Fikri Mülkiyet Lisansları | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Fikri Mülkiyet Lisansları

Fikri mülkiyet lisans hukukunun temel kavramları, inhisari ve basit lisans ayrımı, lisans sözleşmesinin unsurları, tarafların hakları ve yükümlülükleri, alt lisans ve sicile kayıt. 6769 sayılı SMK ve 5846 sayılı FSEK hükümleri ile uluslararası uygulamaların karşılaştırmalı incelemesi.

Summary in English

Overview

This article examines intellectual property licensing law under Turkish Industrial Property Code No. 6769 (SMK) and Copyright Act No. 5846 (FSEK). An IP license grants third parties permission to use intellectual property rights under specified conditions without transferring ownership.

Key Points

  • Definition: A license permits use of IP rights without transferring ownership. Unlike assignment, the licensor retains the right, and the license typically involves ongoing royalty payments.
  • License Types: Exclusive licenses grant sole use rights (licensee can sue for infringement), while non-exclusive licenses allow multiple licensees and continued use by the licensor.
  • Agreement Elements: Key elements include parties, subject matter, scope (territory, field of use), duration, payment terms, quality control, and termination provisions.
  • Registry Registration: For industrial property rights, registration is required for enforceability against third parties. Copyright licenses require written form under FSEK Article 52.
  • Competition Law: License agreements must comply with competition law. Restrictions on pricing, territory allocation, and competitor licensing may be problematic.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel untersucht das Lizenzrecht für geistiges Eigentum nach dem türkischen Gesetz über gewerbliches Eigentum Nr. 6769 (SMK) und dem Urheberrechtsgesetz Nr. 5846 (FSEK). Eine IP-Lizenz gewährt Dritten die Erlaubnis, Rechte des geistigen Eigentums unter bestimmten Bedingungen zu nutzen, ohne das Eigentum zu übertragen.

Kernpunkte

  • Definition: Eine Lizenz erlaubt die Nutzung von IP-Rechten ohne Eigentumsübertragung. Anders als bei der Übertragung behält der Lizenzgeber das Recht, und die Lizenz beinhaltet typischerweise laufende Lizenzzahlungen.
  • Lizenzarten: Ausschließliche Lizenzen gewähren alleinige Nutzungsrechte (Lizenznehmer kann wegen Verletzung klagen), während einfache Lizenzen mehrere Lizenznehmer und die fortgesetzte Nutzung durch den Lizenzgeber erlauben.
  • Vertragselemente: Wesentliche Elemente sind Parteien, Gegenstand, Umfang (Gebiet, Nutzungsbereich), Dauer, Zahlungsbedingungen, Qualitätskontrolle und Kündigungsbestimmungen.
  • Registereintragung: Für gewerbliche Schutzrechte ist die Eintragung für die Durchsetzbarkeit gegenüber Dritten erforderlich. Urheberrechtslizenzen erfordern nach FSEK Artikel 52 Schriftform.
  • Wettbewerbsrecht: Lizenzverträge müssen dem Wettbewerbsrecht entsprechen. Beschränkungen bei Preisgestaltung, Gebietsaufteilung und Wettbewerberlizenzierung können problematisch sein.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Fikri mülkiyet lisansı, hak sahibinin fikri mülkiyet hakkını devretmeksizin, belirli koşullar dahilinde üçüncü kişilere kullanım izni vermesidir. Lisans, fikri mülkiyet haklarının ticarileştirilmesinin en yaygın yöntemlerinden biridir ve teknoloji transferi, marka genişletme ve yaratıcı içerik dağıtımında kritik rol oynar.

Türk hukukunda fikri mülkiyet lisansları, korunan hakkın türüne göre farklı kanunlarla düzenlenir. Sınai mülkiyet hakları için 6769 sayılı SMK, telif hakları için 5846 sayılı FSEK temel düzenlemeleri içerir. Bu çerçevede lisans türleri, şekil şartları ve tarafların hakları detaylı olarak belirlenmektedir.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD: Lisans sözleşmeleri contract law çerçevesinde değerlendirilir. Exclusive ve non-exclusive license ayrımı temeldir. Patent lisanslarında field-of-use restrictions yaygındır. Copyright lisanslarında work-for-hire doktrini önemlidir.

AB: Teknoloji transferi lisansları için Block Exemption Regulation (316/2014) geçerlidir. Marka lisansları AB Marka Tüzüğü (2017/1001) m.25 ile düzenlenir. Rekabet hukuku kısıtlamaları önemli rol oynar.

Almanya: Patent lisansları PatG, marka lisansları MarkenG, telif lisansları UrhG ile düzenlenir. Einfache Lizenz (basit) ve Ausschließliche Lizenz (inhisari) ayrımı yapılır.

