Uluslararası Fikri Mülkiyet | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Uluslararası Fikri Mülkiyet

Uluslararası fikri mülkiyet sistemi: WIPO ve yönettiği anlaşmalar, TRIPS Anlaşması, Patent İşbirliği Antlaşması (PCT), Madrid Protokolü, Lahey Anlaşması ve Avrupa Patent Örgütü (EPO). Uluslararası başvuru sistemleri ve küresel tescil stratejileri.

Summary in English

Overview

This article examines the international intellectual property system, including WIPO, major international treaties, and registration mechanisms. It provides guidance on international filing strategies for patents, trademarks, and designs, with focus on Turkey's participation in these systems.

Key Points

  • WIPO: The World Intellectual Property Organization administers 26 international treaties and provides services including PCT, Madrid, Hague, and Lisbon systems for 193 member states.
  • TRIPS Agreement: WTO agreement establishing minimum IP protection standards based on national treatment, most-favored-nation treatment, and minimum standards principles.
  • PCT System: Single international patent application providing access to 157+ countries, with 30-month deadline for national phase entry from priority date.
  • Madrid Protocol: International trademark registration system covering 130+ countries through single application, with central attack risk in first 5 years.
  • EPO: European Patent Organisation with 39 member states. Turkey is member since 2000; European patents require validation and Turkish translation within 3 months.
Full article in Turkish below

Ueberblick

Dieser Artikel untersucht das internationale System des geistigen Eigentums, einschliesslich WIPO, wichtiger internationaler Vertraege und Registrierungsmechanismen. Er bietet Orientierung zu internationalen Anmeldestrategien fuer Patente, Marken und Designs mit Fokus auf die Teilnahme der Tuerkei an diesen Systemen.

Kernpunkte

  • WIPO: Die Weltorganisation fuer geistiges Eigentum verwaltet 26 internationale Vertraege und bietet Dienste einschliesslich PCT-, Madrid-, Haager und Lissabonner Systeme fuer 193 Mitgliedstaaten.
  • TRIPS-Abkommen: WTO-Abkommen mit Mindeststandards fuer IP-Schutz basierend auf Inlaenderbehandlung, Meistbeguenstigung und Mindeststandards.
  • PCT-System: Einzelne internationale Patentanmeldung mit Zugang zu ueber 157 Laendern, mit 30-monatiger Frist fuer den Eintritt in die nationale Phase ab Prioritaetsdatum.
  • Madrider Protokoll: Internationales Markenregistrierungssystem fuer ueber 130 Laender durch eine einzige Anmeldung, mit Risiko des zentralen Angriffs in den ersten 5 Jahren.
  • EPA: Europaeische Patentorganisation mit 39 Mitgliedstaaten. Die Tuerkei ist seit 2000 Mitglied; europaeische Patente erfordern Validierung und tuerkische Uebersetzung innerhalb von 3 Monaten.
Vollstaendiger Artikel auf Tuerkisch unten

1. Giriş

Fikri mülkiyet hakları, kural olarak ülkesellik ilkesine tabidir; yani bir ülkede tescil edilen hak, yalnızca o ülke sınırları içinde koruma sağlar. Ancak küreselleşme ile birlikte uluslararası ticaret ve teknoloji transferi arttıkça, fikri mülkiyet haklarının uluslararası korunması zorunlu hale gelmiştir.

Bu makalede, uluslararası fikri mülkiyet sisteminin temel yapı taşları, başlıca uluslararası anlaşmalar ve uluslararası tescil mekanizmaları ele alınacaktır.

Karşılaştırmalı Hukuk
Uluslararası Sistem: WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü), 193 üye devlet ile fikri mülkiyetin küresel koordinasyonunu sağlar. 26 uluslararası anlaşmayı yönetir.

Bölgesel Sistemler: EPO (Avrupa Patent Örgütü), EUIPO (AB Fikri Mülkiyet Ofisi), OAPI (Afrika), ARIPO (Afrika) bölgesel tescil imkanı sunar.

Türkiye: WIPO üyesi, TRIPS tarafı, PCT, Madrid ve Lahey sistemlerine dahil. EPO üyesi (Avrupa Patenti Türkiye'de geçerli). TÜRKPATENT ulusal ve uluslararası başvuruları yönetir.

2. WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü)

WIPO, 1967 yılında kurulan ve merkezi Cenevre'de bulunan Birleşmiş Milletler uzmanlık kuruluşudur. Fikri mülkiyetin uluslararası düzeyde korunması ve geliştirilmesi için çalışır.

