1. Giriş
Kamuyu aydınlatma, sermaye piyasasının temel ilkelerinden biridir. Yatırımcıların bilinçli karar verebilmesi için ihraççılar ve halka açık ortaklıklar, fiyatı etkileyebilecek tüm bilgileri zamanında ve doğru şekilde kamuyla paylaşmak zorundadır.
AB: MAR (Market Abuse Regulation) kapsamında içsel bilgi açıklaması. Transparency Directive ile periyodik raporlama. OAM (Officially Appointed Mechanism) sistemi.
Türkiye: II-15.1 Özel Durumlar Tebliği ve II-14.1 Finansal Raporlama Tebliği. KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu) merkezi bildirim sistemi.
2. Yasal Çerçeve
| Düzenleme | Konu | Kapsam |
|---|---|---|
| II-15.1 Özel Durumlar Tebliği | Sürekli bilgilendirme | Özel durum açıklamaları |
| II-14.1 Finansal Raporlama | Periyodik bilgilendirme | Finansal tablolar, faaliyet raporları |
| II-17.1 Kurumsal Yönetim | Yönetimsel bilgilendirme | Yönetim yapısı, politikalar |
3. İçsel Bilgi Kavramı
İçsel bilgi, kamuyu aydınlatma yükümlülüğünün ve piyasa suistimali yasağının temel kavramıdır. Henüz kamuya açıklanmamış, fiyatı etkileyebilecek nitelikteki bilgiler içsel bilgi kapsamındadır.
| Unsur | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Kesinlik | Belirsiz söylenti değil, somut bilgi | Birleşme görüşmeleri ilerlemiş |
| Kamuya açıklanmamış | Henüz duyurulmamış | KAP'ta ilan edilmemiş |
| Fiyatı etkileme potansiyeli | Makul yatırımcı kararını etkiler | Beklenmedik kâr düşüşü |
| İhraççı veya araçla ilgili | Doğrudan veya dolaylı bağlantı | Ana müşteriyle sözleşme iptali |
4. Özel Durum Açıklamaları
İçsel bilgi niteliğindeki olay ve gelişmeler, özel durum açıklaması olarak KAP üzerinden kamuya duyurulur. Açıklama süresi, bilginin ortaya çıkışından itibaren başlar.
4.1. Açıklama Gerektiren Durumlar
| Kategori | Özel Durum | Süre |
|---|---|---|
| Finansal | Önemli sözleşme, sipariş | Derhal |
| Finansal | Beklenmedik kâr/zarar | Derhal |
| Yapısal | Birleşme, bölünme, devralma | Derhal |
| Yapısal | Sermaye artırımı/azaltımı | YK kararı ile |
| Yönetsel | Yönetim kurulu değişikliği | Derhal |
| Hukuki | Önemli dava, soruşturma | Derhal |
| Pay Değişim | %5 ve üzeri pay değişimi | 2 iş günü |
4.2. Açıklamanın Ertelenmesi
Belirli koşullarda içsel bilginin açıklanması ertelenebilir. Ancak erteleme, bilginin gizli kalmasını sağlayacak tedbirlerin alınmasını gerektirir.
Gizlilik Sağlanması: Bilgiye erişimi olan kişiler sınırlı tutulur ve gizlilik taahhütü alınır.
Yatırımcıyı Yanıltmama: Erteleme, yatırımcıların yanılmasına yol açmamalıdır.
Belgeleme: Erteleme kararı ve gerekçesi yazılı olarak kayıt altına alınır.
5. Finansal Raporlama
Halka açık ortaklıklar, finansal tablolarını belirli dönemlerde hazırlayarak kamuya açıklamak zorundadır. Tablolar, SPK düzenlemelerine uygun olarak hazırlanır.
| Rapor | Dönem | Açıklama Süresi |
|---|---|---|
| Yıllık Finansal Tablolar | 12 aylık | Hesap dönemi sonundan itibaren 60 gün |
| Ara Dönem (6 Aylık) | 6 aylık | Dönem sonundan itibaren 30 gün |
| Faaliyet Raporu | Yıllık | Genel kurul öncesi |
| Sorumluluk Beyanı | Her rapor ile | Raporla birlikte |
6. KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu)
KAP, halka açık ortaklıkların tüm kamuyu aydınlatma yükümlülüklerini yerine getirdikleri elektronik platformdur. MKK tarafından işletilir.
Finansal Raporlar: Periyodik finansal tablolar KAP'ta yayımlanır.
Genel Kurul: GK çağrısı, gündemi ve sonuçları KAP'ta duyurulur.
Arşiv: Tüm açıklamalar arşivlenir ve halka açıktır.
7. İçsel Bilgi Yönetimi
Halka açık ortaklıklar, içsel bilgiye erişimi olan kişilerin listesini tutmak ve bu kişilerin yükümlülüklerini bildirmek zorundadır.
8. Yaptırımlar
| İhlal | Yaptırım | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Açıklama yapmama/gecikme | İdari para cezası | SPKn m.103 |
| Yanlış/yanıltıcı açıklama | İdari para cezası + tazminat | SPKn m.103, m.10 |
| İçsel bilgi kullanımı | Hapis + adli para cezası | SPKn m.106 |
9. Sonuç
Kamuyu aydınlatma, sermaye piyasasının sağlıklı işleyişinin temel koşuludur. Zamanında, doğru ve eksiksiz bilgilendirme, yatırımcı güvenini tesis eder ve piyasa etkinliğini artırır. İhlaller hem idari hem cezai yaptırımlara tabidir.