Fikri Mülkiyet İhlalleri | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Fikri Mülkiyet İhlalleri

Fikri mülkiyet ihlal türleri, taklit ve korsan ürünler, haksız kullanım halleri, ihlal ve delil tespiti yöntemleri ile sınır önlemleri. ABD enforcement sistemi, AB Enforcement Directive ve Türkiye uygulamasının karşılaştırmalı incelemesi.

Summary in English

Overview

This article examines intellectual property infringement types under Turkish law, including counterfeiting, piracy, and unfair use. It covers detection methods, evidence gathering procedures, and border control measures, with comparative analysis of US, EU, and Turkish enforcement systems.

Key Points

  • Counterfeiting: Production and sale of products using others' registered trademarks without permission, regulated under Article 29 of the Turkish Industrial Property Code (SMK).
  • Piracy: Unauthorized reproduction and distribution of copyrighted works, including physical and digital forms such as torrents and illegal streaming.
  • Detection Methods: Likelihood of confusion test for trademarks, claim analysis and equivalents doctrine for patents, substantial similarity for copyrights.
  • Evidence Gathering: Preliminary evidence determination under Turkish Civil Procedure Code Articles 400-405, including expert examination, inspection, and document review.
  • Border Measures: Customs procedures to prevent entry/exit of counterfeit goods, with both ex officio intervention and rights holder applications available.
Full article in Turkish below

Ueberblick

Dieser Artikel untersucht die Arten von Verletzungen des geistigen Eigentums nach tuerkischem Recht, einschliesslich Faelschung, Piraterie und unlauterer Nutzung. Er behandelt Nachweismethoden, Beweissicherungsverfahren und Grenzkontrollmassnahmen mit vergleichender Analyse der US-, EU- und tuerkischen Durchsetzungssysteme.

Kernpunkte

  • Faelschung: Herstellung und Verkauf von Produkten unter unbefugter Verwendung fremder eingetragener Marken, geregelt in Artikel 29 des tuerkischen Gesetzes ueber gewerbliches Eigentum (SMK).
  • Piraterie: Unbefugte Vervielfaeltigung und Verbreitung urheberrechtlich geschuetzter Werke, einschliesslich physischer und digitaler Formen wie Torrents und illegales Streaming.
  • Nachweismethoden: Verwechslungsgefahr-Test fuer Marken, Anspruchsanalyse und Aequivalenzlehre fuer Patente, wesentliche Aehnlichkeit fuer Urheberrechte.
  • Beweissicherung: Vorlaeufige Beweisfeststellung nach Artikeln 400-405 der tuerkischen Zivilprozessordnung, einschliesslich Sachverstaendiger Pruefung, Inaugenscheinnahme und Dokumentenpruefung.
  • Grenzmassnahmen: Zollverfahren zur Verhinderung der Ein-/Ausfuhr gefaelschter Waren, sowohl von Amts wegen als auch auf Antrag des Rechteinhabers moeglich.
Vollstaendiger Artikel auf Tuerkisch unten

1. Giriş

Fikri mülkiyet ihlalleri, hak sahiplerinin ekonomik ve manevi haklarına yönelik ciddi tehditler oluşturmaktadır. Küreselleşme ve dijitalleşme ile birlikte ihlallerin boyutu ve çeşitliliği artmış, bu durum etkin koruma mekanizmalarının önemini daha da belirgin hale getirmiştir.

Bu makalede, fikri mülkiyet ihlallerinin türleri, tespit yöntemleri ve uygulamada karşılaşılan sorunlar ele alınacaktır. Taklit ürünlerden dijital korsanlığa, haksız kullanımdan sınır önlemlerine kadar geniş bir yelpazede ihlal konuları incelenecektir.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD: IP enforcement, federal düzeyde USPTO, ICE (Immigration and Customs Enforcement) ve FBI tarafından yürütülür. Section 337 (ITC) ithalat yasakları, DMCA takedown prosedürleri ve treble damages (üç kat tazminat) caydırıcı mekanizmalardır.

AB: 2004/48/EC Enforcement Directive, üye devletlerde yeknesak koruma sağlar. Gümrük Tüzüğü 608/2013 sınır önlemlerini düzenler. Anton Piller orders (arama kararları) ve Mareva injunctions (dondurma kararları) etkin araçlardır.

Türkiye: SMK m.149-157 hukuki koruma, FSEK m.71-73 cezai yaptırımlar öngörür. Gümrük mevzuatı ile sınır önlemleri uygulanır. İhtisas mahkemeleri (Fikri ve Sınai Haklar Hukuk/Ceza Mahkemeleri) görevlidir.

2. İhlal Türleri

Fikri mülkiyet ihlalleri, korunan hakkın türüne ve ihlalin niteliğine göre çeşitli kategorilere ayrılır. Her ihlal türü, farklı tespit yöntemleri ve hukuki sonuçlar gerektirir.

