TR EN DE

Kurucu Ortaklar Sözleşmesi

Girişim kurucuları arasında yapılması gereken kurucu ortaklar sözleşmesinin (founders agreement) önemi, temel unsurları ve dikkat edilmesi gereken hususlar.

Summary in English

Overview

This article examines the founders agreement (shareholders agreement) - a fundamental legal document that governs the rights, obligations, and relationships between startup founders. Unlike the articles of association, this agreement contains private arrangements specific to the venture and the founders involved.

Key Points

  • Importance: Statistics show that founder conflicts are among the leading causes of startup failure. A founders agreement provides predetermined rules for resolving disputes and protects the venture's sustainability.
  • Share Distribution: Clear definition of each founder's equity stake and the criteria used for allocation (idea origination, capital contribution, technical expertise, business development, full-time commitment).
  • Vesting: Standard 4-year vesting with 1-year cliff ensures founders earn their shares over time. Under Turkish law, vesting is structured as conditional acquisition of rights (TBK Article 170).
  • IP Assignment: All intellectual property developed for the venture must be transferred to the company. This is critical for technology startups where IP represents significant company value.
  • Leaver Provisions: Good leaver vs. bad leaver distinctions determine what happens to shares when a founder departs - protecting both departing founders and those who remain.
  • Deadlock Resolution: Mechanisms for resolving impasses between equal shareholders include mediation, swing vote directors, Russian roulette, and Texas shoot-out clauses.
Full article in Turkish below

Ueberblick

Dieser Artikel untersucht die Gruendervereinbarung (Gesellschaftervereinbarung) - ein grundlegendes rechtliches Dokument, das die Rechte, Pflichten und Beziehungen zwischen Startup-Gruendern regelt. Im Gegensatz zur Satzung enthaelt diese Vereinbarung private Regelungen, die spezifisch fuer das Unternehmen und die beteiligten Gruender sind.

Kernpunkte

  • Bedeutung: Statistiken zeigen, dass Gruenderkonflikte zu den Hauptursachen fuer Startup-Misserfolge gehoeren. Eine Gruendervereinbarung bietet vorbestimmte Regeln zur Konfliktloesung und schuetzt die Nachhaltigkeit des Unternehmens.
  • Anteilsverteilung: Klare Definition der Beteiligungsquote jedes Gruenders und der Kriterien fuer die Zuteilung (Ideenherkunft, Kapitaleinlage, technische Expertise, Geschaeftsentwicklung, Vollzeit-Engagement).
  • Vesting: Standard 4-jaehriges Vesting mit 1-Jahr-Cliff stellt sicher, dass Gruender ihre Anteile ueber die Zeit verdienen. Nach tuerkischem Recht wird Vesting als bedingter Rechtserwerb strukturiert (TBK Artikel 170).
  • IP-Uebertragung: Alle fuer das Unternehmen entwickelten geistigen Eigentumsrechte muessen auf die Gesellschaft uebertragen werden. Dies ist kritisch fuer Technologie-Startups, bei denen IP einen erheblichen Unternehmenswert darstellt.
  • Leaver-Bestimmungen: Die Unterscheidung zwischen Good Leaver und Bad Leaver bestimmt, was mit Anteilen geschieht, wenn ein Gruender ausscheidet - zum Schutz sowohl der ausscheidenden Gruender als auch der Verbleibenden.
  • Deadlock-Loesung: Mechanismen zur Loesung von Pattsituationen zwischen gleichberechtigten Gesellschaftern umfassen Mediation, Swing-Vote-Direktoren, Russian Roulette und Texas Shoot-out-Klauseln.
Vollstaendiger Artikel auf Tuerkisch unten

1. Giriş ve Kavramsal Çerçeve

Kurucu ortaklar sözleşmesi (founders' agreement), bir girişimin kurucuları arasındaki hak, yükümlülük ve ilişkileri düzenleyen temel hukuki belgedir. Şirket esas sözleşmesinden farklı olarak, kurucular arasındaki özel anlaşmaları ve girişime özgü düzenlemeleri içerir. Bu sözleşme, Anglo-Amerikan hukukunda "founders' agreement" veya "shareholders' agreement" olarak adlandırılır ve startup ekosisteminin temel belgelerinden birini oluşturur.

