1. Giriş
Önemli nitelikteki işlemler, halka açık ortaklıkların faaliyet ve yapısında köklü değişikliklere yol açabilen, pay sahiplerinin haklarını önemli ölçüde etkileyen işlemlerdir. Bu işlemler özel prosedüre tabi tutularak azınlık pay sahiplerinin korunması amaçlanmaktadır.
Sermaye piyasası mevzuatında önemli nitelikteki işlemler, SPKn m.23-24 ve II-23.3 sayılı Önemli Nitelikteki İşlemlere İlişkin Ortak Esaslar ve Ayrılma Hakkı Tebliği ile düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, AB mevzuatı ve uluslararası standartlarla uyumludur.
AB: 2017/1132/EU Şirketler Hukuku Direktifi birleşme ve bölünmeleri düzenlenir. Üye devletler ulusal mevzuatla uygular. Azınlık koruması için adil bedel ve ayrılma hakkı öngörülür.
Almanya: UmwG (Umwandlungsgesetz) yeniden yapılanma işlemlerini kapsar. AktG (Aktiengesetz) halka açık şirketlere özel kurallar getirir. Squeeze-out için %90-95 eşik uygulanır.
Türkiye: SPKn m.23-24 ve II-23.3 Tebliği ile düzenlenir. Önemlilik eşikleri ve ayrılma hakkı AB ile uyumludur. %50 ve %75 eşikleri temel ölçütlerdir.
2. Yasal Çerçeve
Önemli nitelikteki işlemlerin hukuki temeli SPKn'nin 23 ve 24. maddelerinde yer almaktadır. Bu maddeler, işlem türleri, genel kurul onayı ve azınlık haklarını düzenlenmektedir.
| Düzenleme | Konu | İçerik |
|---|---|---|
| SPKn m.23 | Önemli İşlemler | İşlem türleri ve genel kurul |
| SPKn m.24 | Ortaklıktan Çıkarma | Yapısal değişiklik sonucu çıkarma |
| II-23.3 Tebliği | Uygulama Esasları | Önemlilik eşikleri, ayrılma hakkı |
| II-23.1 Birleşme Tebliği | Birleşme İşlemleri | Birleşme prosedürü |
3. Önemli Nitelikteki İşlem Türleri
Tebliğ, belirli işlemleri önemli nitelikte işlem olarak tanımlamış ve bu işlemler için özel prosedürler belirlenmiştir.
3.1. İşlem Kategorileri
| İşlem Türü | Tanım | Önemlilik Kriteri |
|---|---|---|
| Birleşme | Başka ortaklıkla birleşiş | Her türlü birleşme |
| Bölünme | Kısmi veya tam bölünme | Her türlü bölünme |
| Tür Değiştirme | Hukuki yapıyı değiştirme | Her türlü tür değiştirme |
| Önemli Varlık İşlemleri | Varlık alış veya satışı | %50 veya %75 eşikleri |
| İmtiyaz Değişikliği | Oy hakkı imtiyazı değişimi | Olumsuz etki yaratan |
| Borçlanma Aracı İhracı | Önemli tutarda ihraç | Özkaynağın %100'ü |
3.2. Önemlilik Eşikleri
a) İşlem tutarının, son yıllık finansal tablolardaki toplam aktiflerin veya cari dönem hasılatının yüzde ellisine ulaşması,
b) İşlem konusu varlığın son finansal tablolardaki değerinin toplam aktiflerin yüzde yirmi beşine ulaşması."
| Eşik | Kriter | Sonuç |
|---|---|---|
| %25 | Varlık değeri/toplam aktif | Kamuyu aydınlatma |
| %50 | İşlem tutarı/toplam aktif veya hasılat | Önemli işlem prosedürü |
| %75 | İşlem tutarı/toplam aktif | Ayrılma hakkı doğar |
4. Birleşme İşlemleri
Birleşme, iki veya daha fazla ortaklığın tek bir hukuki yapıaltında birleştirilmesidir. Halka açık ortaklıklarda birleşme, özel prosedür ve azınlık koruması gerektirir.
