SPK Yaptırımları ve İdari Para Cezaları | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

SPK Yaptırımları ve İdari Para Cezaları

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında idari yaptırımlar, cezai yaptırımlar, idari para cezası türleri, faaliyet durdurma ve iptal yaptırımları, savunma hakları, zamanaşımı süreleri ve yargısal denetim.

Summary in English

Overview

This article examines the sanctions and penalties framework under Turkish Capital Markets Law No. 6362. The effectiveness of capital market regulations largely depends on the deterrent effect of enforcement mechanisms. The CMB (Capital Markets Board) sanctions system provides comprehensive tools ranging from administrative fines to criminal penalties.

Key Points

  • Administrative Fines: Ranging from 20,000 TL to 500,000 TL for regulatory violations, applied directly by the CMB.
  • Criminal Sanctions: Insider trading and market manipulation carry 3-5 years imprisonment and up to 5,000 days judicial fine.
  • Activity Suspension: Temporary measure for serious violations, can be lifted upon remediation.
  • License Revocation: Permanent sanction for persistent non-compliance or serious misconduct.
  • Market Bans: Prohibition from capital market activities for persons convicted of market abuse crimes.
  • Defense Rights: Minimum 15 business days for defense submission before administrative penalties.
  • Statute of Limitations: 5 years for imposing administrative fines, 5 years for collection from finality.
  • Judicial Review: CMB decisions can be challenged in administrative courts within 60 days.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel untersucht den Sanktions- und Strafrahmen nach dem türkischen Kapitalmarktgesetz Nr. 6362. Die Wirksamkeit der Kapitalmarktvorschriften hängt weitgehend von der abschreckenden Wirkung der Durchsetzungsmechanismen ab. Das CMB-Sanktionssystem bietet umfassende Instrumente von Verwaltungsstrafen bis hin zu strafrechtlichen Sanktionen.

Kernpunkte

  • Verwaltungsstrafen: Von 20.000 TL bis 500.000 TL für Verstöße gegen Vorschriften, direkt von der CMB verhängt.
  • Strafrechtliche Sanktionen: Insiderhandel und Marktmanipulation werden mit 3-5 Jahren Freiheitsstrafe und bis zu 5.000 Tagessätzen Geldstrafe geahndet.
  • Tätigkeitssuspendierung: Vorübergehende Maßnahme bei schweren Verstößen, kann bei Abhilfe aufgehoben werden.
  • Lizenzentzug: Dauerhafte Sanktion bei anhaltender Nichteinhaltung oder schwerem Fehlverhalten.
  • Marktverbote: Verbot von Kapitalmarktaktivitäten für Personen, die wegen Marktmissbrauchs verurteilt wurden.
  • Verteidigungsrechte: Mindestens 15 Werktage für die Einreichung der Verteidigung vor Verwaltungsstrafen.
  • Verjährungsfrist: 5 Jahre für die Verhängung von Verwaltungsstrafen, 5 Jahre für die Einziehung ab Rechtskraft.
  • Gerichtliche Überprüfung: CMB-Entscheidungen können innerhalb von 60 Tagen vor Verwaltungsgerichten angefochten werden.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Sermaye piyasası düzenlemelerinin etkinliği, büyük ölçüde yaptırım mekanizmalarının caydırıcılığına bağlıdır. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, piyasa düzenini bozan, yatırımcı haklarını ihlal eden veya mevzuata aykırı davranan kişi ve kuruluşlara uygulanacak kapsamlı bir yaptırım sistemi öngörmüştür.

SPK yaptırımları, idari yaptırımlar ve cezai yaptırımlar olmak üzere iki ana kategoride incelenir. İdari yaptırımlar SPK tarafından doğrudan uygulanırken, cezai yaptırımlar yargı organları tarafından hükme bağlanır.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD: SEC, civil penalties (hukuki yaptırımlar) ve injunctions (ihtiyati tedbirler) uygulayabilir. Criminal prosecution (ceza davası) DOJ (Adalet Bakanlığı) tarafından yürütülür. Para cezaları milyonlarca dolara ulaşabilir. Disgorgement (kazancın iadesi) yaygın uygulamadır.

AB: MAR ve MiFID II kapsamında üye devletler "etkili, orantılı ve caydırıcı" yaptırımlar uygulamakla yükümlüdür. İdari para cezaları tüzel kişiler için cironun %15'ine veya 15 milyon EUR'a kadar çıkabilir.

Almanya: BaFin idari para cezaları (Bußgeld) uygular. Ağır ihlaller ceza mahkemelerine intikal eder. OWiG (İdari Suçlar Kanunu) usul hükümlerini düzenler.

Türkiye: SPK idari para cezası, uyarı, faaliyet durdurma ve iptal yaptırımları uygular. Cezai yaptırımlar ceza mahkemelerince verilir. SPKn m.103-116 yaptırım hükümlerini içerir.

2. İdari Yaptırım Türleri

SPK'nın uygulayabileceği idari yaptırımlar çeşitlilik gösterir. Bu yaptırımlar, ihlalin ağırlığına ve niteliğine göre kademeli olarak uygulanır.