Türk hukukunda sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde, taraflar kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla sözleşme içeriğini serbestçe belirleyebilir (TBK m. 26). Kurucu ortaklar sözleşmesinin hukuki niteliği doktrinde tartışmalı olmakla birlikte, baskın görüş bu sözleşmenin sui generis bir borçlar hukuku sözleşmesi olduğu yönündedir.

TBK Madde 26 - Sözleşme Özgürlüğü
"Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler."
Karşılaştırmalı Hukuk: Founders' Agreement
ABD'de founders' agreement, startup kurulumunun standart belgelerinden biridir. Y Combinator, Techstars gibi hızlandırıcılar ve NVCA (National Venture Capital Association), model founders' agreement belgeleri yayınlamaktadır. Delaware hukukunda bu sözleşmeler tamamen sözleşme serbestisi kapsamında değerlendirilir. İngiltere'de shareholders' agreement, Companies Act 2006 ile düzenlenen articles of association'ı tamamlayıcı niteliktedir. Alman hukukunda Gesellschaftervereinbarung, GmbHG'nin emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla geçerli kabul edilmektedir.

2. Kurucu Ortaklar Sözleşmesinin Önemi

Girişim sürecinin başlangıcında kurucular arasında güven ve heyecan yüksek olsa da, istatistikler kurucular arası anlaşmazlıkların girişim başarısızlığının en önemli nedenlerinden biri olduğunu göstermektedir. Noam Wasserman'ın Harvard Business School araştırmasına göre, girişimlerin %65'inde kurucular arası çatışmalar ciddi sorunlara yol açmaktadır.

Kurucu ortaklar sözleşmesi, olası uyuşmazlıkların çözümü için önceden belirlenmiş kurallar sunarak girişimin sürdürülebilirliğini korur. Bu sözleşme şu temel işlevleri yerine getirir:

Pratik Örnek: Sözleşme Yokluğunun Sonuçları
A, B ve C, bir teknoloji girişimi kurmak üzere anlaşırlar. Yazılı sözleşme yapmadan 6 ay çalıştıktan sonra A, daha iyi bir iş teklifi alarak ayrılmak ister. Sözleşme yokluğunda: (1) A'nın şirkete katkısının karşılığı belirsizdir, (2) A'nın geliştirdiği kodların fikri mülkiyet durumu tartışmalıdır, (3) A'nın rekabet yasağı yoktur - rakip şirkette çalışabilir, (4) B ve C, A'ya karşı hukuki başvuru haklarını ispat etmekte zorlanır.

3. Temel Unsurlar

3.1. Pay Dağılımı ve Sermaye Yapısı

Her kurucunun şirketteki pay oranı ve bu oranların belirlenmesinde kullanılan kriterler açıkça belirtilmelidir. Pay dağılımında genellikle fikrin kaynağı, getirilen sermaye, teknik yetkinlik, iş geliştirme katkısı ve tam zamanlı çalışma taahhüdü gibi faktörler dikkate alınır.

3.2. Hakediş Süreci (Vesting)

Vesting, kurucuların paylarını belirli bir süre ve performans koşullarına bağlı olarak hak etmelerini sağlayan mekanizmadır. Tipik bir vesting yapısında 4 yıllık süre ve 1 yıllık cliff (bekleme) dönemi uygulanır. Cliff döneminde ayrılan kurucu hiçbir pay hak etmezken, cliff sonrasında paylar aylık veya yıllık olarak hak edilir.

Türk hukukunda vesting, şarta bağlı hak kazanımı olarak nitelendirilmektedir. TBK m. 170 uyarınca geciktirici şarta bağlı işlemlerde hak, şartın gerçekleşmesiyle kazanılır. Ancak uygulamada genellikle "reverse vesting" tercih edilir: paylar baştan kurucuya devredilir, belirli koşulların gerçekleşmemesi halinde geri alınır.