2.1. Taklit (Counterfeiting)

Taklit, özellikle marka hukukunda, orijinal ürün gibi görünmesi amacıyla başkasının tescilli markasını izinsiz kullanan ürünlerin üretimi ve satışıdır. Taklit ürünler, tüketici sağlığı ve güvenliği açısından da ciddi riskler taşır.

SMK Madde 29 — Marka Hakkına Tecavüz Sayılan Fiiller
"Aşağıdaki fiiller marka hakkına tecavüz sayılır:
  1. Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı 7. maddede belirtilen biçimlerde kullanmak
  2. Marka sahibinin izni olmaksızın, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek
  3. Tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak veya başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak

2.2. Korsan (Piracy)

Korsanlık, telif hakkı ile korunan eserlerin izinsiz çoğaltılması ve dağıtılmasıdır. Dijital çağda özellikle müzik, film, yazılım ve kitap korsanlığı yaygınlaşmıştır. İnternet üzerinden yapılan paylaşımlar, korsanlığın küresel boyutta yayılmasına neden olmaktadır.

Korsan Türü Tanım Yaygın Örnekler
Fiziksel Korsanlık CD, DVD, kitap gibi somut kopyalar Sahte DVD, fotokopi kitap
Dijital Korsanlık İnternet üzerinden izinsiz paylaşım Torrent, streaming siteleri
Yazılım Korsanlığı Lisanssız yazılım kullanımı Crack, keygen, warez
Yayın Korsanlığı İzinsiz canlı yayın aktarımı IPTV, illegal streaming

2.3. Haksız Kullanım

Haksız kullanım, doğrudan taklit veya korsanlık niteliği taşımasa da hak sahibinin iznini gerektiren kullanımları kapsar. Lisans sınırlarının aşılması, yetkisiz alt lisans verilmesi veya izin verilen kullanım amacının dışına çıkılması bu kategoriye girer.

Haksız Kullanım Türü Açıklama Hukuki Sonuç
Lisans İhlali Lisans kapsamı dışında kullanım Tazminat, sözleşme feshi
Paralel İthalat İhlali Tükenme ilkesine aykırı ithalat İthal yasakları, el koyma
Passing Off Karıştırılma ihtimali yaratan kullanım Haksız rekabet davaları
Trade Dress İhlali Ürün görünümünün taklidi Tecavüzün ref'i, tazminat

3. İhlal Tespiti

İhlalin tespiti, hukuki sürecin başarısı için kritik öneme sahiptir. İhlal tespiti, hem teknik hem de hukuki değerlendirme gerektirir ve genellikle uzman bilirkişi incelemesini zorunlu kılar.

3.1. Marka İhlalinde Tespit Kriterleri

Marka ihlalinin tespitinde karıştırılma ihtimali (likelihood of confusion) temel kriterdir. Bu değerlendirmede markaların görsel, işitsel ve anlamsal benzerliği ile mal ve hizmetlerin benzerliği birlikte ele alınır.

SMK Madde 6 — Nispi Red Nedenleri
"Tescil başvurusu yapılan bir markanın, tescil edilmiş veya önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile aynılığı ya da benzerliği ve kapsadığı mal veya hizmetlerin aynılığı ya da benzerliği nedeniyle, tescil edilmiş veya önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali de dahil karıştırılma ihtimali varsa itiraz üzerine başvuru reddedilir."

3.2. Patent İhlalinde Tespit Kriterleri

Patent ihlali tespitinde, ihlal iddia edilen ürün veya yöntemin patent istemlerini karşılayıp karşılamadığı incelenir. Birebir (literal) ihlal ve eşdeğerler (equivalents) doktrini çerçevesinde değerlendirme yapılır.

Tespit Yöntemi Açıklama Uygulama Alanı
İstem Analizi Patent istemlerinin unsurlarının karşılanması Tüm patent türleri
Eşdeğerler Doktrini Özde aynı sonucu üreten farklı çözümler Birebir ihlal yoksa
Prosecution History Estoppel Başvuru sürecindeki sınırlamalar Eşdeğerlerin sınırlanması
Reverse Engineering Ürünün teknik analizi Özellikle yazılım patentleri

3.3. Telif Hakkı İhlalinde Tespit

Telif hakkı ihlali tespitinde, eser sahipliği, esere erişim imkanı ve önemli ölçüde benzerlik (substantial similarity) kriterleri incelenir. İlham almak ile kopya arasındaki ince çizgi her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

4. Delil Tespiti

Delil tespiti, ihlalin ispatlanması için kritik öneme sahiptir. Türk hukukunda HMK m.400 ve devamı hükümleri çerçevesinde delil tespiti talep edilebilir. Fikri mülkiyet davalarında özellikle ihtiyati delil tespiti sıklıkla başvurulan bir yoldur.

