# Sözleşmelerde Şekil Şartları

- Yazar: Av. Ersan Çetin
- Alan: Sözleşmeler Hukuku
- Yayın: 2025-01-15
- Son güncelleme: 2026-07-08
- Kaynak: https://ersancetin.av.tr/makaleler/sozlesme-sekil-sartlari/

> Sözleşmelerde şekil serbestisi ilkesi, yazılı şekil ve resmi şekil türleri, şekle aykırılığın sonuçları ve ispat fonksiyonu.

## 1. Giriş

Sözleşme hukukunda şekil, tarafların iradelerini dış dünyaya açıklama biçimini ifade eder. Şekil kuralları, sözleşmenin kurulması ve geçerliliği açısından önemli sonuçlar doğurmakta; tarafları koruma, ispat kolaylığı sağlama ve üçüncü kişileri bilgilendirme gibi işlevler üstlenmektedir. Modern hukuk sistemlerinde şekil serbestisi ilkesi benimsenmiş olmakla birlikte, özellikle önemli ve değerli işlemler için kanun koyucu şekil şartları öngörmektedir.

Türk Borçlar Kanunu, şekil serbestisi ilkesini temel kural olarak kabul etmekle birlikte, belirli sözleşme türleri için yazılı veya resmi şekil zorunluluğu aramaktadır. Şekil kurallarına uyulmamasının en ağır sonucu olan kesin hükümsüzlük (butlan), tarafların korunması açısından kritik bir yaptırım oluşturmaktadır.

## 2. Şekil Serbestisi İlkesi

Türk Borçlar Hukuku'nda kural olarak şekil serbestisi ilkesi geçerlidir. Bu ilkeye göre taraflar, sözleşmeyi diledikleri şekilde kurabilirler. Sözlü, yazılı veya elektronik ortamda yapılan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça geçerlidir. Şekil serbestisi, sözleşme özgürlüğünün önemli bir yansımasıdır ve ticari hayatın hızına uyum sağlanmasına katkıda bulunur.

> **TBK m. 12 (Şekil Serbestisi)**
>
> Sözleşmelerin geçerliliği, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı değildir.

**Karşılaştırmalı Hukuk: Şekil Serbestisi**

Şekil serbestisi ilkesi, Kıta Avrupası hukuk sistemlerinin çoğunda benimsenmiştir. Alman hukukunda (BGB § 125-129) ve İsviçre hukukunda (OR Art. 11-16) Türk hukukuna paralel düzenlemeler mevcuttur. Anglo-Amerikan hukukunda ise Statute of Frauds (1677) geleneğiyle bazı sözleşmelerin yazılı şekilde yapılması zorunluluğu daha geniş tutulmuştur. Örneğin ABD'de Uniform Commercial Code (UCC) § 2-201, 500 USD üzeri mal satışlarında yazılı şekil aramaktadır.

## 3. Şekil Türleri

Türk hukukunda şekil, genel olarak adi yazılı şekil ve resmi şekil olmak üzere iki ana kategoride incelenmektedir. Bunların yanı sıra noter onayı ve noter düzenlemesi gibi özel şekiller de mevcuttur.

| Şekil Türü | Tanım | Örnek Sözleşmeler | Yetkili Makam |
| --- | --- | --- | --- |
| **Adi Yazılı Şekil** | Sözleşmenin yazılı olarak düzenlenmesi ve imzalanması | Kefalet, rekabet yasağı, tüketici kredisi | Taraflar (gerektiğinde şahit) |
| **Nitelikli Yazılı Şekil** | El yazısıyla tarih ve imza, ek şartlar | Vasiyetname (el yazılı), kambiyo senetleri | Taraflar |
| **Noter Onaylı** | İmzaların noterce tasdiki | Limited şirket pay devri, vekaletname | Noter |
| **Noter Düzenlemeli** | Sözleşmenin noter tarafından hazırlanması | Gayrimenkul satış vaadi, evlilik sözleşmesi | Noter |
| **Resmi Şekil** | Yetkili resmi makam önünde düzenleme | Taşınmaz satışı, miras sözleşmesi | Tapu/Sulh Hukuk Mahkemesi |

### 3.1. Adi Yazılı Şekil

Sözleşmenin yazılı olarak düzenlenmesi ve taraflarca imzalanmasıdır. İmza, kural olarak el yazısıyla atılmalıdır. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında güvenli elektronik imza da el yazısı imza yerine geçer. Yazılı şekil, sözleşmenin geçerliliği için aranan en yaygın şekil şartıdır.