Türkiye: SMK m.125 (marka), m.148 (patent/faydalı model), m.76 (tasarım) lisans hükümlerini içerir. FSEK m.48-52 telif lisanslarını düzenler. İnhisari ve basit lisans ayrımı mevcuttur.

2. Lisans Kavramı ve Niteliği

Lisans, fikri mülkiyet hakkı sahibinin, hakkını devretmeksizin üçüncü kişilere kullanım izni vermesidir. Bu izin, belirli bir süre, coğrafi alan veya kullanım alanı ile sınırlandırılabilir.

SMK Madde 125 — Marka Lisansı
"(1) Tescilli bir marka, tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmı ya da tamamı için lisans sözleşmesine konu olabilir.

(2) Lisans, inhisari lisans veya inhisari olmayan lisans şeklinde verilebilir. Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans, inhisari değildir."

2.1. Lisansın Hukuki Niteliği

Özellik Lisans Devir
Hak Sahipliği Lisans verende kalır Devralana geçer
Süre Sözleşmede belirlenen süre Koruma süresi boyunca
Kapsam Sınırlandırılabilir Tam veya kısmi
Dava Hakkı Sözleşmeye göre (inhisaride var) Tam yetki
Ücret Royalty (sürekli) Tek seferlik bedel

3. Lisans Türleri

Fikri mülkiyet lisansları, çeşitli kriterlere göre sınıflandırılabilir. En temel ayrım, inhisari (münhasır) ve basit (inhisari olmayan) lisans ayrımıdır.

3.1. İnhisari (Münhasır) Lisans

İnhisari lisansta, lisans veren belirli bir coğrafi alanda veya kullanım alanında başka kimseye lisans veremez ve kural olarak kendisi de hakkı kullanamaz.

SMK Madde 125/3 — İnhisari Lisans
"(3) İnhisari lisans sahibi, sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, lisansa konu hakka tecavüz halinde, hak sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilir."

3.2. Basit (İnhisari Olmayan) Lisans

Basit lisansta, lisans veren aynı hak için birden fazla kişiye lisans verebilir ve kendisi de hakkı kullanmaya devam edebilir.

Özellik İnhisari Lisans Basit Lisans
Çoklu Lisans Hayır Evet
Lisans Verenin Kullanımı Kural olarak hayır Evet
Dava Açma Hakkı Doğrudan dava açabilir Ancak yetki verilmişse
Lisans Bedeli Genellikle yüksek Genellikle düşük
Karine Açıkça belirtilmeli Aksi belirtilmemişse

3.3. Diğer Lisans Türleri

Lisans Türü Tanım Örnek
Zorunlu Lisans Mahkeme kararıyla verilen lisans Kamu yararı için patent lisansı
Çapraz Lisans Karşılıklı lisans değişimi Patent portföyü anlaşmaları
Alt Lisans Lisans alanın verdiği lisans Franchise alt lisansları
Know-how Lisansı Teknik bilgi transferi Üretim süreç lisansları

4. Lisans Sözleşmesi

Lisans sözleşmesi, lisans verenin fikri mülkiyet hakkının kullanımını belirli koşullar dahilinde lisans alana bıraktığı, lisans alanın ise genellikle bu kullanım karşılığında bedel ödemeyi taahhüt ettiği sözleşmedir.

4.1. Sözleşmenin Unsurları

Lisans Sözleşmesinin Temel Unsurları
Taraflar: Lisans veren (hak sahibi) ve lisans alan

Konu: Lisansa konu fikri mülkiyet hakkı (marka, patent, telif vb.)

Kapsam: Kullanım alanı, coğrafi sınırlar, mal/hizmet sınıfları

Süre: Lisans süresi ve yenileme koşulları

Bedel: Royalty oranı, minimum garanti, ödeme şekli

Kalite Kontrolü: Özellikle marka lisanslarında zorunlu

Fesih: Fesih sebepleri ve sonuçları

4.2. Şekil Şartı

FSEK Madde 52 — Şekil
"(1) Mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır.

(2) Bu şartlara uyulmadan yapılan sözleşmeler geçersizdir."
Hak Türü Şekil Şartı Yasal Dayanak
Telif Hakları Yazılı şekil zorunlu FSEK m.52
Marka Yazılı şekil tavsiye edilir SMK m.125
Patent Yazılı şekil tavsiye edilir SMK m.148
Tasarım Yazılı şekil tavsiye edilir SMK m.76

5. Tarafların Hakları ve Yükümlülükleri

5.1. Lisans Verenin Yükümlülükleri

Yükümlülük Açıklama
Kullanıma Elverişli Teslim Hakkın kullanılabilir durumda olması
Hakkın Geçerliliği Hakkın tescilli ve geçerli olduğunun garantisi
Tecavüzlere Karşı Koruma Üçüncü kişi tecavüzlerine karşı önlem alma
Teknik Destek Know-how transferi, eğitim (sözleşmeye göre)

