Patent Hukuku | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Patent Hukuku

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında patent hukuku, buluş kavramı, patent verilebilirlik şartları, başvuru ve inceleme süreci, patent hakları, lisans ve zorunlu lisans. ABD 35 U.S.C., AB Unitary Patent ve Almanya PatG ile karşılaştırmalı kapsamlı inceleme.

Summary in English

Overview

This article provides a comprehensive analysis of patent law in Turkey under Industrial Property Law No. 6769 (SMK). It covers the concept of invention, patentability requirements, application and examination procedures, scope of patent rights, licensing mechanisms, and compulsory licensing provisions.

Key Points

  • Patentability Requirements: An invention must be novel, involve an inventive step, and be industrially applicable to qualify for patent protection.
  • Non-Patentable Subject Matter: Discoveries, scientific theories, mathematical methods, aesthetic creations, business methods, and computer programs (as such) are not considered inventions.
  • Application Process: Filed with TURKPATENT; includes formal examination, search report, publication (18 months), and substantive examination upon request.
  • Protection Period: 20 years from application date, subject to annual fee payments.
  • Patent Rights: Exclusive rights to prevent third parties from making, using, selling, or importing the patented invention.
  • Compulsory Licensing: May be granted for non-use, public health, national security, or dependent patents under specific conditions.
  • International Routes: PCT and EPC systems available for international patent protection.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel bietet eine umfassende Analyse des Patentrechts in der Türkei nach dem Gesetz über gewerbliche Schutzrechte Nr. 6769 (SMK). Er behandelt den Erfindungsbegriff, Patentierbarkeitsvoraussetzungen, Anmelde- und Prüfungsverfahren, Umfang der Patentrechte, Lizenzmechanismen und Zwangslizenzbestimmungen.

Kernpunkte

  • Patentierbarkeitsvoraussetzungen: Eine Erfindung muss neu sein, auf erfinderischer Tätigkeit beruhen und gewerblich anwendbar sein, um Patentschutz zu erhalten.
  • Nicht patentierbare Gegenstände: Entdeckungen, wissenschaftliche Theorien, mathematische Methoden, ästhetische Schöpfungen, Geschäftsmethoden und Computerprogramme (als solche) gelten nicht als Erfindungen.
  • Anmeldeverfahren: Einreichung beim TÜRKPATENT; umfasst formale Prüfung, Recherchenbericht, Veröffentlichung (18 Monate) und Sachprüfung auf Antrag.
  • Schutzdauer: 20 Jahre ab Anmeldetag, abhängig von der Zahlung der Jahresgebühren.
  • Patentrechte: Ausschließliche Rechte, Dritte an der Herstellung, Benutzung, dem Verkauf oder der Einfuhr der patentierten Erfindung zu hindern.
  • Zwangslizenz: Kann bei Nichtbenutzung, aus Gründen der öffentlichen Gesundheit, der nationalen Sicherheit oder bei abhängigen Patenten unter bestimmten Voraussetzungen erteilt werden.
  • Internationale Wege: PCT- und EPÜ-Systeme für internationalen Patentschutz verfügbar.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Patent hukuku, teknik buluşların korunmasını düzenleyen fikri mülkiyet hukukunun temel dallarından biridir. Patent sistemi, buluş sahiplerine belirli bir süre için münhasır kullanım hakkı tanıyarak yenilik ve Ar-Ge yatırımlarını teşvik eder. Bu koruma karşılığında buluş kamuya açıklanır ve koruma süresi sonunda herkes tarafından serbestçe kullanılabilir hale gelir.

Türkiye'de patent hukuku, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmektedir. SMK, patent ve faydalı model korumasını ayrıntılı olarak düzenlemiş olup, Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) ve TRIPS Anlaşması ile uyumlu bir sistem oluşturmuştur.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD (35 U.S.C. - Patent Act): USPTO (United States Patent and Trademark Office) tescil yapar. "First to file" (ilk başvuran) sistemi 2013'te benimsenmiştir. Patent türleri: utility patent (20 yıl), design patent (15 yıl), plant patent (20 yıl). Yazılım ve iş metodu patentleri geniş yorumlanır. Prior art grace period (12 ay) tanınır.