HMK Madde 400 — Delil Tespitinin Konusu
"Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla delil tespiti isteyebilir. Delil tespiti, tanık ifadelerinin alınmasını, bilirkişi incelemesi yapılmasını, keşif yapılmasını veya belgelerin incelenmesini kapsayabilir."
Delil Türü Tespit Yöntemi Dikkat Edilecek Hususlar
Fiziksel Ürünler Keşif, el koyma, numune alma Zincir güvenliği, orijinallik
Dijital Deliller Forensic analiz, hash değeri Bütünlük, değişmezlik
Belgesel Deliller Fatura, sipariş, yazışma Ticari defter incelemeleri
Tanık Beyanları İfade alma, soru yöneltme İspat gücü sınırlamaları

4.1. İhtiyati Delil Tespiti

İhtiyati delil tespiti, henüz dava açılmadan veya dava sırasında, delillerin kaybolma veya değiştirilme tehlikesi bulunduğunda başvurulan acil bir koruma yoludur. Fikri mülkiyet ihlallerinde, özellikle üretim tesislerindeki tespitler için sıklıkla kullanılır.

Karşılaştırmalı Hukuk - Delil Tespiti
ABD: Discovery (keşif) sistemi çok geniştir. Depositions, interrogatories, requests for production ve subpoenas ile kapsamlı bilgi edinme imkanı vardır. E-discovery dijital deliller için özellikle önemlidir.

AB: Enforcement Directive m.6-7, delil koruma ve bilgi edinme hakkı öngörür. Right of information kapsamında ihlalin kaynağı ve dağıtım ağı hakkında bilgi talep edilebilir.

Türkiye: HMK m.400-405 delil tespiti, m.389-399 ihtiyati tedbir hükümleri uygulanır. Bilirkişi incelemesi önemli rol oynar.

5. Sınır Önlemleri

Sınır önlemleri, taklit ve korsan ürünlerin ülkeye girişinin veya ülkeden çıkışının engellenmesine yönelik gümrük tedbirleridir. TRIPS Anlaşması m.51-60 asgari standartları belirler ve Türkiye bu yükümlülüklerle uyumlu düzenlemeler yapmıştır.

4458 Sayılı Gümrük Kanunu — Fikri Mülkiyet Hakları
"Fikri ve sınai mülkiyet haklarını ihlal eder nitelikteki eşyanın gümrük işlemleri, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde durdurulur. Hak sahibinin talebi üzerine veya gümrük idaresinin re'sen tespiti halinde, şüpheli eşya gümrük gözetimi altına alınır."
Sınır Önlemi Prosedür Süre
Talep Üzerine Durdurma Hak sahibi başvurusu 1 yıl (yenilenebilir)
Re'sen Durdurma Gümrük idaresi tespiti 3 iş günü (bildirim)
Askıya Alma İhlal şüphesi üzerine 10 iş günü (uzatılabilir)
İmha Mahkeme kararı veya anlaşma Kesinleşme sonrası

5.1. Sınır Önlemi Başvurusu

Hak sahipleri, potansiyel ihlallerin önlenmesi için gümrük idarelerine önceden başvuruda bulunabilir. Başvuruda, korunan hak, orijinal ürün özellikleri ve şüpheli ürünlerin tespit kriterleri belirtilir.

5.2. Re'sen Müdahale

Gümrük idareleri, şüpheli gördükleri eşya hakkında re'sen (kendiliğinden) işlem yapabilir. Bu durumda hak sahibine bildirim yapılır ve belirli süre içinde başvuru yapması istenir.

6. İhlal İstatistikleri

Fikri mülkiyet ihlalleri küresel ölçekte ciddi ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Aşağıdaki tablo, başlıca ihlal alanlarını ve tahmini kayıpları göstermektedir.

İhlal Alanı Küresel Kayıp (Yıllık) Başlıca Kaynak Ülkeler
Taklit Ürünler 500+ Milyar USD Çin, Türkiye, Hindistan
Yazılım Korsanlığı 46 Milyar USD Çin, Rusya, Brezilya
Müzik Korsanlığı 12 Milyar USD Küresel dağılım
Film Korsanlığı 40+ Milyar USD Küresel dağılım

7. Sonuç

Fikri mülkiyet ihlalleri, hem hak sahiplerinin ekonomik çıkarlarını hem de toplumsal güvenliği tehdit etmektedir. Taklit ilaçlar, elektronik ürünler ve gıda maddeleri insan sağlığı için ciddi riskler oluşturur.

Etkili bir ihlal mücadelesi için ihlal tespiti, delil toplama ve sınır önlemleri mekanizmalarının koordineli çalışması gerekmektedir. Uluslararası işbirliği ve dijital çağın gereklerine uygun yasal düzenlemeler bu mücadelenin temel unsurlarıdır.

Sonraki makalede, ihlallere karşı başvurulabilecek hukuki koruma yolları ayrıntılı olarak incelenecektir.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 11 / 15
Lisans ve Devir Hukuki Koruma Yolları

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.