Marka Hukuku | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Marka Hukuku

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında marka hukuku, marka türleri, tescil süreci, marka hakları, kullanım zorunluluğu ve hükümsüzlük halleri. ABD Lanham Act, AB 2015/2436 Direktifi ve Almanya MarkenG ile karşılaştırmalı kapsamlı inceleme.

Summary in English

Overview

This article provides a comprehensive analysis of trademark law in Turkey under Industrial Property Law No. 6769 (SMK). It covers trademark definition, types, registration requirements, scope of protection, use obligations, and grounds for cancellation and invalidity.

Key Points

  • Trademark Definition: Any sign capable of distinguishing goods or services, including words, figures, colors, letters, numbers, sounds, and product shapes, can be registered as a trademark.
  • Types: Word marks, figurative marks, combined marks, color marks, sound marks, 3D marks, motion marks, and hologram marks are registrable.
  • Registration: Filed with TURKPATENT; examination includes absolute grounds (ex officio) and relative grounds (upon opposition).
  • Protection Period: 10 years from application date, renewable indefinitely for further 10-year periods.
  • Use Requirement: Genuine use required within 5 years of registration; non-use may lead to cancellation.
  • Well-Known Marks: Enjoy extended protection against registration and use on dissimilar goods/services.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel bietet eine umfassende Analyse des Markenrechts in der Türkei nach dem Gesetz über gewerbliche Schutzrechte Nr. 6769 (SMK). Er behandelt Markendefinition, Markenarten, Eintragungsvoraussetzungen, Schutzumfang, Benutzungszwang sowie Löschungs- und Nichtigkeitsgründe.

Kernpunkte

  • Markendefinition: Jedes Zeichen, das geeignet ist, Waren oder Dienstleistungen zu unterscheiden, einschließlich Wörter, Abbildungen, Farben, Buchstaben, Zahlen, Klänge und Produktformen, kann als Marke eingetragen werden.
  • Markenarten: Wortmarken, Bildmarken, kombinierte Marken, Farbmarken, Klangmarken, 3D-Marken, Bewegungsmarken und Hologrammmarken sind eintragungsfähig.
  • Eintragung: Anmeldung beim TÜRKPATENT; Prüfung umfasst absolute Eintragungshindernisse (von Amts wegen) und relative Hindernisse (auf Widerspruch).
  • Schutzdauer: 10 Jahre ab Anmeldetag, unbegrenzt verlängerbar um jeweils 10 Jahre.
  • Benutzungszwang: Ernsthafte Benutzung innerhalb von 5 Jahren nach Eintragung erforderlich; Nichtbenutzung kann zur Löschung führen.
  • Bekannte Marken: Genießen erweiterten Schutz gegen Eintragung und Benutzung für unähnliche Waren/Dienstleistungen.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Marka hukuku, işletmelerin mal ve hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan işaretlerin korunmasını düzenler. Markalar, tüketicilerin ürünlerin kaynağını tanımasını sağlar, işletmelerin itibarını korur ve piyasada adil rekabetin sürdürülmesine katkıda bulunur.

Türkiye'de marka hukuku, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile düzenlenmektedir. 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren SMK, daha önce dağınık mevzuatla düzenlenen sınai mülkiyet haklarını tek bir kanunda toplamış ve AB müktesebatı ile uyumu sağlamıştır.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD (Lanham Act - 15 U.S.C. § 1051): Federal düzeyde marka koruması sağlar. USPTO (United States Patent and Trademark Office) tescil yapar. "Use in commerce" (ticarette kullanım) esasına dayanır; tescil için fiili kullanım veya kullanım niyeti beyanı gerekir. Common law marka hakları da tanınır. Koruma süresi: 10 yıl, süresiz yenilenebilir.