AB (Unitary Patent ve EPC): Avrupa Patent Ofisi (EPO) tek başvuru ile 39 ülkede koruma sağlar. 2023'te yürürlüğe giren Unitary Patent (UP) sistemi ile tek patent tüm katılımcı ülkelerde geçerlidir. Birleşik Patent Mahkemesi (UPC) merkezi yargılama yapar. Koruma süresi: 20 yıl.

Almanya (PatG - Patentgesetz): DPMA ulusal patent tescili yapar. Almanya, Avrupa'nın en büyük patent pazarıdır. İnceleme sistemi zorunludur. Faydalı model (Gebrauchsmuster) alternatif koruma sağlar. Çalışan buluşları özel olarak düzenlenmiştir (ArbEG). Koruma süresi: 20 yıl.

Türkiye (6769 sayılı SMK): TÜRKPATENT ulusal patent tescili yapar. İncelemeli ve incelemesiz patent sistemi mevcuttur. EPC üyesidir; Avrupa patenti Türkiye'de geçerli kılınabilir. PCT başvuruları kabul edilir. Zorunlu lisans düzenlemesi vardır. Koruma süresi: 20 yıl.

2. Buluş Kavramı

SMK, buluşu doğrudan tanımlamamış, ancak patent verilebilirlik şartlarını ve patent verilemeyecek konuları düzenlemiştir. Buluş, teknik bir soruna teknik bir çözüm getiren fikri üründür. Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler ve estetik nitelikteki yaratmalar buluş sayılmaz.

SMK Madde 82 - Patent Verilebilir Buluşlar
"Teknolojinin her alanındaki buluşlara, yeni olması, buluş basamağı içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla patent verilir."

2.1. Buluş Sayılmayan Konular

SMK Madde 82/2 - Buluş Niteliğinde Olmayan Konular
Aşağıda sayılanlar buluş niteliğinde değildir:
  1. Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler
  2. Zihni faaliyetler, iş faaliyetleri veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler
  3. Edebiyat ve sanat eserleri ile bilim eserleri ve estetik niteliği bulunan her türlü yaratma
  4. Bilginin sunumu
  5. Bilgisayar programları (salt program olarak)

2.2. Patent Verilemeyecek Buluşlar

Kategori SMK Maddesi Örnekler
Kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı buluşlar m. 82/3-a İnsan klonlama, insan embriyosunun ticari kullanımı
Bitki çeşitleri ve hayvan ırkları m. 82/3-b Yeni bitki türleri (UPOV koruması mümkün)
Bitki/hayvan üretimi için esas olarak biyolojik işlemler m. 82/3-c Doğal çaprazlama, seleksiyon
İnsan veya hayvan vücuduna uygulanan teşhis ve tedavi yöntemleri m. 82/3-ç Cerrahi müdahale yöntemleri

3. Patent Verilebilirlik Şartları

Bir buluşa patent verilebilmesi için üç temel şartın birlikte sağlanması gerekir: yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik.

3.1. Yenilik

Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım, kullanım veya başka herhangi bir yolla kamuya açıklanmamışsa yeni sayılır. Yenilik değerlendirmesinde "tekniğin bilinen durumu" (prior art) esas alınır.

SMK Madde 83 - Yenilik
"Tekniğin bilinen durumuna dahil olmayan buluş yenidir. Tekniğin bilinen durumu, patent başvurusunun yapıldığı tarihten önce dünyanın herhangi bir yerinde, yazılı veya sözlü tanıtım yoluyla ortaya konulmuş veya kullanım ya da başka herhangi bir biçimde açıklanmış olan her şeyi kapsar."

3.2. Buluş Basamağı

Buluş, ilgili teknik alandaki bir uzman tarafından tekniğin bilinen durumundan aşikar bir şekilde çıkarılamıyorsa, buluş basamağı içerir. Bu değerlendirme, "problem-çözüm yaklaşımı" kullanılarak yapılır.