WIPO Kurucu Sözleşmesi — Amaç
"WIPO'nun amacı, dünya genelinde fikri mülkiyetin korunmasını teşvik etmek ve uluslararası anlaşmalar aracılığıyla fikri mülkiyet sistemlerinin uyumlaştırılmasını sağlamaktır."
WIPO Hizmeti Kapsam Amaç
PCT Sistemi Uluslararası patent başvurusu Tek başvuru ile çoklu ülke
Madrid Sistemi Uluslararası marka tescili Merkezi marka yönetimi
Lahey Sistemi Uluslararası tasarım tescili Çoklu ülke tasarım koruması
Lizbon Sistemi Menşe adları ve coğrafi işaretler Uluslararası coğrafi koruma
WIPO Arbitration Uyuşmazlık çözümü Alan adı ve IP uyuşmazlıkları

3. TRIPS Anlaşması

TRIPS (Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet Hakları Anlaşması), 1995 yılında DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) bünyesinde yürürlüğe girmiştir. Fikri mülkiyet haklarının korunmasında asgari standartları belirleyen en kapsamlı uluslararası anlaşmadır.

TRIPS Anlaşması — Temel İlkeler
TRIPS Anlaşması üç temel ilkeye dayanır:
  • Ulusal Muamele (m.3): Üye devletler, diğer üyelerin vatandaşlarına kendi vatandaşlarına tanıdıkları korumayı sağlamalıdır
  • En Çok Kayrılan Ulus (m.4): Bir üyeye tanınan avantaj, tüm üyelere tanınmalıdır
  • Asgari Standartlar: Tüm üyeler belirli minimum koruma düzeyini sağlamalıdır
TRIPS Bölümü Konu Asgari Standart
Bölüm 1 (m.9-14) Telif Hakları Bern Sözleşmesi + yazılım koruması
Bölüm 2 (m.15-21) Markalar 7 yıl minimum koruma, yenileme
Bölüm 3 (m.22-24) Coğrafi İşaretler Şarap ve alkollü içkiler için özel koruma
Bölüm 4 (m.25-26) Endüstriyel Tasarımlar 10 yıl minimum koruma
Bölüm 5 (m.27-34) Patentler 20 yıl koruma, zorunlu lisans şartları
Bölüm 6 (m.35-38) Entegre Devre Topoğrafyaları 10 yıl minimum koruma
Bölüm 7 (m.39) Ticari Sırlar Açıklanmamış bilginin korunması

4. Patent İşbirliği Antlaşması (PCT)

PCT, tek bir uluslararası patent başvurusu ile birden fazla ülkede patent koruması talep etme imkanı sağlar. 1970 yılında imzalanan ve 157 üye devleti bulunan PCT, patent başvuru sürecini kolaylaştırır ve maliyetleri düşürür.

PCT Sistemi — Temel Özellikler
PCT sistemi iki aşamadan oluşur:
  • Uluslararası Aşama: Tek başvuru, uluslararası araştırma raporu ve ön inceleme
  • Ulusal/Bölgesel Aşama: Seçilen ülkelerde ulusal aşamaya giriş ve ulusal inceleme
PCT, dünya patent başvurularının korunmasını otomatik olarak sağlamaz; yalnızca başvuru sürecini kolaylaştırır.
PCT Süreci Süre İşlem
Başvuru Rüçhan tarihinden 12 ay içinde PCT başvurusu yapılır
Uluslararası Araştırma 16-18. aylar ISR (Araştırma Raporu) hazırlanır
Uluslararası Yayın 18. ay Başvuru WIPO tarafından yayınlanır
Ön İnceleme (Opsiyonel) 22. aya kadar talep IPER (Ön İnceleme Raporu)
Ulusal Aşama 30-31. ay (ülkeye göre) Seçilen ülkelere giriş

5. Madrid Protokolü

Madrid Protokolü, uluslararası marka tescili için WIPO tarafından yönetilen bir sistemdir. Tek bir başvuru ile 130'dan fazla ülkede marka koruması talep edilebilir. Türkiye, 1999 yılından bu yana Madrid sistemine taraftır.

Madrid Sistemi — Avantajları
  • Tek Başvuru: WIPO'ya yapılan tek başvuru ile çoklu ülke talebi
  • Tek Dil: İngilizce, Fransızca veya İspanyolca
  • Merkezi Yönetim: Yenileme, devir ve değişiklikler tek noktadan
  • Maliyet Avantajı: Her ülkeye ayrı başvurudan daha ekonomik
  • Sonraki Genişleme: Yeni ülkeler sonradan eklenebilir
Madrid Süreci Süre Açıklama
Menşe Başvurusu/Tescil Ön koşul TÜRKPATENT'te başvuru veya tescil
Uluslararası Başvuru 6 ay içinde (rüçhan için) TÜRKPATENT aracılığıyla WIPO'ya
WIPO İncelemesi 2-4 ay Şekli inceleme ve uluslararası tescil
Ulusal İnceleme 12-18 ay Tayin edilen ülkelerde inceleme
Koruma 10 yıl Yenilenebilir

5.1. Central Attack (Merkezi Saldırı)

Madrid sisteminin önemli bir dezavantajı "central attack" kuralıdır. Uluslararası tescilin dayandığı menşe başvurusu veya tescil, ilk 5 yıl içinde iptal edilirse, uluslararası tescil de düşer. Bu risk, ulusal başvurulara dönüşüm (transformation) ile azaltılabilir.

