Ticaret Unvanı ve İşletme Adı | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Ticaret Unvanı ve İşletme Adı

Ticaret unvanı ve işletme adı hukukunun temel kavramları, 6102 sayılı TTK hükümleri, ticaret unvanı oluşturma kuralları, koruma kapsamı, ihlal halleri ve marka hukuku ile ilişkisi. Almanya HGB ve AB uygulamaları ile karşılaştırmalı inceleme.

Summary in English

Overview

This article examines trade name and business name law under Turkish Commercial Code No. 6102 (TTK). The trade name is the name a merchant uses in business transactions and when signing business documents. The business name is used to identify and distinguish a commercial enterprise from similar enterprises.

Key Points

  • Trade Name: Every merchant must use a trade name for business transactions. It must be registered with the trade registry and is subject to strict formation rules (core element + optional additions).
  • Business Name: Unlike trade name, business name use is optional and registration is not mandatory. It serves to identify the enterprise rather than the merchant.
  • Principles: Trade names must comply with truthfulness (Firmenwahrheit), uniqueness, distinctiveness, and clarity principles under TTK.
  • Protection: Registered trade names receive absolute protection against identical/confusingly similar names. Protection extends throughout Turkey.
  • Trademark Relationship: Conflicts between trade names and trademarks are resolved based on priority, field of activity, and likelihood of confusion. SMK Article 6 addresses trademark-trade name conflicts.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel untersucht das Firmen- und Unternehmensnamenrecht nach dem türkischen Handelsgesetzbuch Nr. 6102 (TTK). Die Firma ist der Name, den ein Kaufmann bei Geschäftstransaktionen und beim Unterzeichnen von Geschäftsdokumenten verwendet. Der Unternehmensname dient dazu, ein Handelsunternehmen von ähnlichen Unternehmen zu identifizieren und zu unterscheiden.

Kernpunkte

  • Firma: Jeder Kaufmann muss eine Firma für Geschäftstransaktionen verwenden. Sie muss im Handelsregister eingetragen werden und unterliegt strengen Bildungsregeln (Kernbestandteil + optionale Zusätze).
  • Unternehmensname: Anders als die Firma ist die Verwendung des Unternehmensnamens optional und die Eintragung nicht obligatorisch. Er dient der Identifizierung des Unternehmens statt des Kaufmanns.
  • Grundsätze: Firmen müssen nach TTK den Grundsätzen der Firmenwahrheit, Einmaligkeit, Unterscheidungskraft und Klarheit entsprechen.
  • Schutz: Eingetragene Firmen genießen absoluten Schutz gegen identische/verwechslungsfähig ähnliche Namen. Der Schutz erstreckt sich auf die gesamte Türkei.
  • Markenbeziehung: Konflikte zwischen Firmen und Marken werden nach Priorität, Tätigkeitsbereich und Verwechslungsgefahr gelöst. SMK Artikel 6 regelt Marken-Firmen-Konflikte.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Ticaret unvanı, tacirin ticari işletmesiyle ilgili işlemleri yaparken ve işletmesiyle ilgili belgeleri imzalarken kullandığı addır. İşletme adı ise ticari işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan addır. Her iki kavram da ticari hayatta önemli ayırt edici işaretler olup hukuki korumaya tabidir.

Ticaret unvanı ve işletme adı, fikri mülkiyet hukuku ile ticaret hukukunun kesişim noktasında yer alır. Bu kavramlar, marka hukuku ile yakın ilişki içindedir ve birbirleriyle çatışma potansiyeli taşır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), bu alandaki temel düzenlemeleri içermektedir.

Karşılaştırmalı Hukuk
Almanya: Handelsgesetzbuch (HGB) 17-37. maddeler Firma (ticaret unvanı) hükümlerini düzenler. Firmenwahrheit (gerçeklik) ve Firmenklarheit (açıklık) ilkeleri temel prensiplerdir. Tescil ile koruma başlar.

AB: Ticaret unvanı konusunda uyumlaştırılmış bir direktif bulunmamakla birlikte, üye devletlerin ulusal düzenlemeleri geçerlidir. Marka ile çatışma halinde AB Marka Tüzüğü hükümleri uygulanır.

ABD: Trade name federal düzeyde tescil edilmez, eyalet hukuku çerçevesinde korunur. Common law hakları ve unfair competition doktrini geçerlidir. Trademark ile çakışma halinde Lanham Act hükümleri uygulanır.

Türkiye: 6102 sayılı TTK m.39-52 ticaret unvanı, m.53-54 işletme adı hükümlerini içerir. Tescil ticaret siciline yapılır. SMK m.6 marka-ticaret unvanı çatışmasını düzenler.

2. Ticaret Unvanı

Ticaret unvanı, her tacirin ticari işletmesiyle ilgili işlemlerinde kullanmak zorunda olduğu addır. Ticaret unvanı tescile tabidir ve tescil ile koruma altına girer.