> **TBK m. 14 (Yazılı Şekil)**
>
> Yazılı şekilde yapılması öngörülen sözleşmelerde borç altına girenlerin imzalarının bulunması zorunludur. Kanunda aksi öngörülmedikçe, imzalı bir mektup, asılları borç altına girenlerce imzalanmış telgraf, teyit edilmiş olmaları kaydıyla faks veya buna benzer iletişim araçları ya da güvenli elektronik imza ile gönderilip saklanabilen metinler de yazılı şekil yerine geçer.

**Temsili Senaryo: Kefalet Sözleşmesinde Şekil**

**Senaryo:** A, arkadaşı B'nin banka kredisi için kefil olmak istemektedir.

**Şekil şartları (TBK m. 583):**  
1. Kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır  
2. Kefilin sorumlu olacağı azami miktar kendi el yazısıyla yazılmalıdır  
3. Müteselsil kefalet varsa bunun da el yazısıyla yazılması gerekir  
4. Kefalet tarihi de el yazısıyla belirtilmelidir

**Sonuç:** Bu şartlardan birinin eksikliği, kefalet sözleşmesinin kesin hükümsüzlüğüne yol açar. A, bu durumda kefaletten doğan sorumluluğundan kurtulur.

### 3.2. Resmi Şekil

Sözleşmenin yetkili resmi makam (noter, tapu sicil müdürlüğü, sulh hukuk mahkemesi vb.) önünde düzenlenmesidir. Resmi şekil, en ağır şekil şartı olup genellikle taşınmaz işlemleri ve miras hukuku alanında aranmaktadır. Resmi şekil, hem ispat hem de üçüncü kişilerin bilgilendirilmesi (aleniyet) işlevlerini yerine getirir.

> **TMK m. 706 (Taşınmaz Mülkiyetinin Devri)**
>
> Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır.

### 3.3. Özel Şekiller

Bazı sözleşmeler için kanun, adi yazılı şekil ile resmi şekil arasında yer alan özel şekiller öngörmüştür. Bu özel şekiller arasında noter onayı ve noter düzenlemesi en yaygın olanlarıdır.

| Özel Şekil | Açıklama | Farklar |
| --- | --- | --- |
| **Noter Onayı** | Taraflarca hazırlanan sözleşmedeki imzaların noter huzurunda onaylanması | Daha hızlı ve ucuz, noter içeriği incelemez |
| **Noter Düzenlemesi** | Sözleşmenin bizzat noter tarafından hazırlanması ve taraflara okunarak imzalatılması | Daha güvenceli, noter içeriği de kontrol eder |

## 4. Şekil Şartı Gerektiren Sözleşmeler

Kanun koyucu, belirli sözleşme türleri için çeşitli amaçlarla şekil şartı öngörmüştür. Bu şekil şartları, sözleşmenin türüne ve önemine göre farklılık göstermektedir.

### 4.1. Yazılı Şekil Gerektiren Sözleşmeler

| Sözleşme | Hukuki Dayanak | Ek Şartlar |
| --- | --- | --- |
| Kefalet sözleşmesi | TBK m. 583 | Azami miktar, tarih el yazısıyla |
| Tüketici kredisi sözleşmesi | TKHK m. 22 | Bir nüsha tüketiciye verilmeli |
| Rekabet yasağı sözleşmesi | TBK m. 444 | Yazılı şekil yeterli |
| Ceza koşulu (bazı hallerde) | TBK m. 583/2 | Kefalete bağlı ceza koşulu için el yazısı |
| Sigorta sözleşmesi | TTK m. 1424 | Poliçe düzenlenmeli |

### 4.2. Noter Onaylı/Düzenlemeli Şekil Gerektiren Sözleşmeler

| Sözleşme | Hukuki Dayanak | Şekil Türü |
| --- | --- | --- |
| Gayrimenkul satış vaadi | Noterlik K. m. 60/3 | Noter düzenlemesi (re'sen) |
| Limited şirket pay devri | TTK m. 595 | Noter onayı |
| Evlilik sözleşmesi (mal rejimi) | TMK m. 205 | Noter düzenlemesi |
| Miras taksim sözleşmesi | TMK m. 676 | Yazılı şekil (taşınmaz varsa tapu) |