AB (2015/2436 Direktifi ve 2017/1001 Tüzüğü): Üye devletlerde uyumlaştırılmış koruma sağlar. EUIPO, AB Markası (EUTM) tescili yapar. Grafik temsil şartı kaldırılmış, ses ve koku markaları kolaylaştırılmıştır. Koruma süresi: 10 yıl, süresiz yenilenebilir.

Almanya (MarkenG - Markengesetz): AB direktifleri ile uyumlu ulusal düzenleme. DPMA (Deutsches Patent- und Markenamt) tescil yapar. Kullanılmayan markanın 5 yıl sonunda iptal edilebilmesi, tanınmış marka koruması güçlüdür. Koruma süresi: 10 yıl, süresiz yenilenebilir.

Türkiye (6769 sayılı SMK): AB müktesebatı ile uyumlu düzenleme. TÜRKPATENT tescil yapar. Mutlak ve nispi red nedenleri ayrıntılı düzenlenmiştir. Kullanım zorunluluğu 5 yıldır. Koruma süresi: 10 yıl, süresiz yenilenebilir.

2. Marka Kavramı

SMK'ya göre marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla her türlü işaretten oluşabilir.

SMK Madde 4 - Marka Olabilecek İşaretler
"Marka, bir teşebbüsün mallarının veya hizmetlerinin diğer teşebbüslerin mallarından veya hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlaması ve marka sahibine sağlanan korumanın konusunun açık ve kesin olarak anlaşılmasını sağlayabilecek şekilde sicilde gösterilebilir olması şartıyla kişi adları dahil sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar, sesler ve malların veya ambalajlarının biçimi olmak üzere her tür işaretten oluşabilir."

2.1. Marka Türleri

SMK, çeşitli marka türlerinin tesciline olanak tanımaktadır. Geleneksel markalar (sözcük, şekil, birleşik markalar) yanında, geleneksel olmayan markalar (ses, renk, hareket, hologram) da tescil edilebilir.

Marka Türü Tanım Örnek
Sözcük Markası Bir veya birden fazla kelimeden oluşan marka APPLE, COCA-COLA, TURKCELL
Şekil Markası Grafik unsurlardan oluşan marka Nike swoosh, Mercedes yıldızı
Birleşik Marka Sözcük ve şekil unsurlarının birleşimi Starbucks logosu (isim + deniz kızı)
Renk Markası Belirli bir renk veya renk kombinasyonu Milka moru, Tiffany mavisi
Ses Markası Belirli bir ses veya melodi Intel jingle, Nokia zil sesi
Üç Boyutlu Marka Ürünün veya ambalajın şekli Coca-Cola şişesi, Toblerone ambalajı
Hareket Markası Hareketli görüntü dizisi Lamborghini kapı açılış hareketi
Hologram Markası Holografik unsurlardan oluşan marka Güvenlik hologramları

2.2. Özel Marka Türleri

Özel Marka Türü SMK Maddesi Özellikleri
Ortak Marka m. 31 Birden fazla gerçek veya tüzel kişiye ait, mal/hizmetleri ayırt etmeye yarayan marka
Garanti Markası m. 32 Mal/hizmetin kalite, özellik veya üretim yöntemini garanti eden marka
Tanınmış Marka m. 6/4 Türkiye'de veya dünyada ilgili sektörde bilinirliği yüksek marka (genişletilmiş koruma)

3. Marka Tescil Şartları

Bir işaretin marka olarak tescil edilebilmesi için mutlak ve nispi red nedenlerinin bulunmaması gerekir. Mutlak red nedenleri re'sen (kendiliğinden) incelenirken, nispi red nedenleri itiraz üzerine değerlendirilir.

