeliği yapmamış olması.
ğ) (...) borsada işlem gören şirketlerin beşten fazlasında bağımsız yönetim kurulu üyesi olarak görev almıyor olması.
h) Yönetim kurulu üyesi olarak seçilen tüzel kişi adına tescil ve ilan edilmemiş olması.

KriterSüreAçıklama
Görev almamış olma5 yılYönetim veya denetim görevi
Ticari ilişki5 yılÖnemli iş bağlantısı
Pay sahipliği-%5'ten fazla pay
Hısımlık-3. dereceye kadar
Denetim/danışmanlık10 yılProfesyonel hizmet

5.2. Bağımsız Üye Sayısı

II-17.1 Tebliği Bağımsız Üye Oranı (İlke 4.3.4)

Yönetim kurulu içerisindeki bağımsız üye sayısı toplam üye sayısının üçte birinden az olamaz. Bağımsız üye sayısının hesaplanmasında küsuratlar izleyen tam sayı olarak dikkate alınır. Her durumda, bağımsız üye sayısı ikiden az olamaz.

Not: Bu zorunluluk, payları borsada işlem gören ortaklıklar için geçerlidir. Payları borsada işlem görmeyen halka açık ortaklıklar bakımından bağımsız üye zorunluluğunun kapsamı farklılık gösterebilir.

6. Yönetim Kurulu Komiteleri

Yönetim kurulu, belirli konularda etkin çalışma yapabilmek için komiteler oluşturur. Bu komiteler, uzmanlık gerektiren konularda detaylı inceleme yapar ve yönetim kuruluna öneri sunar.

6.1. Zorunlu Komiteler

KomiteBaşlıca GöreviYapısal Gereklilik
Denetim KomitesiFinansal raporlama gözetimiTüm üyeler bağımsız
Kurumsal Yönetim Komitesiİlkelere uyum takibiBaşkan bağımsız
Aday Gösterme KomitesiÜye aday belirlemeÇoğunluk bağımsız
Ücret KomitesiYönetici ücretlendirmesiÇoğunluk bağımsız
Riskin Erken SaptanmasıRisk yönetimi gözetimiEn az iki üye

6.2. Denetim Komitesi

II-17.1 Tebliği Denetim Komitesi (İlke 4.5.3 ve 4.5.9)

İlke 4.5.3: "Komitelerin en az iki üyeden oluşması gerekir. (...) Komitelerin başkanları, bağımsız yönetim kurulu üyeleri arasından seçilir. Denetimden sorumlu komitelerin tüm üyelerinin bağımsız yönetim kurulu üyesi niteliğinde olması gerekir."

İlke 4.5.9: "Denetimden sorumlu komite; şirketin muhasebe sistemi, finansal bilgilerinin kamuya açıklanması, bağımsız denetimi ve şirketin iç kontrol ve iç denetim sisteminin işleyişinin ve etkinliğinin gözetimini yapar. (...) Denetimden sorumlu komite; en az üç ayda bir olmak üzere yılda en az dört kere toplanır (...)

7. Uy ya da Açıkla (Comply or Explain)

Kurumsal yönetim düzenleme yaklaşımı olarak benimsenen "uy ya da açıkla" sistemi, şirketlere ilkelere uymama esnekliği tanırken, uyumsuzluk durumunda kamuya açıklama yapma yükümlülüğü getirir.

II-17.1 Tebliği m. 8 Uyum Raporu

Yıllık faaliyet raporlarında; bu Tebliğ ekinde yer alan kurumsal yönetim ilkelerinin uygulanıp uygulanmadığına, uygulanmıyor ise buna ilişkin gerekçeli açıklamaya, bu ilkelere tam olarak uymama dolayısıyla meydana gelen çıkar çatışmalarına ve gelecekte ortaklığın yönetim uygulamalarında söz konusu ilkeler çerçevesinde bir değişiklik yapma planının olup olmadığına ilişkin açıklamalara yer verilir.

8. Şeffaflık ve Kamuyu Aydınlatma

Kurumsal yönetim çerçevesinde şeffaflık, şirket bilgilerinin pay sahipleri ve kamuya zamanında, doğru ve eksiksiz olarak sunulmasını gerektirir.

8.1. İnternet Sitesi Yükümlülüğü

İçerikAçıklamaGüncelleme Sıklığı
Ticaret Sicil BilgileriOrtaklık kimlik bilgileriDeğişiklikte
Esas SözleşmeGüncel metinDeğişiklikte
Özel Durum AçıklamalarıSon 5 yıllıkAçıklamada
Finansal RaporlarSon 5 yıllıkDönem sonlarında
GK BilgileriÇağrı, gündem, sonuçToplantı öncesi/sonrası
Kurumsal Yönetim RaporuYıllık uyum raporuYıllık

9. Yatırımcı İlişkileri Birimi

Halka açık ortaklıklar, pay sahipleri ve potansiyel yatırımcılarla etkin iletişim için yatırımcı ilişkileri birimi oluşturmak zorundadır.

II-17.1 Tebliği m. 11 Yatırımcı İlişkileri Bölümü

(1) Ortaklıklar ile yatırımcılar arasındaki iletişimi sağlayan yatırımcı ilişkileri bölümünün oluşturulması ve bu bölümün ortaklık genel müdürü veya genel müdür yardımcısına ya da muadili diğer idari sorumluluğu bulunan yöneticilerden birine doğrudan bağlı olarak çalışması ve yürütmekte olduğu faaliyetlerle ilgili olarak en az yılda bir kere yönetim kuruluna rapor hazırlayarak sunması zorunludur.

10. Sonuç

Kurumsal yönetim ilkeleri, halka açık ortaklıkların sürdürülebilir işleyişi ve yatırımcı güveninin tesisi açısından temel bir çerçeve oluşturmaktadır. Yönetim kurulu bağımsızlığı, etkin komite yapıları ve şeffaflık ilkeleri, piyasa bütünlüğünün korunmasına önemli katkı sağlar.

II-17.1 Tebliği ile getirilen "uy ya da açıkla" yaklaşımı, şirketlere uygulama esnekliği tanırken, zorunlu ilkelerle minimum standartları güvence altına almaktadır. Yatırımcılar, kurumsal yönetim uyum raporları aracılığıyla şirketlerin yönetim kalitesini değerlendirme imkanı bulmaktadır.