4.1. Birleşme Türleri
| Birleşme Türü | Tanım | Sonuç |
|---|---|---|
| Devralma Yoluyla | Bir ortaklığın diğerini devralmasıdır | Devrolan ortaklık sona erer |
| Yeni Kuruluş Yoluyla | Tüm ortaklıklar yeni ortaklığa katılır | Birleşene tüm ortaklıklar sona erer |
| Kolaylaştırılmış Birleşme | %90 pay sahipliği halinde | Bazı prosedürler hafifletilir |
4.2. Birleşme Prosedürü
a) Birleşme sözleşmesinin hazırlanması,
b) Birleşme raporunun hazırlanması,
c) Uzman kuruluşça değişme oranının ve şirkete ait değerin incelenmesi,
d) Denetim raporlarının hazırlanması,
e) Bilgi formunun Kurula sunulması,
f) Genel kurul onayı."
5. Bölünme İşlemleri
Bölünme, ortaklığın mal varlığının tamamen veya kısmen başka ortaklıklara devredilmesidir. Tam bölünmede ortaklık sona erer, kısmi bölünmede ortaklık varlığını sürdürmektedir.
| Bölünme Türü | Açıklama | Ortaklık Durumu |
|---|---|---|
| Tam Bölünme | Tüm mal varlığı devredilir | Bölünen ortaklık sona erer |
| Kısmi Bölünme | Mal varlığının bir kısmı devredilir | Bölünen ortaklık devam eder |
6. Önemli Varlık İşlemleri
Önemli varlık işlemleri, ortaklığın mal varlığında önemli değişikliğe yol açan alış, satış, kiralama veya benzeri işlemlerdir.
a) Önemli tutarda varlık satışı veya devri,
b) Önemli tutarda varlık alımı,
c) Önemli tutarda varlık kiraya verilmesi veya kiralanması,
d) Önemli tutarda yatırım yapılması."
7. Genel Kurul Onayı ve Nisaplar
Önemli nitelikteki işlemler için artırılmış nisaplar ve özel karar alma prosedürü uygulanır.
7.1. Karar Nisapları
| İşlem | Toplantı Nisabı | Karar Nisabı |
|---|---|---|
| Birleşme/Bölünme (1. toplantı) | %50 | Mevcudun çoğunluğu |
| Birleşme/Bölünme (2. toplantı) | %33 | Mevcudun çoğunluğu |
| Önemli varlık satışı | %50 | Mevcudun çoğunluğu |
| İmtiyaz değişikliği | %75 | %75 |
8. Ayrılma Hakkı
Ayrılma hakkı, önemli nitelikteki işlemlere karşı oy kullanan veya toplantıya katılmayan pay sahiplerine paylarını adil bedelle şirkete satma imkanı tanır.
8.1. Ayrılma Hakkı Koşulları
| Koşul | Açıklama | Süre |
|---|---|---|
| Muhalefet | Karara karşı oy kullanma | Toplantıda |
| Muhalefet Şerhi | Muhalefeti tutanağa geçirtme | Toplantıda |
| Kullanma Süresi | Ayrılma hakkı kullanma | Karar ilanından itibaren 10 iş günü |
8.2. Adil Bedel Hesaplaması
a) Son altı aylık dönemde borsada oluşan ağırlıklı ortalama fiyat,
b) Uzman kuruluşça hazırlanan değer tespiti raporu,
c) Net aktif değeri."
9. Azınlık Koruması
Önemli nitelikteki işlemlerde azınlık pay sahiplerinin korunması, sermaye piyasası hukukunun temel amaçlarından biridir. Çeşitli koruma mekanizmaları öngörülmüştür.
Oy Hakkı: Genel kurulda karara katılma
Ayrılma Hakkı: Muhalefet halinde adil bedelle çıkış
Dava Hakkı: Kararın iptali için dava açma
Uzman İncelemesi: Bağımsız değer tespiti yapılması
10. Sonuç
Önemli nitelikteki işlemler, halka açık ortaklıkların yapısı ve faaliyetlerinde köklü değişikliklere yol açabilen, pay sahiplerini doğrudan etkileyen işlemlerdir. Bu işlemlerin özel prosedüre tabi tutulması, azınlık pay sahiplerinin korunması açısından zorunludur.
II-23.3 Tebliği ile getirilen önemlilik eşikleri, ayrılma hakkı ve adil bedel mekanizmaları, Türkiye'de azınlık korumasının AB ve uluslararası standartlarla uyumlu olmasını sağlamaktadır. Pay sahipleri, bu haklarını etkin kullanarak yatırımlarını koruma altına alabilmektedir.