Karşılaştırmalı Hukuk: Vesting
ABD'de vesting genellikle IRC § 83 kapsamında vergisel sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir. § 83(b) election, kurucunun hisse değeri düşükken vergi ödemesini tercih etmesine olanak tanır. Standard Silikon Vadisi vesting'i "4-year vesting with 1-year cliff" şeklindedir. İngiltere'de EMI (Enterprise Management Incentive) scheme kapsamında benzer yapılar vergisel avantajlarla desteklenmektedir.

3.3. Roller ve Sorumluluklar

Her kurucunun girişimdeki rolü, görev tanımı ve sorumluluk alanları belirlenmelidir. CEO, CTO, CFO gibi unvanlar ve bunlara bağlı yetki sınırları açıkça tanımlanmalıdır. Tam zamanlı çalışma taahhüdü ve rekabet yasağı da bu bölümde düzenlenir.

3.4. Fikri Mülkiyet Hakları (IP Assignment)

Kurucuların girişim için geliştirdiği veya girişime getirdiği tüm fikri mülkiyet haklarının şirkete devri düzenlenmelidir. Bu kapsamda yazılım kaynak kodları, tasarımlar, markalar, patent başvuruları, ticari sırlar ve know-how yer alır. Özellikle teknoloji girişimlerinde fikri mülkiyet, şirket değerinin önemli bir bölümünü oluşturur.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, eser sahipliği yaratıcıya aittir. Kurucunun şirket kurulmadan önce geliştirdiği yazılım veya diğer fikri ürünlerin şirkete devri için açık bir devir sözleşmesi gereklidir (FSEK m. 48).

FSEK Madde 48
"Mali haklar birbirine bağlı değildir. Bunlardan birinin tasarrufu ve kullanılması diğerine tesir etmez. Mali haklardan birinin devri veya lisans konusu yapılması, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, diğerini kapsamaz."
Pratik Örnek: IP Devir Hükmü
Tipik bir IP Assignment hükmü: "Kurucu, şirket faaliyetleri kapsamında veya şirket faaliyetleriyle ilgili olarak geliştirdiği, geliştireceği veya katkıda bulunduğu tüm fikri mülkiyet haklarını (yazılım, tasarım, patent, marka, ticari sır dahil ancak bunlarla sınırlı olmaksızın) gayri kabili rücu olarak Şirket'e devretmeyi kabul ve taahhüt eder. Bu devir, şirketin kurulduğu tarihten itibaren geçerlidir ve işbu sözleşmenin imzalanmasından önce geliştirilen eserleri de kapsar."
Karşılaştırmalı Hukuk: IP Assignment
ABD'de "work made for hire" doktrini (17 U.S.C. § 101), çalışanların iş kapsamında ürettikleri eserlerin otomatik olarak işverene ait olmasını sağlar. Ancak kurucular çalışan statüsünde olmadığından, açık IP assignment gereklidir. Delaware mahkemeleri, yetersiz IP assignment'ın yatırımcı due diligence'ında ciddi sorunlara yol açtığını vurgulamıştır. California'da ise Labor Code § 2870, çalışanın kendi zamanında ve kendi kaynaklarıyla geliştirdiği buluşların korunmasını sağlar.

3.5. Karar Alma Mekanizmaları

Günlük operasyonel kararlar, stratejik kararlar ve kritik kararlar için farklı onay mekanizmaları belirlenebilir. Kritik kararlar (sermaye artırımı, birleşme, önemli sözleşmeler vb.) için oybirliği veya nitelikli çoğunluk aranabilir.