TTK Madde 39 — Ticaret Unvanı Kullanma Zorunluluğu
"(1) Her tacir, ticari işletmesine ilişkin işlemleri, ticaret unvanıyla yapmak ve işletmesiyle ilgili senetlerle diğer belgeleri bu unvan altında imzalamak zorundadır.

(2) Tescil edilen ticaret unvanı, ticari işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı bir şekilde yazılır."

2.1. Ticaret Unvanının Unsurları

Ticaret unvanı, çekirdek (zorunlu) ve ek (isteğe bağlı) unsurlardan oluşur. Çekirdek unsur tacirin türüne göre farklılık gösterir.

Tacir Türü Çekirdek Unsur Örnek
Gerçek Kişi Tacir Ad ve soyadı Ahmet Yılmaz
Anonim Şirket İşletme konusu + A.Ş. ABC Tekstil Sanayi A.Ş.
Limited Şirket İşletme konusu + Ltd. Şti. XYZ Gıda Ticaret Ltd. Şti.
Kollektif Şirket Ortaklardan birinin adı soyadı + ve Ortakları Mehmet Kaya ve Ortakları Koll. Şti.
Komandit Şirket Komandite ortağın adı soyadı + ve Ortakları Ali Demir ve Ortakları Kom. Şti.
Kooperatif Kooperatifin konusu + Kooperatifi ABC Tarım Kredi Kooperatifi

2.2. Ticaret Unvanına İlişkin İlkeler

TTK Madde 41 — Gerçeklik İlkesi
"(1) Ticaret unvanı, tacirin kimliği, işletmesinin genişliği, önemi ve mali durumu hakkında üçüncü kişilerde yanlış bir görüşün oluşmasına sebep olacak nitelikte olamaz.

(2) Ticaret unvanında yer alan ibareler, gerçeğe uygun olmalıdır."
İlke Açıklama Yasal Dayanak
Gerçeklik İlkesi Unvan gerçeği yansıtmalı, yanıltıcı olmamalı TTK m.41
Teklik İlkesi Her işletmenin tek bir ticaret unvanı olmalı TTK m.39
Ayırt Edicilik İlkesi Unvan diğer unvanlardan ayırt edilebilir olmalı TTK m.44, m.46
Açıklık İlkesi Unvan açık ve anlaşılır olmalı TTK m.41

3. Ticaret Unvanının Tescili

Ticaret unvanı, ticaret siciline tescil edilmek zorundadır. Tescil, unvanın korunması için zorunlu unsurdur ve tescil anından itibaren mutlak koruma sağlar.

TTK Madde 44 — Tescil ve İlan
"(1) Her tacir kullanacağı ticaret unvanını ve bunun altına atacağı imzayı, ticari işletmenin açıldığı günden itibaren onbeş gün içinde ticaret sicili müdürlüğüne tescil ettirmek zorundadır.

(2) Tescil edilen ticaret unvanı, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan olunur."

3.1. Tescil Süreci

Aşama Süre İşlem
1. Unvan Belirleme - TTK hükümlerine uygun unvan oluşturma
2. Unvan Sorgulama - MERSİS üzerinden benzerlik kontrolü
3. Başvuru 15 gün Ticaret sicili müdürlüğüne başvuru
4. İnceleme - Şekli ve esasa ilişkin inceleme
5. Tescil ve İlan - Sicile kayıt ve TTSG'de ilan

4. Ticaret Unvanının Korunması

Tescil edilmiş ticaret unvanı, aynı sicil bölgesinde benzer unvanların tescilini engeller ve haksız kullanıma karşı koruma sağlar.

TTK Madde 46 — Ticaret Unvanının Korunması
"(1) Usulüne uygun olarak tescil edilmiş bulunan ticaret unvanını kullanma hakkı, münhasıran tescil ettirmiş olan tacire aittir.

(2) Bir ticaret unvanı, Türkiye'nin herhangi bir sicil dairesinde daha önce tescil edilmiş bulunan ticaret unvanından ayırt edilmesi için yeteri kadar farklı değilse tescil edilemez."

4.1. Koruma Kapsamı

Koruma Türü Kapsam Yasal Dayanak
Mutlak Koruma Aynı/karıştırılacak derecede benzer unvanın tescilinin engellenmesi TTK m.46
Nisbi Koruma Haksız kullanıma karşı dava hakkı TTK m.52
Coğrafi Kapsam Tüm Türkiye (aynı sicil bölgesinde aynılık yasağı) TTK m.46/2
Süre Tacirlik sıfatı devam ettiği sürece TTK m.47

5. Ticaret Unvanına Tecavüz

Ticaret unvanı hakkına tecavüz halinde, hak sahibi çeşitli hukuki yollara başvurabilir. TTK, tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve tazminat taleplerini düzenlemektedir.

