Limited Şirket Kuruluş İşlemleri

1. Giriş

Limited şirket (Ltd. Şti.), Türkiye'de en yaygın kullanılan şirket türüdür. TTK'nın 573-644. maddeleri arasında düzenlenen bu sermaye şirketi, özellikle KOBİ'ler, aile şirketleri ve startup'lar için tercih edilmektedir. Düşük sermaye gereksinimi, esnek yönetim yapısı ve görece basit kuruluş prosedürü, limited şirketi cazip kılan temel özelliklerdir. Anonim şirketle karşılaştırıldığında, limited şirketin kuruluş ve işletme maliyetlerinin düşüklüğü, bağımsız denetim zorunluluğunun belirli eşiklerin altında aranmaması ve yönetim organlarının daha az katmanlı olması gibi yapısal avantajları bulunmaktadır. Buna karşın halka açılma ve tahvil ihracı gibi sermaye piyasası araçlarına erişim imkanının olmaması, limited şirketin büyüme stratejileri açısından belirli sınırlamalar doğurmaktadır.

TOBB'un şirket kuruluş istatistiklerine göre Türkiye'de kurulan şirketlerin büyük çoğunluğu limited şirket statüsündedir. Bu yaygınlık, limited şirketin düşük sermaye gereksinimi, görece basit kuruluş prosedürü ve esnek yönetim yapısı gibi avantajlarını yansıtmaktadır. Ticaret sicil istatistikleri incelendiğinde, her yıl kurulan yeni şirketlerin büyük çoğunluğunun da limited şirket olarak tescil edildiği görülmektedir. Bu eğilim, özellikle KOBİ'ler ve yeni girişimciler açısından limited şirketin uygulamada sıkça tercih edilen şirket türü olduğunu ortaya koymaktadır.

2. Limited Şirketin Tanımı ve Hukuki Niteliği

Limited şirket, TTK'nın 573-644. maddeleri arasında düzenlenen, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulan ve esas sermayesi belirli olan sermaye şirketidir. Ortakların sınırlı sorumluluğu, anonim şirkete göre daha düşük asgari sermaye gerekliliği ve esnek yönetim yapısı, limited şirketi cazip kılan temel özelliklerdir. TTK m. 573/2 uyarınca ortaklar, şirket borçlarından dolayı yalnızca taahhüt ettikleri esas sermaye payları ile sınırlı olarak sorumlu tutulurlar; bu ilke, limited şirketin sermaye şirketi niteliğinin doğal bir sonucudur. Bununla birlikte, limited şirketin kişisel unsurlar da taşıdığı unutulmamalıdır: pay devrinin genel kurul onayına tabi tutulabilmesi, ortak sayısının sınırlandırılması ve en az bir ortağın müdür olma zorunluluğu gibi düzenlemeler, limited şirketi anonim şirketten ayıran ve şahıs şirketlerine yaklaştıran özelliklerdir. Bu karma yapı, doktrinde limited şirketin "melez şirket" olarak nitelendirilmesine yol açmıştır.

2.1. Limited Şirketin Temel Özellikleri

Limited şirket, hem şahıs şirketlerinin hem de sermaye şirketlerinin bazı özelliklerini bünyesinde barındıran karma nitelikli bir şirket türüdür. Bu durum, limited şirkete özgü düzenlemelerin anlaşılmasında önem taşımaktadır. Sermaye şirketi yönüyle değerlendirildiğinde, esas sermayenin belirli ve paylara bölünmüş olması, ortakların sınırlı sorumluluğu ve tüzel kişilik kazanımının tescile bağlı olması ön plana çıkar. Şahıs şirketi yönüyle ise pay devrinin genel kurul onayına bağlanabilmesi, ortakların birbirleriyle ve şirketle olan kişisel ilişkilerinin gözetilmesi ve ortaklara ek ödeme yükümlülüğü öngörülebilmesi dikkat çekici unsurlardır. Bu karma nitelik, limited şirketi anonim şirketten ayrıştıran en belirleyici yapısal özellik olup şirket sözleşmesinin hazırlanmasında ve şirket içi ilişkilerin düzenlenmesinde uygulamada önemlidir.

