# Borcun Üstlenilmesi

- Yazar: Av. Ersan Çetin
- Alan: Sözleşmeler Hukuku
- Yayın: 2025-01-15
- Son güncelleme: 2026-07-08
- Kaynak: https://ersancetin.av.tr/makaleler/sozlesme-borcun-ustlenilmesi/

> Borcun üstlenilmesi kavramı, iç üstlenme ve dış üstlenme ayrımı, sözleşmenin devri ve hukuki sonuçları.

## 1. Giriş

Borcun üstlenilmesi, borç ilişkisinde borçlunun değişmesini sağlayan temel bir hukuki kurumdur. Alacağın temlikinden farklı olarak, borcun üstlenilmesinde alacaklının onayı kural olarak zorunludur. Bunun nedeni, alacaklının borçlunun ödeme gücüne ve güvenilirliğine bağlı olmasıdır.

İşletme devirleri, şirket birleşmeleri, gayrimenkul satışları ve ticari sözleşme transferlerinde borcun üstlenilmesi büyük önem taşır. TBK m. 195-206 hükümleri, borcun üstlenilmesini ve sözleşmenin devrini düzenler.

**Karşılaştırmalı Hukuk**

**Alman Hukuku (BGB §414-419):** "Schuldübernahme" (borcun üstlenilmesi) kavramı TBK'nın doğrudan kaynağıdır. "Befreiende Schuldübernahme" (kurtarıcı borç üstlenme) ve "kumulative Schuldübernahme" (borca katılma) ayrımı yapılır. Alacaklının onayı (Genehmigung) esastır.

**Fransız Hukuku:** "Délégation" ve "cession de dette" kavramları kullanılır. 2016 Code Civil reformuyla "cession de dette" (m. 1327-1328) açıkça düzenlenmiştir. Alacaklının açık onayı gerekir.

**Common Law:** "Novation" (yenileme) ve "assumption of debt" kavramları kullanılır. Common Law'da borç devrinin geleneksel engeli, tüm tarafların rızasını gerektiren novation ile aşılır. "Assignment" yalnızca haklara uygulanır, borçlara değil.

**UNIDROIT PICC (m. 9.2):** Borcun devrini "transfer of obligations" başlığı altında düzenler. Alacaklının onayı şartını benimser.

## 2. Borcun Üstlenilmesi Kavramı ve Türleri

| Tür | Açıklama | Alacaklı Onayı | Eski Borçlunun Durumu |
| --- | --- | --- | --- |
| **İç üstlenme** | Üçüncü kişi borçluya karşı ödeme taahhüdü | Gerekmez | Sorumlu kalır |
| **Dış üstlenme (nakil)** | Borçlu değişikliği | Gerekli | Kurtulur |
| **Borca katılma** | Ek borçlu eklenmesi | Gerekmez (alacaklı ile yapılırsa) | Müteselsil sorumlu |
| **Sözleşme devri** | Tüm hak ve borçların devri | Gerekli | Sözleşmeden çıkar |

## 3. Borcun Üstlenilmesi Türleri (Detay)

### 3.1. İç Üstlenme (Borca Katılma)

İç üstlenmede, üçüncü kişi borçluya karşı borcu ifa etmeyi taahhüt eder. Alacaklı bu sözleşmenin tarafı değildir ve alacaklı-borçlu ilişkisi değişmez.

> **TBK m. 195 (İç Üstlenme)**
>
> Borçlu ile iç üstlenme sözleşmesi yapan kişi, borcu bizzat ifa ederek veya alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek, borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girmiş olur. Borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan borçlarını ifa etmedikçe, diğer taraftan yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyemez. Borçlu, borcundan kurtarılmamışsa, diğer taraftan güvence isteyebilir.

### 3.2. Dış Üstlenme (Borcun Nakli)

Dış üstlenmede, üçüncü kişi alacaklının onayı ile borçlunun yerine geçer. Eski borçlu borcundan kurtulur, yeni borçlu alacaklıya karşı sorumlu olur.