5.2. Lisans Alanın Yükümlülükleri

Yükümlülük Açıklama
Lisans Bedeli Ödeme Royalty ve diğer ödemelerin zamanında yapılması
Kapsam Dahilinde Kullanım Lisans sınırları dahilinde kalma
Kalite Standartları Belirlenen kalite kriterlerine uyum
Raporlama Satış raporları, denetim izni
Gizlilik Ticari sırların korunması

6. Alt Lisans

Alt lisans, lisans alanın, lisans verenden aldığı kullanım hakkını üçüncü bir kişiye devretmesidir. Alt lisans yetkisi, kural olarak lisans sözleşmesinde açıkça belirtilmelidir.

SMK Madde 125/4 — Alt Lisans
"(4) Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez."

7. Sicile Kayıt

Sınai mülkiyet lisanslarının sicile kaydı, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik açısından önemlidir. Tescil edilmeyen lisanslar, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

SMK Madde 148/5 — Sicile Kayıt
"(5) Lisans, sicile kaydedilmediği sürece, lisans alan lisanstan doğan haklarını iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez."
Durum Sicile Kayıtlı Sicile Kayıtlı Değil
Taraflar Arası Geçerli Geçerli
Üçüncü Kişilere Karşı İleri sürülebilir İyi niyetliye karşı ileri sürülemez
Sonraki Alıcıya Karşı Bağlayıcı Bağlayıcı olmayabilir

8. Telif Hakkı Lisansları

Telif hakkı lisansları, FSEK kapsamında özel kurallara tabidir. Eser üzerindeki mali haklar, bir veya birkaçı ya da tamamı lisansa konu edilebilir.

FSEK Madde 48 — Ruhsat
"(1) Eser sahibi veya mirasçıları mali haklardan birini veya birkaçını kullanma yetkisini başkasına bırakabilir.

(2) Bu yetki, tam (münhasır) veya basit ruhsat şeklinde verilebilir."

8.1. FSEK'te Lisans Türleri

Özellik Tam Ruhsat Basit Ruhsat
Eser Sahibinin Kullanımı Yasak Devam eder
Başkasına Ruhsat Verme Yasak Mümkün
Dava Hakkı Bağımsız dava açabilir Eser sahibinin izniyle
Devir Eser sahibinin izniyle Devredilemez

9. Lisansın Sona Ermesi

Lisans sözleşmesi çeşitli nedenlerle sona erebilir. Sona erme halinde lisans alanın kullanım hakkı ortadan kalkar ve iade yükümlülükleri doğar.

Sona Erme Sebebi Açıklama
Sürenin Dolması Sözleşmede belirlenen sürenin sona ermesi
Fesih Tarafların tek taraflı feshi (haklı sebep veya sözleşme hükmü)
Hakkın Sona Ermesi Tescilli hakkın koruma süresinin dolması veya hükümsüzlüğü
Tarafların Anlaşması Karşılıklı mutabakatla sona erdirme
İflas Taraflardan birinin iflası

10. Rekabet Hukuku Sınırlamaları

Lisans sözleşmeleri, rekabet hukukuna aykırı hükümler içeremez. Özellikle fiyat tespiti, bölge paylaşımı ve rakiplere lisans vermeme gibi hükümler rekabet hukuku açısından sorunlu olabilir.

Rekabet Hukuku Değerlendirmesi
Kabul Edilebilir Kısıtlamalar: Coğrafi alan sınırlaması, kullanım alanı sınırlaması, kalite standartları, minimum royalty

Sorunlu Olabilecek Hükümler: Rakip ürün geliştirme yasağı, geri lisans zorunluluğu, challenge clause (geçerlilik itirazı yasağı)

Yasak Hükümler: Fiyat tespiti, mutlak bölge koruması, rakiplere lisans vermeme

11. Sonuç

Fikri mülkiyet lisansları, yaratıcı değerlerin ekonomik potansiyelini gerçekleştirmenin en etkili yollarından biridir. Doğru yapılandırılmış bir lisans sözleşmesi, hem hak sahibinin hem de lisans alanın çıkarlarını korurken, fikri mülkiyetin geniş kitlelere ulaşmasını sağlar.

Lisans sözleşmesi hazırlanırken, hakkın türüne göre uygulanacak yasal düzenlemeler, tarafların ihtiyaçları, rekabet hukuku sınırlamaları ve uluslararası boyut dikkatle değerlendirilmelidir. Profesyonel hukuki danışmanlık, olası uyuşmazlıkların önlenmesi ve etkin bir lisans ilişkisinin kurulması için zorunludur.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 9 / 15
Ticaret Unvanı ve İşletme Adı Fikri Mülkiyet Devri

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.