Borcun Üstlenilmesi | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Borcun Üstlenilmesi

Borcun üstlenilmesi kavramı, iç üstlenme ve dış üstlenme ayrımı, sözleşmenin devri ve hukuki sonuçları hakkında kapsamlı bilgi.

Summary in English

Overview

This article examines the assumption of debt under Turkish contract law. Unlike assignment of claims, assumption of debt generally requires the creditor's consent as the creditor depends on the debtor's solvency and reliability. Articles 195-206 of the Turkish Code of Obligations govern this institution.

Key Points

  • Internal Assumption: A third party undertakes to pay the debt to the original debtor. The creditor is not a party to this agreement, and the original debtor remains liable.
  • External Assumption (Debt Transfer): A third party replaces the original debtor with the creditor's consent. The original debtor is released from the obligation.
  • Creditor's Consent: Required for external assumption to take effect. The creditor is not obligated to accept a change of debtor.
  • Collateral: Third-party pledges and guarantees expire upon debt assumption unless prior consent was given by those third parties.
  • Contract Transfer: A comprehensive transfer of both rights and obligations in a contract, combining assignment of claims and assumption of debt. Requires agreement of all three parties.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel untersucht die Schuldübernahme im türkischen Vertragsrecht. Anders als bei der Forderungsabtretung erfordert die Schuldübernahme grundsätzlich die Zustimmung des Gläubigers, da dieser von der Zahlungsfähigkeit und Zuverlässigkeit des Schuldners abhängt. Art. 195-206 des türkischen Obligationenrechts regeln dieses Institut.

Kernpunkte

  • Interne Übernahme: Ein Dritter verpflichtet sich, die Schuld gegenüber dem ursprünglichen Schuldner zu begleichen. Der Gläubiger ist nicht Partei dieser Vereinbarung, und der ursprüngliche Schuldner bleibt haftbar.
  • Externe Übernahme (befreiende Schuldübernahme): Ein Dritter tritt mit Zustimmung des Gläubigers an die Stelle des ursprünglichen Schuldners. Der ursprüngliche Schuldner wird von der Verpflichtung befreit.
  • Zustimmung des Gläubigers: Erforderlich für die Wirksamkeit der externen Übernahme. Der Gläubiger ist nicht verpflichtet, einen Schuldnerwechsel zu akzeptieren.
  • Sicherheiten: Von Dritten gestellte Pfandrechte und Bürgschaften erlöschen bei Schuldübernahme, es sei denn, diese Dritten haben vorher zugestimmt.
  • Vertragsübernahme: Eine umfassende Übertragung sowohl der Rechte als auch der Pflichten aus einem Vertrag, die Forderungsabtretung und Schuldübernahme kombiniert. Erfordert Einigung aller drei Parteien.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Borcun üstlenilmesi, borç ilişkisinde borçlunun değişmesini sağlayan temel bir hukuki kurumdur. Alacağın temlikinden farklı olarak, borcun üstlenilmesinde alacaklının onayı kural olarak zorunludur. Bunun nedeni, alacaklının borçlunun ödeme gücüne ve güvenilirliğine bağlı olmasıdır.

İşletme devirleri, şirket birleşmeleri, gayrimenkul satışları ve ticari sözleşme transferlerinde borcun üstlenilmesi büyük önem taşır. TBK m. 195-206 hükümleri, borcun üstlenilmesini ve sözleşmenin devrini düzenler.

Karşılaştırmalı Hukuk
Alman Hukuku (BGB §414-419): "Schuldübernahme" (borcun üstlenilmesi) kavramı TBK'nın doğrudan kaynağıdır. "Befreiende Schuldübernahme" (kurtarıcı borç üstlenme) ve "kumulative Schuldübernahme" (borca katılma) ayrımı yapılır. Alacaklının onayı (Genehmigung) esastır.

Fransız Hukuku: "Délégation" ve "cession de dette" kavramları kullanılır. 2016 Code Civil reformuyla "cession de dette" (m. 1327-1328) açıkça düzenlenmiştir. Alacaklının açık onayı gerekir.

Common Law: "Novation" (yenileme) ve "assumption of debt" kavramları kullanılır. Common Law'da borç devrinin geleneksel engeli, tüm tarafların rızasını gerektiren novation ile aşılır. "Assignment" yalnızca haklara uygulanır, borçlara değil.