3.6. Ayrılma ve Çıkış Senaryoları (Leaver Provisions)

Bir kurucunun kendi isteğiyle ayrılması (good leaver) veya haklı nedenle çıkarılması (bad leaver) durumlarında uygulanacak kurallar farklılaştırılmalıdır. Bu ayrım, kurucuların şirkete bağlılığını teşvik ederken, ayrılma halinde hakkaniyetli bir çözüm sunmayı amaçlar.

Pratik Örnek: Leaver Tanımları
Good Leaver tanımı (örnek): Ölüm, kalıcı iş göremezlik, emeklilik, şirketin yazılı onayıyla ayrılma, şirketin haksız feshi.

Bad Leaver tanımı (örnek): Gizlilik ihlali, rekabet yasağı ihlali, kasıtlı suç işleme, ağır ihmal, şirketi terk etme (abandonment), şirket varlıklarını kötüye kullanma.
Karşılaştırmalı Hukuk: Leaver Provisions
İngiltere ve Almanya'da leaver provisions, özellikle private equity ve venture capital yatırımlarında standart olarak kullanılmaktadır. İngiliz mahkemeleri, bad leaver hükümlerinin "penalty" (ceza) niteliğinde olmadığını, meşru ticari çıkarları koruduğunu kabul etmiştir (Cavendish Square Holding v Talal El Makdessi [2015] UKSC 67). Alman hukukunda ise bu hükümler "Vinkulierung" (pay devrinin sınırlandırılması) kapsamında değerlendirilmektedir.

3.7. Rekabet Yasağı ve Gizlilik

Kurucuların girişim süresince ve ayrılma sonrasında belirli bir süre rakip faaliyetlerde bulunmaması ve gizli bilgileri koruması taahhüt altına alınır. Rekabet yasağının süresi ve kapsamı, TBK hükümleri çerçevesinde makul sınırlar içinde belirlenmelidir.

4. Uyuşmazlık Çözümü

Kurucular arasında çıkabilecek uyuşmazlıkların çözüm yöntemi önceden belirlenmelidir. Seçenekler arasında müzakere, arabuluculuk, tahkim veya mahkeme yolu yer alır. Girişim ekosisteminde genellikle tahkim tercih edilmektedir.

5. Kilitlenme (Deadlock) Mekanizmaları

Eşit paya sahip kurucuların belirli konularda anlaşamaması durumunda uygulanacak çözüm mekanizmaları önceden belirlenir. Bu mekanizmalar arasında:

6. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

7. Sonuç

Kurucu ortaklar sözleşmesi, girişimin en erken aşamalarında yapılması gereken kritik bir hukuki düzenlemedir. İyi hazırlanmış bir sözleşme, kurucular arasındaki ilişkiyi güçlendirir, olası anlaşmazlıklarda yol gösterici olur ve yatırımcılar nezdinde güven oluşturur. Her girişimin ihtiyaçları farklı olduğundan, sözleşme içeriğinin somut duruma göre özelleştirilmesi önemlidir.

Kurucu Ortaklar Sözleşmesi Kontrol Listesi:
  • Hisse dağılımı ve oy hakları belirlendi mi?
  • Vesting mekanizması tüm kurucular için öngörüldü mü?
  • Görev ve sorumluluk dağılımı yapıldı mı?
  • Karar alma süreçleri (oy çoğunlukları) netleştirildi mi?
  • Deadlock (çıkmaz) çözüm mekanizması belirlendi mi?
  • ROFR (önalım hakkı) düzenlendi mi?
  • Tag-along ve drag-along hakları tanımlandı mı?
  • Rekabet yasağı ve gizlilik hükümleri eklendi mi?
  • Fikri mülkiyet devir/lisans düzenlemeleri yapıldı mı?
  • Good leaver / bad leaver ayrımı tanımlandı mı?
  • Çıkış (exit) senaryoları düzenlendi mi?
  • Uyuşmazlık çözüm mekanizması (tahkim/arabuluculuk) belirlendi mi?

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.

Startup Hukuku Serisi 2 / 13
Startup için Şirket Türü Seçimi Hisse Hakediş Planı (Vesting)

İlgili Makaleler