3. Asgari Sermaye ve Ortak Sayısı

Limited şirketler için belirlenen asgari sermaye tutarı, anonim şirketlere kıyasla önemli ölçüde düşüktür. Bu durum, limited şirketi daha erişilebilir kılmakta ve özellikle başlangıç aşamasındaki girişimler için tercih edilmesine yol açmaktadır. TTK m. 580 uyarınca kanunda öngörülen asgari tutar 10.000 TL olmakla birlikte, Cumhurbaşkanınca bu tutarın on katına kadar artırılabilmesi yetkisi tanınmıştır. Nitekim 7887 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 01.01.2024 tarihinden itibaren bu tutar 50.000 TL'ye yükseltilmiştir. Sermaye tutarının nakdi olarak belirlenmesi mümkün olduğu gibi, TTK m. 581 uyarınca üzerlerinde sınırlı ayni bir hak, haciz veya tedbir bulunmayan ve nakden değerlendirilebilen her türlü değerin ayni sermaye olarak konulması da mümkündür. Anonim şirketlerden farklı olarak, TTK m. 585 uyarınca nakden taahhüt edilen payların en az yüzde yirmi beşinin tescilden önce ödenmesi şartı limited şirketlerde uygulanmaz; sermayenin tamamının tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenmesi gerekir.

3.1. Ortak Sayısı Sınırı ve Sonuçları

Limited şirkette ortak sayısının elli ile sınırlandırılması, şirketin kişisel unsurunu koruma amacı taşımaktadır. Kanun koyucu bu sınırı belirlerken, limited şirketin anonim şirketten farklı olarak ortaklar arasındaki kişisel güven ilişkisine dayandığını ve bu ilişkinin çok sayıda ortakla sürdürülmesinin yapısal sorunlara yol açacağını gözetmiştir. Ortak sayısının elliyi aşması halinde şirket, TTK m. 574 uyarınca altı ay içinde anonim şirkete dönüştürülmek veya sona erdirilmek zorundadır. Bu altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir ve sürenin geçirilmesi halinde şirketin kendiliğinden sona ermesi söz konusu olabilir. Uygulamada, miras yoluyla pay intikali veya pay devirlerinin kontrolsüz gerçekleştirilmesi sonucunda ortak sayısının farkında olmadan elliyi aşması durumuyla karşılaşılabilmektedir; bu nedenle pay defterinin düzenli tutulması ve pay devirlerinin titizlikle takip edilmesi gereklidir.

4. Şirket Sözleşmesi ve Zorunlu Unsurlar

Şirket sözleşmesi, limited şirketin temel belgesi olup kuruluştan sona ermeye kadar şirketin işleyişini düzenler. Anonim şirketteki esas sözleşmeye karşılık gelen bu belgenin, yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması zorunludur (TTK m. 575). 7099 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında şirket sözleşmesinin noter onayı şartı kaldırılmış olup ticaret sicili müdürlüğündeki imza usulü tek geçerli yöntem haline gelmiştir. TTK m. 575'teki bu şekil şartı, geçerlilik koşulu niteliğinde olup şekle uyulmaksızın düzenlenen şirket sözleşmesi hukuken geçersizdir. Şirket sözleşmesinin hazırlanmasında, zorunlu unsurların eksiksiz yer almasının yanı sıra, ortaklar arasındaki ilişkileri ve olası uyuşmazlık senaryolarını düzenleyen ihtiyari hükümlerin de titizlikle kaleme alınması, ileride ortaya çıkabilecek hukuki sorunların önlenmesi açısından önemlidir.

4.1. Zorunlu Şirket Sözleşmesi Unsurları

TTK m. 576'da sayılan aşağıdaki unsurların şirket sözleşmesinde yer alması zorunludur. Eksiklik halinde tescil talebi reddedilir. Ticaret sicili müdürlüğü, tescil başvurusunda şirket sözleşmesini bu zorunlu unsurlar bakımından incelemekte olup herhangi bir eksiklik tespit edilmesi halinde başvuruyu reddetmek veya eksikliklerin giderilmesini talep etmek yetkisine sahiptir. Zorunlu unsurların amacı, şirketin kimliğini, faaliyetlerini ve iç ilişkilerini belirli bir çerçeveye kavuşturarak hem ortakların hem de üçüncü kişilerin menfaatlerini korumaktır. Özellikle ticaret unvanının TTK m. 43-51 hükümlerine uygun belirlenmesi, işletme konusunun yeterli açıklıkta tanımlanması ve sermaye paylarının doğru hesaplanması, uygulamada en sık hata yapılan konular arasında yer almaktadır.