3.1. Mutlak Red Nedenleri

SMK Madde 5 - Marka Tescilinde Mutlak Red Nedenleri
Aşağıda belirtilen işaretler marka olarak tescil edilemez:
  1. Marka tanımına uymayan işaretler
  2. Ayırt edici nitelikten yoksun işaretler
  3. Ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak belirten veya üretim/hizmet zamanını gösteren işaretler
  4. Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescilli veya daha önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler
  5. Ticaret alanında herkes tarafından kullanılan veya belirli bir meslek, sanat veya ticaret grubuna mensup olanları ayırt etmeye yarayan işaretler
  6. Malın doğası gereği ortaya çıkan şeklini ya da başka bir özelliğini, teknik bir sonucu elde etmek için zorunlu olan şekli veya mala asli değerini veren şekli veya başka bir özelliğini münhasıran içeren işaretler
  7. Mal veya hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı gibi konularda halkı yanıltacak işaretler
  8. Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesine göre reddedilecek işaretler
  9. Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamı dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, tarihi ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş işaretler
  10. Dini değerleri veya sembolleri içeren işaretler
  11. Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı işaretler
  12. Tescilli coğrafi işaretten oluşan ya da tescilli coğrafi işaret içeren işaretler

3.2. Nispi Red Nedenleri

SMK Madde 6 - Marka Tescilinde Nispi Red Nedenleri
Aşağıdaki hallerde marka başvurusu, önceki marka sahibinin itirazı üzerine reddedilir:
  1. Tescil başvurusu yapılan marka, önceki marka ile aynı ve aynı mal/hizmetleri kapsıyorsa
  2. Tescil başvurusu yapılan marka, önceki marka ile aynı veya benzer ve aynı veya benzer mal/hizmetleri kapsıyorsa ve halk tarafından karıştırılma ihtimali (ilişkilendirilme ihtimali dahil) varsa
  3. Marka, başvuru veya rüçhan tarihinden önce bir marka veya ticaret unvanı üzerinde hak elde edilmişse
  4. Türkiye'de uluslararası anlaşmalar kapsamında tanınmış marka varsa (farklı mal/hizmetler için de koruma)
  5. Başvuru, marka sahibinin temsilcisi veya vekili tarafından haksız olarak yapılmışsa

4. Marka Tescil Süreci

Marka tescil başvurusu TÜRKPATENT'e yapılır. Başvuru, şekli ve esasa ilişkin incelemeden geçer. Mutlak red nedenlerinin bulunmadığı tespit edilirse başvuru yayımlanır ve üçüncü kişilerin itirazına açılır.

Aşama Süre İşlem
Başvuru - Başvuru formu, marka örneği, mal/hizmet listesi, ücret
Şekli İnceleme 1-2 hafta Belgelerin tamlığı kontrolü
Mutlak Red İncelemesi 2-4 ay SMK m. 5 kapsamında re'sen inceleme
Yayım - Resmi Marka Bülteninde ilan
İtiraz Süresi 2 ay Üçüncü kişilerin itiraz hakkı
İtiraz İncelemesi 4-6 ay Nispi red nedenlerinin değerlendirilmesi
Tescil - Tescil belgesi düzenlenmesi
SMK Madde 14 - Tescil ve Yayım
"Başvurunun bu Kanuna uygun olduğu tespit edilirse marka tescil edilerek sicile kaydedilir. Tescil, Bültende yayımlanır."

5. Marka Hakkının Kapsamı

Tescilli marka, sahibine markayı münhasıran kullanma hakkı tanır. Marka sahibi, markasının izinsiz kullanılmasını yasaklayabilir ve ihlal halinde hukuki yollara başvurabilir.

SMK Madde 7 - Marka Tescilinden Doğan Hakların Kapsamı
"Bu Kanunla sağlanan marka koruması tescil yoluyla elde edilir. Marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir. Marka sahibi, aşağıdaki fiillerin izinsiz yapılmasını önleme hakkına sahiptir:
  1. Tescilli marka ile aynı olan herhangi bir işaretin, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerde kullanılması
  2. Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle aynı veya benzer mal veya hizmetleri kapsayan ve bu nedenle halk tarafından karıştırılma ihtimali bulunan işaretin kullanılması
  3. Tescilli marka ile aynı veya benzer olan ve tescilli markanın kapsadığı mal veya hizmetlerle benzer olmayan mal veya hizmetlerde kullanılan ve Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle markanın itibarından haksız yarar elde edecek veya markanın itibarına zarar verecek veya ayırt edici karakterini zedeleyecek nitelikteki işaretin kullanılması"

