Zorunlu Trafik Sigortasının Kapsamı ve Teminat Dışı Haller

1. Giriş

Zorunlu trafik sigortası, motorlu araç işletenleri için kanunen zorunlu tutulan bir sigortadır (KTK m. 91). Sigortanın neyi karşılayıp neyi karşılamadığı ise kaza sonrasında taraflar arasında uyuşmazlık konusu olabilmektedir. Zarar gören, aracın sahibi ve sigortacı aynı olaya farklı açılardan bakabilir: Zarar gören tüm zararının karşılanmasını bekler, sigortacı ise teminatın kanunla ve genel şartlarla sınırlı olduğunu ileri sürer.

Zorunlu trafik sigortasının resmi adı "Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası"dır (ZMSS). Adından da anlaşılacağı üzere bu, bir sorumluluk sigortasıdır: Sigortacı, işletenin üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluğunu üstlenir. Bu temel özellik, teminatın sınırlarını anlamada başlangıç noktasıdır. Sigortanın kapsamı, teminat türleri ve teminat dışı haller de Karayolları Trafik Kanunu (KTK) m. 85, 91 ve 92 ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (Genel Şartlar) çerçevesinde bu noktadan hareketle belirlenir.

2. Sigortanın Dayanağı: İşletenin Sorumluluğu

2.1. İşletenin sorumluluğu

Trafik sigortasının kapsamı, işletenin sorumluluğuna bağlıdır:

Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar.

İşletenin sorumluluğu kusura dayanmayan, tehlike esasına dayalı bir sorumluluktur. Kural olarak araç sahibi işleten sayılır. İşleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur (KTK m. 85/5).

2.2. Sigorta zorunluluğu

İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.

Hüküm, sigortanın amacını da tanımlamaktadır: İşletenin KTK m. 85/1'e göre olan sorumluluğunun karşılanması. Bu nedenle sigortacının sorumluluğu, kural olarak işletenin sorumluluğuyla sınırlıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu yakın tarihli bir kararında bu ilişkiyi şöyle açıklamıştır:

2918 sayılı Kanun'un 91. maddesine göre sigortacı, işletenin 2918 sayılı Kanun'un 85. maddesinin 1. fıkrasındaki motorlu aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere vermiş olduğu zararlardan sorumluluğunu üstlenmektedir. Bir başka deyişle sigortacının motorlu bir aracın işletilmesinden doğan zarardan sorumlu tutulabilmesi için öncelikle o zarardan işleten sigortalının sorumlu olması gerekir. … Bu nedenle zorunlu malî sorumluluk sigortacısının, sigortalı işletenden daha fazla bir sorumluluk altına girmesi mümkün değildir. … Sigortacı, kendisinden sigorta tazminatı talep edenlere karşı işletenin yapabileceği tüm savunmaları ileri sürebilir.

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

3. Genel Şartlara Göre Kapsam ve Teminat Türleri

3.1. Sigortanın kapsamı

Genel Şartlar, sigortanın kapsamını şöyle tanımlar:

Sigortacı, poliçede tanımlanan motorlu aracın işletilmesi sırasında, üçüncü şahısların ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermiş olmasından dolayı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre sigortalıya düşen hukuki sorumluluk çerçevesinde bu Genel Şartlarda içeriği belirlenmiş tazminatlara ilişkin talepleri, kaza tarihi itibariyle geçerli zorunlu sigorta … teminat limitleri dahilinde karşılamakla yükümlüdür. Sigortanın kapsamı üçüncü şahısların, sigortalının Karayolları Trafik Kanunu çerçevesindeki sorumluluk riski kapsamında, sigortalıdan talep edebilecekleri tazminat talepleri ile sınırlıdır.

Bu tanımdan dört unsur çıkar: (i) zarar, poliçedeki aracın işletilmesi sırasında doğmalıdır; (ii) zarar gören üçüncü kişi olmalıdır; (iii) zarar, sigortalının KTK'ya göre sorumlu olduğu bir zarar olmalıdır; (iv) sigortacı kaza tarihindeki teminat limitleri içinde sorumludur. Limitler her yıl güncellendiğinden, somut bir olayda kaza tarihinde geçerli tutarlar esas alınır.

Genel Şartlara göre araca bağlı olarak çekilen römork veya yarı römorkların ve çekilen araçların verdiği zararlar da çekicinin sigortası kapsamındadır. İnsan taşımada kullanılan römorklar ise ancak poliçede özel şartları belirtilen ek bir sorumluluk sigortası sağlanmışsa teminata dahil olur (A.3). Zararın önlenmesi veya azaltılması için yapılan makul ve zorunlu masraflar da teminat limitleri dahilinde karşılanır.