UNIDROIT PICC (m. 9.2): Borcun devrini "transfer of obligations" başlığı altında düzenler. Alacaklının onayı şartını benimser.

2. Borcun Üstlenilmesi Kavramı ve Türleri

Tür Açıklama Alacaklı Onayı Eski Borçlunun Durumu
İç üstlenme Üçüncü kişi borçluya karşı ödeme taahhüdü Gerekmez Sorumlu kalır
Dış üstlenme (nakil) Borçlu değişikliği Gerekli Kurtulur
Borca katılma Ek borçlu eklenmesi Gerekmez (alacaklı ile yapılırsa) Müteselsil sorumlu
Sözleşme devri Tüm hak ve borçların devri Gerekli Sözleşmeden çıkar

3. Borcun Üstlenilmesi Türleri (Detay)

2.1. İç Üstlenme (Borca Katılma)

İç üstlenmede, üçüncü kişi borçluya karşı borcu ifa etmeyi taahhüt eder. Alacaklı bu sözleşmenin tarafı değildir ve alacaklı-borçlu ilişkisi değişmez.

TBK Madde 195 - İç Üstlenme
"Üçüncü kişi, borçlu ile yaptığı bir sözleşmeyle onun borcunu ödemeyi üstlendiği hâlde, alacaklıya karşı sorumlu olmaz."

2.2. Dış Üstlenme (Borcun Nakli)

Dış üstlenmede, üçüncü kişi alacaklının onayı ile borçlunun yerine geçer. Eski borçlu borcundan kurtulur, yeni borçlu alacaklıya karşı sorumlu olur.

TBK Madde 196 - Dış Üstlenme
"Üçüncü kişi, borçlu veya alacaklı ile yapacağı bir sözleşme ile borcun yükümlüsü hâline gelir. Borcun üstlenilmesi, eski borçlunun yerine yeni borçlunun geçmesi ve eski borçlunun borçtan kurtulması sonucunu doğurur."

4. Dış Üstlenmenin Şartları

3.1. Üstlenme Sözleşmesi

Borcun üstlenilmesi için üçüncü kişi ile borçlu veya alacaklı arasında bir sözleşme yapılması gerekir. Bu sözleşme herhangi bir şekle bağlı değildir.

3.2. Alacaklının Onayı

Dış üstlenmenin hüküm ifade etmesi için alacaklının onayı şarttır. Alacaklı, borçlunun değişmesini kabul etmek zorunda değildir çünkü yeni borçlunun ödeme gücü eski borçludan farklı olabilir.

TBK Madde 197
"Borcun üstlenilmesinin hüküm doğurması, alacaklının vereceği onaya bağlıdır. Onay, üstlenme sözleşmesinin yapılmasından önce veya sonra verilebilir."

5. Borcun Üstlenilmesinin Sonuçları

4.1. Eski Borçlunun Durumu

Dış üstlenmede alacaklı onay verdiğinde eski borçlu borcundan kurtulur. Ancak alacaklı, onay vermezse eski borçlu sorumlu kalmaya devam eder.

4.2. Yeni Borçlunun Durumu

Yeni borçlu, borcun tüm fer'ileri ile birlikte sorumlu olur. Ancak eski borçlunun şahsına bağlı def'ileri ileri süremez.

4.3. Teminatların Durumu

Borcun üstlenilmesi halinde, üçüncü kişilerce verilmiş olan rehin ve kefaletler, bu kişilerin önceden muvafakati olmadıkça sona erer.

TBK Madde 199
"Borcun üstlenilmesiyle, üçüncü kişilerce borç için verilmiş bulunan rehinler ile kefaletler, bu kişilerin önceden muvafakati bulunmadıkça sona erer."
Pratik Örnek: İşletme Devri
Senaryo: A, işletmesini (restoran) tüm varlıkları ve borçlarıyla birlikte B'ye satmıştır. İşletmenin tedarikçilere 100.000 TL borcu bulunmaktadır.