> **TBK m. 196 (Dış Üstlenme)**
>
> Borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur.
>
> İç üstlenme sözleşmesinin, üstlenen veya onun izni ile borçlu tarafından alacaklıya bildirilmesi, dış üstlenme sözleşmesinin yapılmasına ilişkin öneri anlamına gelir.
>
> Alacaklının kabulü açık veya örtülü olabilir. Alacaklı, çekince ileri sürmeksizin üstlenenin ifasını kabul eder veya onun borçlu sıfatı ile yaptığı diğer herhangi bir işleme rıza gösterirse, borcun üstlenilmesini kabul etmiş sayılır.

## 4. Dış Üstlenmenin Şartları

### 4.1. Üstlenme Sözleşmesi

Borcun üstlenilmesi için üçüncü kişi ile borçlu veya alacaklı arasında bir sözleşme yapılması gerekir. Bu sözleşme herhangi bir şekle bağlı değildir.

### 4.2. Alacaklının Onayı

Dış üstlenmenin hüküm ifade etmesi için alacaklının onayı şarttır. Alacaklı, borçlunun değişmesini kabul etmek zorunda değildir çünkü yeni borçlunun ödeme gücü eski borçludan farklı olabilir.

> **TBK m. 197**
>
> Borcun üstlenilmesine ilişkin öneri alacaklı tarafından her zaman kabul edilebilir. Ancak, üstlenen veya önceki borçlu, kabul için bir süre koyabilir. Alacaklı bu sürenin bitimine kadar susarsa, öneri reddedilmiş sayılır.

## 5. Borcun Üstlenilmesinin Sonuçları

### 5.1. Eski Borçlunun Durumu

Dış üstlenmede alacaklı onay verdiğinde eski borçlu borcundan kurtulur. Ancak alacaklı, onay vermezse eski borçlu sorumlu kalmaya devam eder.

### 5.2. Yeni Borçlunun Durumu

Yeni borçlu, borcun tüm fer'ileri ile birlikte sorumlu olur. Ancak eski borçlunun şahsına bağlı def'ileri ileri süremez.

### 5.3. Teminatların Durumu

Borcun üstlenilmesi halinde, üçüncü kişilerce verilmiş olan rehin ve kefaletler, bu kişilerin önceden muvafakati olmadıkça sona erer.

> **TBK m. 198**
>
> Borçlu değişmiş olsa bile, alacaklının borçlunun kişiliğine özgü olanlar dışındaki bağlı hakları saklı kalır.
>
> Bununla birlikte borcun güvencesi olarak rehin veren üçüncü kişinin ve kefilin sorumlulukları, ancak onların borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermeleri hâlinde devam eder.

**Temsili Senaryo: İşletme Devri**

**Senaryo:** A, işletmesini (restoran) tüm varlıkları ve borçlarıyla birlikte B'ye satmıştır. İşletmenin tedarikçilere 100.000 TL borcu bulunmaktadır.

**Hukuki durum:**

-   A ile B arasında borcun dış üstlenilmesi anlaşması yapılmıştır
-   Tedarikçilerin (alacaklılar) onayı gereklidir
-   Onay verilirse A borcundan kurtulur, B yeni borçlu olur
-   Onay verilmezse A sorumlu kalmaya devam eder; B ile A arasında iç üstlenme ilişkisi geçerli kalır

**Uygulama:** Tedarikçilere yazılı bildirim yapılarak onayları istenir. Onay, açık veya örtülü olabilir (B'den ödeme kabul etme gibi).

## 6. Sözleşmenin Devri

Sözleşmenin devri, bir sözleşme ilişkisindeki tarafın hem alacak hem de borçlarıyla birlikte sözleşmeyi üçüncü bir kişiye devretmesidir. Bu, alacağın temliki ve borcun üstlenilmesinin birleşimidir. Günümüzde özellikle franchising, bayilik ve kira sözleşmelerinde sıkça uygulanır.