5.1. Marka Hakkının Sınırları

Sınırlama SMK Maddesi Açıklama
Dürüst Kullanım m. 9 Kişi adlarının, tanımlayıcı işaretlerin, yedek parça belirtiminin dürüstçe kullanımı
Tükenme m. 152 Türkiye'de marka sahibi tarafından veya izniyle piyasaya sürülen mallarda hak tükenir
Önceki Kullanımdan Doğan Hak m. 8 Başvurudan önce markayla özdeşleşmiş kişinin kullanıma devam hakkı

6. Kullanım Zorunluluğu

Marka hakkının sürdürülebilmesi için markanın Türkiye'de ciddi biçimde kullanılması gerekir. Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmaksızın kullanılmayan marka iptal edilebilir.

SMK Madde 9 - Markanın Kullanılması
"Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir neden olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir."

7. Marka Hakkının Sona Ermesi

7.1. Hükümsüzlük

Tescil anında mevcut olan eksiklikler nedeniyle marka hükümsüz kılınabilir. Hükümsüzlük kararı, tescil tarihinden itibaren geçerli olmak üzere (ex tunc) sonuç doğurur.

Hükümsüzlük Nedeni SMK Maddesi Dava Açma Süresi
Mutlak red nedenlerinin varlığı m. 25/1 Süresiz (m. 5/1-ç hariç)
Nispi red nedenlerinin varlığı m. 25/1 5 yıl (sessiz kalma süresi)
Kötü niyetli başvuru m. 25/1 Süresiz

7.2. İptal

Tescilden sonra ortaya çıkan nedenlerle marka iptal edilebilir. İptal kararı, iptal talebinin TÜRKPATENT'e sunulduğu tarihten itibaren (ex nunc) sonuç doğurur.

SMK Madde 26 - Markanın İptali
Aşağıdaki hallerde markanın iptaline karar verilir:
  1. Kullanım zorunluluğunun yerine getirilmemesi
  2. Marka sahibinin fiilleri veya gerekli önlemleri almaması sonucu markanın yaygın ad haline gelmesi
  3. Marka sahibi tarafından veya izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın mal/hizmetin niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması
  4. Garanti markası veya ortak marka teknik şartnamesine aykırı kullanım

8. Koruma Süresi ve Yenileme

Marka tescili, başvuru tarihinden itibaren on yıl süreyle koruma sağlar. Bu süre, onar yıllık dönemler halinde süresiz olarak yenilenebilir.

İşlem Süre/Tarih Ücret
Koruma Süresi 10 yıl (başvuru tarihinden itibaren) -
Normal Yenileme Süre bitiminden önceki 6 ay Normal yenileme ücreti
Gecikmeli Yenileme Süre bitiminden sonraki 6 ay Normal ücret + ek ücret

9. Sonuç

Marka hukuku, işletmelerin ticari kimliğini ve tüketicilerin güvenini koruyan önemli bir hukuk dalıdır. SMK, AB müktesebatı ile uyumlu kapsamlı bir düzenleme getirmiş olup, markaların tescili, korunması ve ihlal halinde başvurulabilecek yolları ayrıntılı olarak düzenlemektedir.

Marka sahiplerinin haklarını etkin biçimde koruyabilmeleri için tescil sürecini dikkatle yönetmeleri, markalarını aktif olarak kullanmaları ve olası ihlalleri süresinde takip etmeleri gerekmektedir. Uluslararası ticaretin yaygınlaştığı günümüzde, Madrid Protokolü aracılığıyla uluslararası marka korumasının sağlanması da kritik önem taşımaktadır.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 3 / 15
Telif Hakları (FSEK) Patent Hukuku

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.