3.2. Teminat türleri

Genel Şartların A.5 maddesi, teminatı dört başlıkta toplamaktadır:

KTK m. 98 kapsamındaki sağlık hizmet bedelleri, 6111 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmaktadır; Genel Şartlar bakıcı giderlerinin ise sigortacı tarafından karşılanacağını düzenlemiştir. A.5 maddesi 12.06.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiş, değişiklik 01.07.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Genel Şartların C.11 maddesine göre değişiklikler, yürürlüğe girdikleri tarihten sonra akdedilen sözleşmelere uygulanır; bu nedenle önceki poliçelerde o tarihte geçerli metne ayrıca bakılması yerinde olur.

4. Teminat Dışı Haller

4.1. Kanuni düzenleme

Teminat dışında kalan haller hem KTK'da hem de Genel Şartlarda sayılmıştır. Kanundaki liste şöyledir:

Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar. a) İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler, b) İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler, … e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar, f) Manevi tazminata ilişkin talepler. g) (Ek: 14/4/2016-6704/4 md.) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri, h) (Ek: 14/4/2016-6704/4 md.) İlgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri,

Maddeye 2021 yılında 7327 sayılı Kanunla (j) ila (m) bentleri eklenmiştir: destek şahsının kusuruna denk gelen destek tazminatı talepleri, gelir kaybı, kar kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar, trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı ve terör eylemlerinde kullanılan araçlarla ilgili bazı talepler. Maddenin (i) bendi ise Anayasa Mahkemesinin 17.07.2020 tarihli ve E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Aynı kararda (g) ve (h) bentlerine yönelik iptal istemi reddedilmiştir.

4.2. Genel Şartlardaki liste

Genel Şartların A.6 maddesi, kanundaki listeyi genişleterek daha ayrıntılı bir düzenleme içerir:

Aşağıdaki haller sigorta teminatı dışındadır: a) İşletilme halinde olmayan araçların sebep olacağı zararlar, b) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri, c) İlgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri, … f) Manevi tazminat talepleri, … ğ) Sigortalının aracına veya bu araç vasıtasıyla çekilen römorklara ve yarı römorklara veya çekilen araçlara gelecek zararlar nedeniyle ileri sürülecek talepler,

Listede ayrıca motorlu bisikletlerin kullanılmasından doğan zararlar, çalınan veya gasp edilen araçların sebep olduğu ve sigortalının sorumlu olmadığı zararlar, çevresel zararlar, cezai kovuşturma giderleri ve para cezaları gibi haller de yer almaktadır.

4.3. Uygulamada öne çıkan teminat dışı haller

Manevi tazminat. Hem KTK m. 92/f hem de Genel Şartlar A.6/f uyarınca manevi tazminat talepleri zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır. Zarar gören veya yakınları manevi tazminatı işletenden ve sürücüden isteyebilir; bu talep ise kural olarak trafik sigortacısına yöneltilemez. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin bir kararında da manevi tazminat talebinin poliçe kapsamında olmadığı gözetilmiştir:

Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere, manevi tazminat talebinin davalı nezdinde düzenlenen … poliçesi kapsamında olmamasına göre usul ve kanuna uygun

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Manevi tazminat teminatı, isteğe bağlı İhtiyari Mali Mesuliyet Sigortası (İMMS) ile veya kasko poliçelerine eklenen klozlarla sağlanabilir. Bu durumda teminatın kapsamı, ilgili poliçenin genel ve özel şartlarına göre belirlenir.

İşletenin yakınları. KTK m. 92/b ve Genel Şartlar A.6/ç, işletenin eşi, usul ve füruu, evlatlık ilişkisiyle bağlı olanlar ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin yalnızca mallarına gelen zararları teminat dışında bırakmıştır. Bu kişilerin ölüm veya yaralanmadan doğan zararları, diğer şartlar varsa trafik sigortası kapsamında kalabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, İMMS poliçesinde bu kişilerin can zararlarının da güvence dışında bırakıldığı bir olayda, trafik sigortası ile İMMS arasındaki bu farka değinmiştir:

özellikle isteğe bağlı sorumluluk sigortasından yararlanacak olanların üçüncü kişilerle sınırlı tutulmasına, trafik sigortasından farklı olarak İMMS genel şartlar 3. maddesinde araç sürücüsü, araç sahibi ile işletenin yakınlarının can zararlarının güvence dışında bırakılmış olmasına göre

Kaynak: Yargıtay Karar Arama (Erişim Tarihi: 17.10.2026)

Sigortalının kendi aracı. Sigortalının kendi aracına gelen zararlar Genel Şartlar A.6/ğ uyarınca teminat dışındadır; bu zararlar için varsa kasko sigortasına başvurulabilir.