### 4.3. Resmi Şekil Gerektiren Sözleşmeler

| Sözleşme | Hukuki Dayanak | Yetkili Makam |
| --- | --- | --- |
| Taşınmaz satış sözleşmesi | TMK m. 706, TBK m. 237 | Tapu Sicil Müdürlüğü |
| Taşınmaz bağışlama sözleşmesi | TBK m. 288 | Tapu Sicil Müdürlüğü |
| Ölünceye kadar bakma sözleşmesi | TBK m. 612 | Noter düzenlemesi (re'sen) |
| Miras sözleşmesi | TMK m. 545 | Resmi vasiyetname şekli (iki tanık) |
| İpotek sözleşmesi | TMK m. 856 | Tapu Sicil Müdürlüğü |

**Karşılaştırmalı Hukuk: Taşınmaz Satışında Şekil**

Taşınmaz satışlarında şekil şartı, ülkelere göre farklılık göstermektedir. **Almanya:** BGB § 311b uyarınca noter düzenlemesi (notarielle Beurkundung) zorunludur. **Fransa:** Code Civil Art. 1583'e göre sözleşme şekil şartına tabi değildir; ancak tapu devri için resmi işlem gerekir. **İngiltere:** Law of Property Act 1925 kapsamında yazılı şekil ve imza yeterlidir; noter müdahalesi gerekmez. **ABD:** Statute of Frauds geleneğiyle yazılı şekil aranır; ancak resmi makam önünde düzenleme zorunlu değildir.

## 5. Şekle Aykırılığın Sonuçları

Şekle aykırılığın hukuki sonuçları, şeklin niteliğine göre farklılık göstermektedir. Geçerlilik şekline aykırılık kesin hükümsüzlük, ispat şekline aykırılık ise yalnızca ispat zorluğu ile sonuçlanır.

### 5.1. Geçerlilik Şekli

Kanunda öngörülen şekle uyulmaması halinde sözleşme kesin hükümsüzdür (batıl). Kesin hükümsüzlük, herkes tarafından ileri sürülebilir ve hakim tarafından re'sen dikkate alınır. Hükümsüz sözleşme baştan itibaren hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.

> **TBK m. 12/2**
>
> Kanunda sözleşmeler için öngörülen şekil, kural olarak geçerlilik şeklidir. Öngörülen şekle uyulmaksızın kurulan sözleşmeler hüküm doğurmaz.

### 5.2. İspat Şekli

Bazı durumlarda şekil, yalnızca sözleşmenin ispatı için gereklidir. İspat şekline uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz; ancak sözleşmenin varlığının ispatı zorlaşır. HMK m. 200'e göre belirli değerin üzerindeki hukuki işlemler senetle ispat edilmelidir.

| Şekil Türü | Aykırılık Sonucu | İleri Sürebilecekler |
| --- | --- | --- |
| Geçerlilik Şekli | Kesin hükümsüzlük (butlan) | Herkes (taraflar, 3. kişiler, hakim re'sen) |
| İspat Şekli | İspat güçlüğü | Sözleşme geçerli, ancak ispat zorlaşır |
| İradi Şekil | Tarafların iradesine göre değişir | Kural: geçerlilik şekli sayılır (TBK m. 17) |

## 6. İradi Şekil

Taraflar, kanunun öngörmediği hallerde de sözleşmeyi belirli bir şekle bağlayabilirler. Tarafların kararlaştırdığı bu şekle "iradi şekil" denir. İradi şekil kararlaştırılmışsa, kural olarak bu şekle uyulmadıkça taraflar sözleşmeyle bağlı sayılmazlar.

> **TBK m. 17 (İradi Şekil)**
>
> Kanunda şekle bağlanmamış bir sözleşmenin taraflarca belirli bir şekilde yapılması kararlaştırılmışsa, belirlenen şekilde yapılmayan sözleşme tarafları bağlamaz. Herhangi bir belirleme olmaksızın yazılı şekil kararlaştırılmışsa, yasal yazılı şekle ilişkin hükümler uygulanır.

**Temsili Senaryo: İradi Şekil**

**Senaryo:** Bir danışmanlık sözleşmesinde "Bu sözleşmede yapılacak değişiklikler ancak yazılı şekilde ve taraflarca imzalanmak kaydıyla geçerlidir" hükmü yer almaktadır.

**Değerlendirme:** Bu hüküm iradi şekil şartı oluşturur. Taraflar sözlü olarak sözleşme değişikliği üzerinde anlaşsalar bile, yazılı şekle uyulmadıkça bu değişiklik geçerli olmayacaktır.