SMK Madde 83/4 - Buluş Basamağı
"Buluş, ilgili olduğu teknik alandaki bir uzman tarafından, tekniğin bilinen durumundan aşikar bir biçimde çıkarılamayan bir faaliyet sonucu gerçekleştirilmiş ise buluş basamağı içerdiği kabul edilir."

3.3. Sanayiye Uygulanabilirlik

Buluş, tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikteyse sanayiye uygulanabilir sayılır.

Şart Değerlendirme Kriteri Karşılaştırma Noktası
Yenilik Tekniğin bilinen durumunda mevcut mu? Başvuru/rüçhan tarihinden önceki tüm açıklamalar
Buluş Basamağı Uzman için aşikar mı? İlgili teknik alandaki ortalama uzman seviyesi
Sanayiye Uygulanabilirlik Üretilebilir/kullanılabilir mi? Teknik olarak uygulanabilirlik

4. Patent Başvurusu ve İnceleme Süreci

Patent başvurusu TÜRKPATENT'e yapılır. Başvuru, şekli inceleme, araştırma raporu, yayın, inceleme talebi ve inceleme aşamalarından geçer. Türkiye'de hem incelemeli hem de incelemesiz patent sistemi mevcuttur.

Aşama Süre İşlem
Başvuru - Başvuru dilekçesi, tarifname, istemler, özet, varsa resimler
Şekli İnceleme 2-4 hafta Belgelerin tamlığı kontrolü
Araştırma Talebi Başvurudan itibaren 12 ay Araştırma raporu için talep ve ücret
Araştırma Raporu 3-6 ay Tekniğin bilinen durumu araştırması
Yayın Başvurudan 18 ay sonra Resmi Patent Bülteninde ilan
İnceleme Talebi Araştırma raporundan 3 ay İncelemeli patent için talep
İnceleme 6-18 ay Yenilik, buluş basamağı, sanayiye uygulanabilirlik
Patent Verilmesi - Patent belgesi düzenlenmesi
SMK Madde 90 - Araştırma ve İnceleme
"Patent başvurusu sahibi, başvuru tarihinden itibaren on iki ay içinde araştırma talebinde bulunmak ve araştırma ücretini ödemek zorundadır. Bu süre içinde araştırma talebinde bulunulmaması veya araştırma ücretinin ödenmemesi halinde başvuru geri alınmış sayılır."

5. Patent Hakkının Kapsamı

Patent, sahibine buluşu münhasıran kullanma hakkı tanır. Patent sahibi, üçüncü kişilerin izinsiz olarak patentli ürünü üretmesini, satmasını, ithal etmesini veya patentli usulü kullanmasını yasaklayabilir.

SMK Madde 85 - Patent Hakkının Kapsamı
Patent sahibi, aşağıdaki fiillerin izinsiz yapılmasını önleme hakkına sahiptir:
  1. Patent konusu ürünün üretilmesi, satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlarla elde bulundurulması
  2. Patent konusu usulün kullanılması
  3. Kullanılmasının yasak olduğu bilinen veya bilinmesi gereken usulün kullanılmasının üçüncü kişilere teklif edilmesi
  4. Patent konusu usul ile doğrudan doğruya elde edilen ürünlerin satılması, kullanılması, ithal edilmesi veya bu amaçlarla elde bulundurulması

5.1. Patent Hakkının Sınırları

Sınırlama SMK Maddesi Açıklama
Özel Kullanım m. 85/3-a Sınai veya ticari amaç taşımayan özel maksatla yapılan kullanım
Deneme Amaçlı Kullanım m. 85/3-b Patent konusu buluşla ilgili deneme amaçlı fiiller
Bolar İstisnası m. 85/3-c Ruhsat almak için gerekli deneyler ve testler
Tükenme m. 152 Patent sahibince veya izniyle piyasaya sürülen ürünlerde hak tükenir
Önceki Kullanım Hakkı m. 87 Başvurudan önce iyi niyetle buluşu kullanan veya kullanım hazırlığı yapanın kullanıma devam hakkı

6. Lisans

Patent sahibi, patent hakkını kısmen veya tamamen başkalarına devredebilir veya lisans verebilir. Lisans, inhisari (münhasır) veya inhisari olmayan (basit) şekilde verilebilir.