TTK Madde 52 — Tecavüzün Ref'i ve Men'i
"(1) Ticaret unvanının, ticaret siciline tescil edilmiş olmasına rağmen haksız olarak başkası tarafından kullanılması halinde, hak sahibi bunun tespitini, tecavüzün önlenmesini, haksız kullanılanın silinmesini, haksız kullanım sona ermiş olsa bile haksız kullananlara ait ticari işletme ile ilgili belgelerde ve malların ambalajlarında bulunan ticaret unvanının silinmesini veya değiştirilmesini ve ayrıca tazminat isteyebilir.

(2) Mahkeme, davayı kazanan tarafın istemi üzerine, giderleri karşı tarafça ödenmek üzere, hükmün ilanına da karar verebilir."

5.1. Tecavüz Davaları

Dava Türü Amaç Koşul
Tespit Davası Tecavüzün varlığının tespiti Hukuki menfaat
Men Davası Tecavüzün önlenmesi, durdurulması Devam eden veya muhtemel tecavüz
Ref Davası Tecavüz sonuçlarının ortadan kaldırılması Hukuka aykırı durumun devamı
Tazminat Davası Maddi ve manevi zararın tazmini Kusur ve zarar

6. İşletme Adı

İşletme adı, ticari işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek amacıyla kullanılan addır. Ticaret unvanından farklı olarak, işletme adı isteğe bağlı olarak kullanılır ve tescil zorunluluğu yoktur.

TTK Madde 53 — İşletme Adı
"(1) İşletme adı, ticari işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan addır.

(2) İşletme adı, işletme sahibinin ticaret unvanı veya kısaltılmış ticaret unvanını içerebilir."

6.1. Ticaret Unvanı - İşletme Adı Karşılaştırması

Özellik Ticaret Unvanı İşletme Adı
Zorunluluk Zorunlu (her tacir için) İsteğe bağlı
Tescil Zorunlu tescil Tescil zorunlu değil
Fonksiyon Taciri tanıtma İşletmeyi tanıtma
Şekil Şartı Katı kurallar var Serbestçe belirlenebilir
Devir İşletme ile birlikte Bağımsız devredilebilir

7. Marka ile İlişki

Ticaret unvanı ve işletme adı, marka hukuku ile yakın ilişki içindedir. Aynı veya benzer işaretlerin farklı hukuki kategorilerde kullanılması çatışma yaratabilir.

SMK Madde 6/4 — Nispi Ret Nedenleri
"Tescil edilmiş veya tescil başvurusu yapılmış markanın sahibi tarafından itiraz edilmesi üzerine, başvuru konusu marka; aşağıdaki hallerde reddedilir:

(ç) Başvuru tarihinden veya varsa rüçhan tarihinden önce tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış bir markanın ya da Türkiye'de tanınmış bir markanın aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olması..."
Marka - Ticaret Unvanı Çatışması
Öncelik İlkesi: Genellikle daha önce tescil edilen veya kullanılan işaret öncelik kazanır.

Faaliyet Alanı: Aynı veya benzer faaliyet alanında çatışma daha belirgin olur.

Karıştırılma İhtimali: Tüketicilerin kaynak konusunda yanılması riski değerlendirilir.

Çözüm Yolları: Tescil iptali, kullanımın yasaklanması, ek ibareler eklenmesi.

8. Ticaret Unvanının Devri

Ticaret unvanı, kural olarak ticari işletmeden ayrı olarak devredilemez. Ancak işletme ile birlikte devirde unvanın da devredilmesi mümkündür.

TTK Madde 47 — Ticaret Unvanının Devri
"(1) Ticaret unvanı, işletmeden ayrı olarak devredilemez.

(2) Bir işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmiş olmadıkça, ticaret unvanının da devri sonucunu doğurur.

(3) Önceki işletme sahibinin sorumluluğuna ilişkin hükümler saklıdır."

9. Yaptırımlar

Ticaret unvanı hükümlerine aykırılık halinde çeşitli yaptırımlar uygulanır. Bu yaptırımlar idari, hukuki ve cezai nitelikte olabilir.

İhlal Yaptırım Yasal Dayanak
Tescil yaptırmama İdari para cezası TTK m.51
Haksız kullanım Tecavüzün ref'i, tazminat TTK m.52
Yanıltıcı unvan kullanımı Tescil reddi/iptali TTK m.41
Haksız rekabet TBK ve TTK hükümleri TTK m.54-63

10. Sonuç

Ticaret unvanı ve işletme adı, ticari hayatta önemli ayırt edici işaretler olup güçlü hukuki korumadan yararlanır. TTK hükümleri, bu işaretlerin oluşturulması, tescili ve korunmasını detaylı biçimde düzenlemektedir.

Tacirler, ticaret unvanı seçerken hem yasal gerekliliklere uyumu hem de mevcut tescilli unvanlar ve markalarla çatışma riskini dikkate almalıdır. Bütüncül bir fikri mülkiyet stratejisi kapsamında ticaret unvanı, işletme adı ve marka tescillerinin birlikte değerlendirilmesi, ticari işletmenin etkin korunması için zorunludur.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 8 / 15
Coğrafi İşaretler Fikri Mülkiyet Lisansları

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.