**Uygulama:** Ticari sözleşmelerde bu tür hükümler oldukça yaygındır ve ispat güvenliği açısından önemlidir.

## 7. Şekil Noksanlığını İleri Sürme Yasağı

Dürüstlük kuralına aykırı olarak şekil noksanlığının ileri sürülmesi, hakkın kötüye kullanılması (TMK m. 2) olarak değerlendirilebilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda şekil eksikliği iddiası kabul görmeyebilir:

-   Sözleşme tam olarak ifa edilmişse
-   Karşı taraf şekle güvenerek önemli masraflar yapmışsa
-   Şekil eksikliğini ileri süren taraf bizzat bu eksikliğe sebep olmuşsa
-   Uzun süre şekil eksikliğine rağmen sözleşmeye göre davranılmışsa

**Temsili Senaryo: Hakkın Kötüye Kullanılması**

**Senaryo:** A, arsasını B'ye satmak için anlaşmış ve B, arsaya ev yapmıştır. Ancak tapu devri yapılmamıştır. 5 yıl sonra arsa değerlenince A, şekil eksikliğini ileri sürerek satışın geçersiz olduğunu iddia etmektedir.

**Değerlendirme:** A'nın bu talebi, dürüstlük kuralına aykırı olarak değerlendirilebilir. B, şekle güvenerek önemli yatırım yapmış ve uzun süre bu duruma itiraz edilmemiştir.

**Sonuç:** Mahkeme, hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2) kapsamında A'nın talebini reddedebilir veya B'nin tazminat hakkını kabul edebilir.

## 8. Elektronik Sözleşmelerde Şekil

Dijitalleşme ile birlikte elektronik ortamda kurulan sözleşmelerin şekil şartları önem kazanmıştır. 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, güvenli elektronik imzanın el yazısı imza ile aynı hukuki değere sahip olduğunu kabul etmektedir.

| Elektronik İmza Türü | Hukuki Değer | Kullanım Alanı |
| --- | --- | --- |
| **Güvenli Elektronik İmza** | El yazısı imza ile eşdeğer | Yazılı şekil gerektiren tüm işlemler |
| **Basit Elektronik İmza** | İspat aracı, geçerlilik şeklini karşılamaz | Şekil şartı olmayan sözleşmeler |
| **Mobil İmza** | Güvenli e-imza kapsamında | e-Devlet, bankacılık işlemleri |

**Karşılaştırmalı Hukuk: Elektronik Sözleşmeler**

AB'de eIDAS Tüzüğü (910/2014) elektronik imza ve elektronik sözleşmeleri düzenlemektedir. Nitelikli elektronik imza (qualified electronic signature), tüm AB üye ülkelerinde el yazısı imza ile eşdeğer kabul edilmektedir. ABD'de ESIGN Act (2000) ve UETA, elektronik imzaların geçerliliğini düzenlemekte; ancak taşınmaz işlemleri ve vasiyetnameler gibi belirli işlemler kapsam dışında tutulmaktadır.

## 9. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

-   Sözleşme konusuna göre kanunda öngörülen şekil şartının araştırılması uygulamada tercih edilmektedir
-   Resmi şekil gerektiren işlemlerde yetkili makamın (noter/tapu) belirlenmesi gerekir
-   Elektronik sözleşmelerde güvenli elektronik imza kullanılması uygulamada yaygın bir yaklaşımdır
-   Kefalet sözleşmelerinde el yazısı şartlarına (miktar, tarih, müteselsil kefalet) dikkat edilmesi önemlidir
-   Taşınmaz işlemlerinde hem sözleşme hem de tescil işlemlerinin tamamlanması zorunludur
-   İradi şekil kararlaştırıldıysa bu şekle uyulması beklenir
-   Şekil şartına uyulup uyulmadığının sözleşme imzalanmadan önce kontrol edilmesi yararlıdır
-   Uluslararası sözleşmelerde uygulanacak hukukun şekil kurallarının incelenmesi gerekir

## 10. Sonuç

Şekil serbestisi ilkesi kural olmakla birlikte, özellikle değerli ve önemli işlemlerde kanun şekil şartı aramaktadır. Şekil kuralları, tarafları acele ve düşünmeden yapılan işlemlerden koruma, ispat kolaylığı sağlama ve üçüncü kişileri bilgilendirme gibi önemli işlevler üstlenmektedir.

Şekil kurallarına uyulmaması, TBK m. 12/2 uyarınca sözleşmenin kesin hükümsüzlüğüne yol açabilmektedir. Dijitalleşme ile birlikte 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamındaki güvenli elektronik imza, ıslak imza ile eşdeğer sayılmakta ve şekil şartının yerine getirilmesinde giderek artan bir uygulama alanı bulmaktadır. Uluslararası işlemlerde ise farklı hukuk sistemlerinin şekil kurallarındaki farklılıklar, sözleşmenin geçerliliği bakımından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.

---

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.