Lisans Türü Özellikleri Lisans Alanın Dava Hakkı
İnhisari (Münhasır) Lisans Sadece lisans alana kullanım hakkı tanır; patent sahibi dahi kullanamaz Doğrudan dava açabilir
İnhisari Olmayan (Basit) Lisans Patent sahibi ve diğer lisans alanlar da kullanabilir Patent sahibinin onayıyla veya sözleşmede öngörülmüşse

7. Zorunlu Lisans

Belirli koşullarda, patent sahibinin rızası aranmaksızın patent üzerinde zorunlu lisans verilebilir. Zorunlu lisans, kamu yararı gerekçesiyle patentin kullanımını sağlayan istisnai bir mekanizmadır.

SMK Madde 129 - Zorunlu Lisans Nedenleri
Zorunlu lisans aşağıdaki hallerde verilebilir:
  1. Patent konusu buluşun kullanılmaması veya yetersiz kullanılması
  2. Kamu sağlığı veya milli güvenlik gerekçesiyle
  3. Bağımlı patent durumunda (ileri teknik buluş için gerekli olması)
  4. Bitki çeşitlerinin korunması için gerekli olması
Zorunlu Lisans Nedeni Koşullar Bedel
Kullanmama Patent verilmesinden 3 yıl veya başvurudan 4 yıl içinde kullanılmama Mahkeme tarafından belirlenir
Kamu Yararı Kamu sağlığı, milli savunma vb. acil durumlarda Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenir
Bağımlı Patent Önceki patentten önemli bir teknik ilerleme sağlama Çapraz lisans öngörülebilir

8. Koruma Süresi ve Yıllık Ücretler

Patent koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren 20 yıldır. Korumanın devamı için yıllık ücretlerin ödenmesi zorunludur.

Yıl Yıllık Ücret Özelliği Önemli Hususlar
1-3 Düşük başlangıç ücreti Patent başvuru aşamasında olabilir
4-7 Kademeli artış Patent genellikle bu dönemde verilir
8-15 Orta düzey ücret Patentin ticari değerlendirmesi kritik
16-20 En yüksek ücret düzeyi Sadece değerli patentler için sürdürülür
SMK Madde 101 - Yıllık Ücretler
"Patent başvurusu veya patent için yıllık ücretler, başvuru tarihini izleyen ikinci yıldan itibaren ödenir. Yıllık ücretin vadesinde ödenmemesi halinde, ek ücret ödenmesi şartıyla, vade tarihinden itibaren altı aylık süre içinde yıllık ücret ödenebilir."

9. Uluslararası Patent Başvuruları

Buluşun birden fazla ülkede korunması isteniyorsa, Patent İşbirliği Antlaşması (PCT) veya Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) kapsamında uluslararası başvuru yapılabilir.

Sistem Kapsam Özellikler
PCT (Patent Cooperation Treaty) 157 üye ülke Tek başvuru, ulusal aşamada her ülkeye ayrı giriş, 30/31 ay süre
EPC (European Patent Convention) 39 üye ülke EPO'da merkezi inceleme, seçilen ülkelerde validasyon
Unitary Patent 17 AB ülkesi Tek patent tüm katılımcı ülkelerde geçerli, UPC yargılaması

10. Sonuç

Patent hukuku, teknolojik yeniliklerin korunması ve teşviki için kritik öneme sahip bir hukuk dalıdır. SMK, AB ve uluslararası standartlarla uyumlu kapsamlı bir düzenleme getirmiş olup, buluş sahiplerinin haklarını etkin biçimde koruyacak mekanizmalar sunmaktadır.

Ar-Ge yatırımlarının geri dönüşünü sağlamak isteyen işletmeler, patent portföylerini stratejik olarak yönetmeli, uluslararası koruma seçeneklerini değerlendirmeli ve olası ihlallere karşı proaktif davranmalıdır. Zorunlu lisans mekanizması, patent sisteminin kamu yararıyla dengelenmesini sağlayan önemli bir araç olarak işlev görmektedir.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 4 / 15
Marka Hukuku Faydalı Model

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.