Hak sahibinin ve desteğin kusuru. Zarar görenin kendi kusuruna denk gelen kısım ve destekten yoksun kalma tazminatında desteğin kusuruna denk gelen kısım, KTK m. 92/g ve 92/j ile Genel Şartlar A.6/b ve A.6/d uyarınca teminat dışındadır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 13.01.2016 tarihinde, yani KTK m. 92'ye 6704 ve 7327 sayılı Kanunlarla bent eklenmeden önce meydana gelen çift taraflı bir kazada asli ve tam kusurlu olarak ölen sürücünün yakınlarının, bu sürücünün kullandığı aracın trafik sigortacısından destekten yoksun kalma tazminatı isteyemeyeceğini kabul etmiş ve direnme kararını bozmuştur. Kurul, yukarıda alıntılanan gerekçede olduğu gibi işletenin sorumlu olmadığı bir zarardan sigortacının da sorumlu tutulamayacağını esas almış, poliçe döneminde yürürlükte olan Genel Şartların A.6/d bendine de dayanmıştır (Yargıtay HGK, E. 2024/197, K. 2025/168, T. 26.03.2025). Tam kusurlu sürücünün yakınlarının talebi, zamanaşımı yönünden de Hukuk Genel Kurulunun 2020 tarihli bir kararına konu olmuştur; bu karar Sigorta Hukukunda Zamanaşımı yazısında ele alınmıştır.

Dolaylı zararlar. Gelir kaybı, kar kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar teminat dışındadır. Örneğin hasarlı ticari aracın onarımda kaldığı süre boyunca çalışamamasından doğan kazanç kaybı bu kapsamda değerlendirilebilir; bu zarar için genel hükümlere göre işletene ve sürücüye başvurulması gündeme gelebilir.

5. Kapsam Dışı Hallerin Zarar Görene Etkisi

Teminat dışı haller ile KTK m. 95'te düzenlenen "zarar görene karşı ileri sürülemeyen haller" farklı kavramlardır. Teminat dışı hallerde sigortacı kural olarak zarar görene karşı sorumlu değildir; zarar gören talebini işleten veya sürücü gibi diğer sorumlulara yöneltebilir. Buna karşılık alkollü araç kullanma veya ehliyetsiz sürücü gibi hallerde zarar kural olarak teminat kapsamında kalır; sigortacı zarar görene ödeme yaptıktan sonra sözleşme ve Genel Şartlar uyarınca sigortalısına rücu edebilir. Bu ayrım Sigortacının Halefiyeti ve Rücu Hakkı makalesinde ayrıca ele alınmıştır.

6. Sonuç

Zorunlu trafik sigortası, işletenin motorlu aracın işletilmesinden doğan ve KTK'ya göre sorumlu olduğu zararları, kaza tarihindeki teminat limitleri içinde karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2025 tarihli kararında da belirtildiği üzere, sigortacının sorumluluğu kural olarak sigortalı işletenin sorumluluğu ile sınırlıdır ve sigortacı işletenin yapabileceği savunmaları ileri sürebilir.

KTK m. 92 ve Genel Şartlar A.6 maddesi, manevi tazminat, işletenin yakınlarının mallarına gelen zararlar, araçta taşınan eşya, sigortalının kendi aracına gelen zararlar, hak sahibinin veya desteğin kusuruna denk gelen talepler ve dolaylı zararlar gibi halleri teminat dışında bırakmaktadır. Kanun ve Genel Şartlar son yıllarda birkaç kez değiştiğinden ve bazı hükümler Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edildiğinden, kanun bakımından kaza tarihinde, Genel Şartlar bakımından ise C.11 maddesi uyarınca poliçenin akdedildiği tarihte yürürlükte olan metnin dikkate alınması yerinde olur. Teminat dışı kalan zararlar ise genel hükümlere göre işleten ve sürücüden ya da varsa isteğe bağlı sigortalardan talep edilebilir.

Bu yazıdaki açıklamalar, yayın tarihinde yürürlükte olan mevzuata ve aktarılan Yargıtay kararlarına dayanmaktadır. Yargıtay içtihadı zaman içinde değişebilir; aynı konuda farklı daire kararları veya karşı oylar bulunabilir. Somut bir uyuşmazlıkta mahkeme veya hakem heyeti, dosyadaki delillere ve olayın özelliklerine göre bu yazıda aktarılan yaklaşımdan farklı bir sonuca ulaşabilir.