5. Esas Sermaye Payları

Limited şirkette sermaye, esas sermaye paylarına bölünmüştür. Her pay, ortağa şirket üzerinde belirli haklar ve yükümlülükler sağlar. Anonim şirketteki "hisse" kavramına karşılık gelen esas sermaye payı, limited şirkete özgü düzenlemelere tabidir. TTK m. 583 uyarınca esas sermaye paylarının itibari değeri en az 25 TL olarak belirlenmekte olup bu değerin 25 TL'nin katları şeklinde artırılması mümkündür. Her ortağın en az bir esas sermaye payına sahip olması zorunlu olmakla birlikte, bir ortak birden fazla esas sermaye payına sahip olabilir. Anonim şirketteki paylardan farklı olarak, limited şirket payları için pay senedi çıkarılması zorunlu olmayıp çıkarılan pay senetleri kıymetli evrak niteliği taşımaz; yalnızca ispat belgesi işlevini görür. Bu durum, pay devirlerinin anonim şirkete kıyasla daha sıkı prosedürlere tabi olmasının temel nedenlerinden birini oluşturmaktadır.

6. Kuruluş Belgeleri ve Başvuru

Limited şirket kuruluşu için MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi) üzerinden elektronik başvuru yapılması ve gerekli belgelerin ticaret sicili müdürlüğüne sunulması gerekmektedir. Kuruluş süreci, anonim şirketle büyük ölçüde benzerlik göstermekle birlikte, limited şirkette anonim şirketten farklı olarak kurucular beyanının kapsamı daha sınırlı tutulmuştur. MERSİS başvurusunun tamamlanmasının ardından belgelerin fiziki olarak ticaret sicili müdürlüğüne ibrazı gerekmekte olup eksik veya hatalı başvurular tescil sürecinin uzamasına neden olabilmektedir. Tescil işlemi, başvurunun eksiksiz yapılması halinde genellikle bir ila üç iş günü içinde sonuçlanmaktadır. Ayrıca tescil işleminin ardından şirketin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmesi zorunlu olup bu ilan, şirketin tüzel kişilik kazanmasından sonraki ilk resmi duyurusu niteliğindedir.

7. Müdürler ve Yönetim

Limited şirkette yönetim, müdürler tarafından gerçekleştirilir. Anonim şirketteki yönetim kurulundan farklı olarak, limited şirkette en az bir müdürün ortak olması zorunludur. Bu düzenleme, şirketin kişisel unsurunu güçlendirmekte ve ortakların şirket yönetimine katılımını sağlamaktadır. TTK m. 623 uyarınca müdürler şirket sözleşmesiyle atanabileceği gibi, genel kurul kararıyla da belirlenebilir. Birden fazla müdür bulunması halinde bunlardan biri, şirket sözleşmesi veya genel kurul kararıyla müdürler kurulu başkanı olarak tayin edilir. Müdürlerin görev ve yetkileri, özen ve bağlılık yükümlülükleri ile sorumlulukları TTK m. 625-632 arasında ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup müdürler, görevlerini yerine getirirken tedbirli bir yöneticinin özeniyle hareket etmek zorundadırlar. Müdürlerin bu yükümlülüklere aykırı davranması halinde hem şirkete hem de ortaklara karşı hukuki sorumlulukları doğabilir.

8. Tescil ve Tüzel Kişilik

Limited şirket, ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescil, kurucu işlem niteliğinde olup bu tarihten itibaren şirket, hak ve borç sahibi olabilir. Şirket sözleşmesinin onayından itibaren otuz gün içinde tescil başvurusu yapılmalıdır; bu sürenin geçirilmesi halinde kuruluş işlemlerinin yeniden başlatılması gerekebilir. Tescilden önce şirket adına yapılan işlemlerden, bu işlemleri gerçekleştirenler şahsen ve müteselsilen sorumludur; ancak tescilden sonra bu işlemlerin şirketçe üstlenilmesi mümkündür. Tüzel kişilik kazanımıyla birlikte şirket, kendi adına taşınır ve taşınmaz mal edinebilir, sözleşme yapabilir, dava açabilir ve davada taraf olabilir. Tescil ile birlikte şirketin vergi mükellefiyet kaydı da başlatılır ve Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde işyeri tescil işlemleri gerçekleştirilir.