SPKn Madde 103 — İdari Para Cezası Verme Yetkisi
"(1) Bu Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere, belirlenen standart ve formlara ve Kurulca alınan genel ve özel nitelikteki kararlara aykırı hareket eden kişilere Kurul tarafından yirmi bin Türk Lirasından beş yüz bin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir."
Yaptırım Türü Uygulama Alanı Yasal Dayanak
İdari para cezası Mevzuata aykırılık SPKn m.103
Uyarı Hafif ihlaller SPKn m.96
Faaliyet durdurma Ağır ihlaller, geçici tedbir SPKn m.96
İzin/yetki iptali Kalıcı yetersizlik veya ihlal SPKn m.96
Piyasadan yasaklama Piyasa suistimali, güven zedelenmesi SPKn m.101

2.1. İdari Para Cezaları

İdari para cezaları, SPK'nın en sık uyguladığı yaptırım türüdür. Ceza miktarı, ihlalin niteliğine, ağırlığına ve failin ekonomik durumuna göre belirlenir.

İdari Para Cezası Miktarları (SPKn m.103)
Genel Aykırılıklar: 20.000 TL - 500.000 TL

Özel Düzenleme Aykırılıkları: Madde bazında belirlenen özel tutarlar

Tekerrür: Ceza iki katına kadar artırılabilir

Yeniden Değerleme: Her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir

2.2. Faaliyet Durdurma ve İptal

Faaliyet durdurma, geçici nitelikte bir tedbirdir ve ihlalin giderilmesi halinde kaldırılabilir. İzin veya yetki iptali ise kalıcı sonuçlar doğuran ağır bir yaptırımdır.

Kriter Faaliyet Durdurma İzin İptali
Nitelik Geçici tedbir Kalıcı yaptırım
Süre Belirlenen süre veya giderme Süresiz
Kaldırılması İhlalin giderilmesi Yeniden izin alma
Uygulama Kısmi veya tam Tam

3. Cezai Yaptırımlar

SPKn, sermaye piyasası düzenini ağır şekilde ihlal eden fiilleri suç olarak tanımlamış ve cezai yaptırımlar öngörmüştür. Bu suçlar, SPK'nın suç duyurusu üzerine savcılık tarafından soruşturulur.

SPKn'de Düzenlenen Başlıca Suçlar
  • Bilgi suistimali (m.106): 3-5 yıl hapis, 5.000 güne kadar adli para cezası
  • Piyasa dolandırıcılığı (m.107): 3-5 yıl hapis, 5.000 güne kadar adli para cezası
  • Usulsüz halka arz (m.109): 2-5 yıl hapis, 5.000 güne kadar adli para cezası
  • Güveni kötüye kullanma (m.110): 3-7 yıl hapis, 5.000 güne kadar adli para cezası
  • Denetim engelleme (m.115): 1-3 yıl hapis
Suç SPKn Maddesi Hapis Cezası Adli Para Cezası
Bilgi suistimali m.106 3-5 yıl 5.000 güne kadar
Piyasa dolandırıcılığı m.107 3-5 yıl 5.000 güne kadar
Usulsüz halka arz m.109 2-5 yıl 5.000 güne kadar
Güveni kötüye kullanma m.110 3-7 yıl 5.000 güne kadar
Denetim engelleme m.115 1-3 yıl -

3.1. Ağırlaştırıcı Sebepler

Bazı hallerde cezanın artırılması öngörülmüştür. Bu ağırlaştırıcı sebepler, suçun etkisini ve failin konumunu dikkate alır.

Ceza Artırım Sebepleri
  • Suçun işlenmesiyle elde edilen menfaatin 500.000 TL'yi aşması (yarı oranında artırım)
  • Suçun örgütlü işlenmesi
  • Suçun tekrar işlenmesi (tekerrür)
  • Failin sermaye piyasası kurumu yöneticisi olması

4. Savunma Hakları

İdari yaptırım sürecinde ilgili kişilere savunma hakları tanınmıştır. Bu haklar, hukuki güvenlik ilkesinin ve adil yargılanma hakkının bir gereğidir.

SPKn Madde 104 — Savunma Hakkı
"(1) Bu Kanun kapsamında verilecek idari para cezaları hakkında ilgilinin savunması alınmadan karar verilemez. Savunma için on beş iş gününden az olmamak üzere süre tanınır."

4.1. Savunma Süreci

Savunma hakkının etkin kullanılabilmesi için belirli usul güvenceleri sağlanmıştır. İlgili kişi, iddialar hakkında bilgilendirilmeli ve yeterli süre verilmelidir.