> **TBK m. 205 (Sözleşmenin Devri)**
>
> Sözleşmenin devri, sözleşmeyi devralan ile devreden ve sözleşmede kalan taraf arasında yapılan ve devredenin bu sözleşmeden doğan taraf olma sıfatı ile birlikte bütün hak ve borçlarını devralana geçiren bir anlaşmadır.

### 6.1. Sözleşme Devrinin Şartları

-   Devreden, devralan ve sözleşmenin diğer tarafı arasında üçlü anlaşma
-   Sözleşmenin niteliğinin devire uygun olması
-   Sözleşmede devir yasağı bulunmaması

**Temsili Senaryo: Kira Sözleşmesinin Devri**

**Senaryo:** A (kiracı), işyeri kira sözleşmesini B'ye devretmek istemektedir. Kira sözleşmesinde devir yasağı yoktur.

**İşlem:**

-   A (devreden kiracı), B (devralan) ve C (kiraya veren) üçlü devir sözleşmesi yapar
-   C'nin açık onayı alınır
-   Devir tarihi itibarıyla B yeni kiracı olur
-   A, kira sözleşmesinin tarafı olmaktan çıkar
-   B, geçmiş kira borçlarından değil, sadece devir tarihinden itibaren sorumlu olur

**Dikkat:** C'nin önceden verdiği genel onay varsa (sözleşmede) veya sessiz kalması örtülü onay sayılabilir.

## 7. Borca Katılma

Borca katılma, mevcut borca ek olarak üçüncü bir kişinin de sorumlu hale gelmesidir. Eski borçlu borcundan kurtulmaz; yeni katılan kişi ile birlikte müteselsil sorumlu olurlar.

> **TBK m. 201**
>
> Borca katılma, mevcut bir borca borçlunun yanında yer almak üzere, katılan ile alacaklı arasında yapılan ve katılanın, borçlu ile birlikte borçtan sorumlu olması sonucunu doğuran bir sözleşmedir.
>
> Borca katılan ile borçlu, alacaklıya karşı müteselsilen sorumlu olurlar.

## 8. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

### 8.1. Dış Üstlenme İçin

-   **Alacaklı onayı:** Yazılı ve açık şekilde alınmalı, tarihi belgelenmeli
-   **Onay süresi:** Onay için makul süre belirlenmeli; süresinde onay gelmezse üstlenme hükümsüz kalır
-   **Teminatlar:** Üçüncü kişilerce verilen rehin ve kefaletler için önceden muvafakat alınmalı
-   **Fer'i haklar:** Faiz, cezai şart gibi fer'ilerin durumu netleştirilmeli

### 8.2. Sözleşme Devri İçin

-   **Üçlü anlaşma:** Devreden, devralan ve diğer taraf birlikte imzalamalı
-   **Devir yasağı:** Sözleşmede devir yasağı olup olmadığı kontrol edilmeli
-   **Kişiye özgü edim:** Sözleşmenin kişiye bağlı niteliği varsa devir mümkün olmayabilir
-   **Geçmiş borçlar:** Devir tarihinden önceki borçların durumu açıkça düzenlenmeli

### 8.3. İç Üstlenme İçin

-   **Rücu hakkı:** Üstlenen, borçluya rücu edebileceğini sözleşmede belirlemeli
-   **Alacaklıya karşı:** İç üstlenme alacaklıya karşı ileri sürülemez, borçlu sorumlu kalır

## 9. Sonuç

Borcun üstlenilmesi, işletme devirleri, şirket birleşmeleri ve ticari sözleşme transferlerinde temel bir hukuki araçtır. Alacağın temlikinden farklı olarak, alacaklının korunması amacıyla onayı şart koşulmuştur. İç üstlenme, dış üstlenme, borca katılma ve sözleşme devri farklı hukuki sonuçlar doğuran ayrı kurumlar olup, özellikle teminatların akıbeti (TBK m. 198) ve geçmiş borçların durumu bu kurumların birbirinden ayrıştığı temel noktalardır.

---

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.