6. Lahey Anlaşması

Lahey Anlaşması, endüstriyel tasarımların uluslararası tescili için WIPO tarafından yönetilen sistemdir. Tek başvuru ile 90'dan fazla ülkede tasarım koruması talep edilebilir. Türkiye, 2005 yılından bu yana Lahey sistemine taraftır.

Lahey Özelliği Açıklama
Başvuru Kapasitesi Tek başvuruda 100'e kadar tasarım
Yayın Erteleme 30 aya kadar yayın ertelenebilir
Koruma Süresi Ülkeye göre 15-25 yıl
Merkezi Yönetim Yenileme ve değişiklikler WIPO üzerinden

7. Avrupa Patent Örgütü (EPO)

EPO, Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) çerçevesinde faaliyet gösteren bölgesel patent örgütüdür. 39 üye ve 2 uzatma devleti bulunmaktadır. Türkiye, 2000 yılından bu yana EPO üyesidir.

Avrupa Patenti — Türkiye'de Geçerlilik
EPO tarafından verilen Avrupa Patenti, Türkiye tayin edilerek verilmişse, patent belgesinin TÜRKPATENT'e tescil ettirilmesi ve Türkçe çevirisinin sunulması ile Türkiye'de ulusal patent etkisi kazanır. 3 ay içinde tescil ve çeviri gerekmektedir.
Avrupa Patenti Aşaması Süre İşlem
Başvuru - EPO'ya doğrudan veya PCT üzerinden
Şekli İnceleme 1-2 ay Başvuru gerekliliklerinin kontrolü
Araştırma Raporu 6-12 ay Tekniğin durumu araştırması
Yayın 18. ay Başvurunun yayınlanması
Esasa İlişkin İnceleme 2-4 yıl Patentlenebilirlik incelemesi
Tescil Kararı - Patent verilmesi veya ret
İtiraz Süresi 9 ay Üçüncü kişilerin itiraz hakkı

7.1. Unitary Patent (Birleşik Patent)

2023 yılında yürürlüğe giren Unitary Patent sistemi, tek patent belgesi ile 17 AB üye devletinde (ve artacak) koruma sağlar. Unified Patent Court (UPC) merkezi yargı yetkisine sahiptir. Türkiye, AB üyesi olmadığından bu sisteme dahil değildir.

8. Uluslararası Tescil Stratejileri

Uluslararası fikri mülkiyet koruması, işletmelerin küresel pazarlardaki rekabet gücü için kritik öneme sahiptir. Doğru strateji, koruma ihtiyacı, maliyet ve hedef pazarlara göre belirlenir.

Strateji Önerileri
Patent İçin: PCT başvurusu, rüçhan hakkını koruyarak 30 ay içinde ulusal aşama kararı alma imkanı sağlar. Avrupa için EPO tercih edilebilir.

Marka İçin: Madrid sistemi, çok sayıda ülke hedefleniyorsa maliyet avantajı sağlar. Kritik pazarlarda doğrudan ulusal başvuru güvenlik açısından tercih edilebilir.

Tasarım İçin: Lahey sistemi, özellikle çoklu tasarım portföyü için ekonomiktir. AB için EUIPO Topluluk Tasarımı değerlendirilebilir.
Strateji Avantaj Dezavantaj
Ulusal Başvurular Tam kontrol, merkezi saldırı riski yok Yüksek maliyet, karmaşık yönetim
Uluslararası Sistem Maliyet avantajı, merkezi yönetim Merkezi saldırı riski (Madrid)
Bölgesel Sistem Tek tescil çoklu ülke koruma Üye ülkelerle sınırlı
Hibrit Yaklaşım Esneklik, risk dağılımı Karmaşık planlama gerektirir

9. Sonuç

Uluslararası fikri mülkiyet sistemi, WIPO, DTÖ ve bölgesel örgütler tarafından oluşturulan kapsamlı bir yapıdır. PCT, Madrid ve Lahey sistemleri, uluslararası tescil süreçlerini kolaylaştırırken; TRIPS Anlaşması asgari koruma standartlarını belirler.

Türkiye, tüm bu uluslararası sistemlere taraf olarak, yerli ve yabancı hak sahiplerine geniş koruma imkanları sunmaktadır. İşletmelerin, hedef pazarları, bütçeleri ve koruma ihtiyaçları doğrultusunda uygun uluslararası stratejiyi belirlemeleri büyük önem taşır.

Sonraki ve serinin son makalesinde, dijital ortamda fikri mülkiyet koruması ele alınacaktır.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 14 / 15
Cezai Yaptırımlar Dijital Ortamda Fikri Mülkiyet

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.