Aşama İşlem Süre
Bildirim İddiaların yazılı bildirilmesi -
Savunma süresi Savunma hazırlama Min. 15 iş günü
Ek süre Gerekçeli talep üzerine SPK takdirinde
Karar Kurul kararı -
Tebliğ Kararın bildirilmesi -

4.2. Savunmada Dikkat Edilecek Hususlar

Etkin bir savunma hazırlanmasında şu hususların gözetilmesi önemlidir:

Savunma Stratejisi Unsurları
  • İddiaların hukuki nitelendirmesinin değerlendirilmesi
  • Maddi olguların tespiti ve belgelenmesi
  • Emsal kararların araştırılması
  • Ölçülülük ilkesine dayalı argümanlar
  • Hafifletici sebeplerin ileri sürülmesi
  • Usul hatalarının tespiti

5. Zamanaşımı

İdari para cezalarının uygulanması ve tahsili belirli zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu süreler, hem düzenleme yapan makam hem de muhataplar açısından önem taşır.

SPKn Madde 105 — Zamanaşımı
"(1) Bu Kanunda öngörülen idari para cezaları, fiilin işlendiği tarihten itibaren beş yıl geçtikten sonra verilemez.

(2) Kesinleşen idari para cezaları, kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar."
Zamanaşımı Türü Başlangıç Süre
Karar zamanaşımı Fiilin işlendiği tarih 5 yıl
Tahsil zamanaşımı Kararın kesinleştiği tarih 5 yıl
Ceza davası (m.106-107) Suçun işlendiği tarih 8 yıl (TCK m.66)

6. Ödeme ve Tahsil

İdari para cezalarının ödenmesi ve tahsili konusunda SPKn özel düzenlemeler içermektedir. Ödeme süresi ve peşin ödeme indirimi de bu kapsamda değerlendirilir.

Ödeme Esasları
Ödeme Süresi: Tebliğden itibaren 30 gün

Peşin Ödeme İndirimi: Süresinde ödeme halinde %25 indirim uygulanabilir

Taksitlendirme: Talep üzerine SPK tarafından değerlendirilebilir

Tahsil: AATUHK hükümlerine göre cebri icra

7. Yargısal Denetim

SPK'nın idari yaptırım kararları yargısal denetime tabidir. İlgililer, SPK kararlarına karşı idari yargı yoluna başvurabilir.

İdari Yargı Başvurusu
Görevli Mahkeme: İdare mahkemesi

Yetkili Mahkeme: SPK'nın bulunduğu yer (Ankara)

Dava Türü: İptal davası

Dava Açma Süresi: Tebliğden itibaren 60 gün

Yürütmenin Durdurulması: Talep edilebilir

7.1. İptal Davası

İptal davası, SPK kararının hukuka aykırılığı iddiasıyla açılır. Mahkeme, kararın yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğunu denetler.

Denetim Unsuru İnceleme Konusu Örnek
Yetki Kararı veren makamın yetkisi SPK'nın yetki alanı
Şekil Usul kurallarına uygunluk Savunma hakkının tanınması
Sebep Kararın dayandığı olgular İhlalin ispatı
Konu Uygulanan yaptırımın hukuki niteliği Ceza miktarının ölçülülüğü
Maksat Kamu yararı amacı Keyfiliğin olmaması

8. Piyasadan Yasaklama

Piyasadan yasaklama, en ağır idari yaptırımlardan biridir. Bu yaptırım, özellikle piyasa suistimali suçlarını işleyenlere uygulanır.

SPKn Madde 101 — Piyasadan Yasaklama
"(1) 106 ve 107 nci maddelerde tanımlanan suçlardan dolayı haklarında kovuşturma başlatılanlar, kovuşturma sonuçlanıncaya kadar Kurul tarafından geçici olarak sermaye piyasası faaliyetlerinden yasaklanabilir.

(2) Bu madde kapsamındaki suçlardan mahkum olanlar, cezanın infazından itibaren beş yıl süreyle sermaye piyasasında herhangi bir görev alamazlar."

9. Tüzel Kişilerin Sorumluluğu

Tüzel kişiler de SPK yaptırımlarının muhatabı olabilir. Ayrıca tüzel kişi faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar nedeniyle tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

Tüzel Kişilere Uygulanan Yaptırımlar
  • İdari para cezası
  • Faaliyet izninin askıya alınması veya iptali
  • Yöneticilerin değiştirilmesi talebi
  • Bağımsız denetim zorunluluğu
  • TCK m.60 kapsamında güvenlik tedbirleri (iznin iptali, müsadere)

10. Sonuç

SPK yaptırım sistemi, sermaye piyasasının düzenli ve güvenilir işleyişini sağlamak amacıyla kapsamlı bir çerçeve oluşturmaktadır. İdari para cezalarından cezai yaptırımlara, faaliyet durdurma tedbirlerinden piyasadan yasaklamaya kadar geniş bir yelpazede yaptırımlar uygulanabilmektedir.

Yaptırım süreçlerinde savunma hakkının etkin kullanılması, zamanaşımı sürelerinin takibi ve yargısal denetim imkanlarının bilinmesi büyük önem taşımaktadır. Sermaye piyasası aktörlerinin, mevzuata uyum programları oluşturarak potansiyel yaptırım risklerini minimize etmeleri tavsiye edilir.

Sermaye Piyasası Hukuku Serisi 14 / 15
Kolektif Yatırım Kuruluşları Uyuşmazlık Çözümü

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.