Hukuki durum:
  • A ile B arasında borcun dış üstlenilmesi anlaşması yapılmıştır
  • Tedarikçilerin (alacaklılar) onayı gereklidir
  • Onay verilirse A borcundan kurtulur, B yeni borçlu olur
  • Onay verilmezse A sorumlu kalmaya devam eder; B ile A arasında iç üstlenme ilişkisi geçerli kalır
Uygulama: Tedarikçilere yazılı bildirim yapılarak onayları istenir. Onay, açık veya örtülü olabilir (B'den ödeme kabul etme gibi).

6. Sözleşmenin Devri

Sözleşmenin devri, bir sözleşme ilişkisindeki tarafın hem alacak hem de borçlarıyla birlikte sözleşmeyi üçüncü bir kişiye devretmesidir. Bu, alacağın temliki ve borcun üstlenilmesinin birleşimidir. Günümüzde özellikle franchising, bayilik ve kira sözleşmelerinde sıkça uygulanır.

TBK Madde 205 - Sözleşmenin Devri
"Sözleşmeyi devralan, onun tarafı olduğu andan itibaren, devreden, sözleşmenin tarafı olmaktan çıkar."

5.1. Sözleşme Devrinin Şartları

Pratik Örnek: Kira Sözleşmesinin Devri
Senaryo: A (kiracı), işyeri kira sözleşmesini B'ye devretmek istemektedir. Kira sözleşmesinde devir yasağı yoktur.

İşlem:
  • A (devreden kiracı), B (devralan) ve C (kiraya veren) üçlü devir sözleşmesi yapar
  • C'nin açık onayı alınır
  • Devir tarihi itibarıyla B yeni kiracı olur
  • A, kira sözleşmesinin tarafı olmaktan çıkar
  • B, geçmiş kira borçlarından değil, sadece devir tarihinden itibaren sorumlu olur
Dikkat: C'nin önceden verdiği genel onay varsa (sözleşmede) veya sessiz kalması örtülü onay sayılabilir.

7. Borca Katılma

Borca katılma, mevcut borca ek olarak üçüncü bir kişinin de sorumlu hale gelmesidir. Eski borçlu borcundan kurtulmaz; yeni katılan kişi ile birlikte müteselsil sorumlu olurlar.

TBK Madde 201
"Üçüncü kişi, alacaklı veya borçluyla yapacağı sözleşmeyle borca katılabilir. Borca katılan, borçlu ile birlikte müteselsil borçlu olur."

8. Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

7.1. Dış Üstlenme İçin

7.2. Sözleşme Devri İçin

7.3. İç Üstlenme İçin

9. Sonuç

Borcun üstlenilmesi, işletme devirleri, şirket birleşmeleri ve ticari sözleşme transferlerinde temel bir hukuki araçtır. Alacağın temlikinden farklı olarak, alacaklının korunması amacıyla onayı şart koşulmuştur. İç üstlenme, dış üstlenme, borca katılma ve sözleşme devri arasındaki farkların doğru anlaşılması, tarafların haklarının korunması açısından kritik önem taşır. Özellikle teminatların durumu ve geçmiş borçların akıbeti dikkatle düzenlenmelidir.

Kontrol Listesi
İşlem türünü belirle:
☐ Sadece borç mu devrediliyor (borcun üstlenilmesi)?
☐ Sadece alacak mı devrediliyor (temlik)?
☐ Hem hak hem borçlar mı (sözleşme devri)?
☐ Eski borçlu sorumlu kalacak mı (borca katılma)?

Dış üstlenme için:
☐ Üstlenme sözleşmesi hazırlandı mı?
☐ Alacaklının yazılı onayı alındı mı?
☐ Onayın tarihi ve kapsamı belgelendi mi?
☐ Teminat verenlerden (kefil, rehin veren) önceden muvafakat alındı mı?
☐ Borçlunun def'ilerinin durumu değerlendirildi mi?

Sözleşme devri için:
☐ Üçlü devir sözleşmesi hazırlandı mı?
☐ Sözleşmede devir yasağı var mı?
☐ Sözleşmenin niteliği devire uygun mu?
☐ Devir tarihi ve kapsamı belirlendi mi?
☐ Geçmiş dönem borç ve alacakların durumu netleştirildi mi?

Sonuç kontrolü:
☐ Tüm taraflar bilgilendirildi mi?
☐ Belgeler arşivlendi mi?
☐ Teminatların durumu netleşti mi?

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.

Sözleşmeler Hukuku Serisi 15 / 15
Alacağın Temliki

İlgili Makaleler