9. Ek Ödeme ve Yan Edim Yükümlülükleri

Limited şirkete özgü düzenlemelerden biri, ortaklara ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri öngörülebilmesidir. Bu yükümlülükler, şirket sözleşmesinde açıkça düzenlenmesi şartıyla geçerlidir ve ortakların sermaye taahhüdünün ötesinde katkıda bulunmasını sağlar. TTK m. 603 uyarınca ek ödeme yükümlülüğü, yalnızca şirketin mali durumunun bozulması, sermaye kaybı yaşanması veya ek kaynak ihtiyacı doğması gibi belirli koşulların gerçekleşmesi halinde talep edilebilir. Ek ödeme tutarı, her bir ortağın esas sermaye payının itibari değerinin iki katını aşamaz; bu sınırlama ortakların orantısız mali yüke maruz kalmasını önlemeye yöneliktir. Yan edim yükümlülükleri ise TTK m. 606'da düzenlenmiş olup ortakların şirkete para dışında hizmet, mal veya iş gücü katkısı sağlamasını içerebilir. Örneğin bir yazılım şirketinde ortağın belirli teknik hizmetleri şirkete sunması veya bir tarım şirketinde ortağın ürettiği ürünleri şirkete tedarik etmesi gibi yan edim yükümlülükleri öngörülebilir.

10. Limited Şirket Seçiminin Avantaj ve Dezavantajları

Girişimcilerin şirket türü seçiminde en önemli adım, faaliyet gösterilecek sektörün gereklilikleri, ortaklık yapısı, büyüme planları ve mali kapasite gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır. Limited şirket, düşük sermaye yükümlülüğü ve basit yönetim yapısıyla özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler için caziptir; ancak halka açılma ve tahvil ihracı gibi sermaye piyasası araçlarına erişimin mümkün olmaması, büyüme odaklı girişimler açısından ciddi bir kısıtlama oluşturabilir. Bu nedenle kuruluş kararı verilmeden önce, şirketin orta ve uzun vadeli hedeflerinin değerlendirilmesi ve gerektiğinde ileride anonim şirkete dönüşüm ihtimalinin de göz önünde bulundurulması tavsiye edilmektedir.

11. Sonuç

Limited şirket, özellikle sermaye birikimi sınırlı olan, az sayıda ortakla faaliyet gösterecek ve yakın ortak kontrolü önem taşıyan işletmeler için uygun bir seçenek olabilir. TTK'nın 573-644. maddeleri arasında kapsamlı şekilde düzenlenen bu şirket türü, anonim şirkete kıyasla daha az bürokratik yükümlülük gerektirmekte ve kuruluştan yönetime kadar her aşamada maliyet avantajı sunmaktadır. Ancak bu avantajların karşılığında, ortaklar arasındaki ilişkilerin kişisel nitelik taşıması, pay devrinin daha sıkı prosedürlere bağlı olması ve sermaye piyasası araçlarına erişimin bulunmaması gibi yapısal sınırlamalar mevcuttur. Kuruluş kararı verilirken aşağıdaki hususlar değerlendirilmelidir:

Limited şirket, TTK'nın öngördüğü asgari sermaye yükümlülüğü (güncel tutar için ilgili Cumhurbaşkanı kararları takip edilmelidir), en fazla 50 ortaklık sınırı ve müdürler aracılığıyla yönetim yapısıyla KOBİ ölçeğindeki ticari faaliyetler için tercih edilen temel şirket türlerinden biridir. Anonim şirketten farklı olarak halka açılma ve tahvil ihracı imkânı bulunmamakla birlikte, kuruluş sürecinin görece basitliği ve yönetim esnekliği bu yapıyı yaygın bir tercih haline getirmektedir. MERSİS üzerinden elektronik başvuru imkanı ve ticaret sicili müdürlüğünde şirket sözleşmesinin imzalanabilmesi, kuruluş sürecini daha da hızlandırmış ve kolaylaştırmıştır.

Şirket sözleşmesinde ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerinin düzenlenmesi, pay devri kısıtlamalarının belirlenmesi ve müdürlerin görev ile yetkilerinin açıkça tanımlanması, kuruluş aşamasında ortaklar arasındaki ilişkilerin çerçevesini belirleyen temel unsurlardır. Bu unsurların kuruluş öncesinde titizlikle belirlenmesi, şirketin faaliyet döneminde ortaya çıkabilecek ihtilafların önüne geçilmesi ve ortaklar arasındaki güven ilişkisinin korunması açısından önemlidir. Özellikle birden fazla ortaklı yapılarda, çıkma ve çıkarılma koşulları, kâr dağıtım politikası ve rekabet yasağı gibi konuların sözleşmede ayrıntılı biçimde düzenlenmesi, uzun vadede şirketin sağlıklı işleyişine katkı sağlayabilir; somut olayın özelliklerine göre ayrıntılı değerlendirme yapılması önem taşır.