Faydalı Model Koruması | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Faydalı Model

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında faydalı model koruması, patent ile farkları, koruma şartları, başvuru süreci ve hak kapsamı. Almanya Gebrauchsmuster, Japonya ve Çin faydalı model sistemleri ile karşılaştırmalı kapsamlı inceleme.

Summary in English

Overview

This article provides a comprehensive analysis of utility model protection in Turkey under Industrial Property Law No. 6769 (SMK). Often called "petty patents" or "small patents," utility models offer a faster and more economical alternative to patent protection, particularly suitable for SMEs and individual inventors.

Key Points

  • Protection Requirements: Novelty and industrial applicability are required; unlike patents, inventive step is NOT required for utility model protection.
  • Subject Matter Limitations: Only products can be protected; processes, chemical/biological substances, pharmaceuticals, and biotechnological inventions cannot be protected by utility models.
  • Registration System: Utility models are registered without substantive examination, enabling faster protection (3-6 months vs. 2-4 years for patents).
  • Protection Period: 10 years from application date (non-renewable), compared to 20 years for patents.
  • Cost Advantage: Lower application and maintenance fees compared to patents.
  • Evaluation Report: Available upon request to assess novelty; strengthens the utility model's enforceability.
  • Conversion: Patent applications can be converted to utility model applications and vice versa under certain conditions.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel bietet eine umfassende Analyse des Gebrauchsmusterschutzes in der Türkei nach dem Gesetz über gewerbliche Schutzrechte Nr. 6769 (SMK). Gebrauchsmuster, oft als "kleine Patente" bezeichnet, bieten eine schnellere und wirtschaftlichere Alternative zum Patentschutz, besonders geeignet für KMU und Einzelerfinder.

Kernpunkte

  • Schutzvoraussetzungen: Neuheit und gewerbliche Anwendbarkeit sind erforderlich; im Gegensatz zu Patenten ist für den Gebrauchsmusterschutz KEINE erfinderische Tätigkeit erforderlich.
  • Gegenstandsbeschränkungen: Nur Erzeugnisse können geschützt werden; Verfahren, chemische/biologische Stoffe, Arzneimittel und biotechnologische Erfindungen können nicht durch Gebrauchsmuster geschützt werden.
  • Eintragungssystem: Gebrauchsmuster werden ohne Sachprüfung eingetragen, was einen schnelleren Schutz ermöglicht (3-6 Monate gegenüber 2-4 Jahren für Patente).
  • Schutzdauer: 10 Jahre ab Anmeldetag (nicht verlängerbar), im Vergleich zu 20 Jahren für Patente.
  • Kostenvorteil: Niedrigere Anmelde- und Aufrechterhaltungsgebühren im Vergleich zu Patenten.
  • Recherchenbericht: Auf Antrag erhältlich zur Bewertung der Neuheit; stärkt die Durchsetzbarkeit des Gebrauchsmusters.
  • Umwandlung: Patentanmeldungen können unter bestimmten Voraussetzungen in Gebrauchsmusteranmeldungen umgewandelt werden und umgekehrt.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Faydalı model, "küçük patent" veya "küçük buluş" olarak da adlandırılan, teknik yeniliklerin korunmasına yönelik sınai mülkiyet hakkıdır. Patent sistemine göre daha basit, hızlı ve ekonomik bir koruma yolu sunan faydalı model, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ'ler) ile bireysel buluş sahipleri için önemli bir araçtır.

Faydalı model koruması, tüm dünyada kabul görmüş evrensel bir sistem değildir. ABD ve İngiltere gibi bazı ülkelerde faydalı model koruması bulunmazken; Almanya, Japonya, Çin ve Türkiye dahil pek çok ülkede bu koruma türü mevcuttur. Türkiye'de faydalı model, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) 142-159. maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Karşılaştırmalı Hukuk
Almanya (Gebrauchsmustergesetz - GebrMG): Faydalı model sisteminin öncüsü Almanya'dır. Sadece ürünler için koruma sağlar, usuller hariçtir. Tescil sistemi incelemesizdir. Yenilik için 6 aylık önceki açıklama muafiyeti (grace period) tanınır. Koruma süresi: 10 yıl (3+3+2+2). Yıllık ücretlerle sürdürülür.

Japonya (Utility Model Act): İncelemesiz tescil sistemi uygulanır. Sadece ürünlerin yapısı veya şekli korunur. "Teknik değerlendirme raporu" sistemi ile üçüncü kişilere karşı hak ileri sürülmeden önce değerlendirme yapılır. Koruma süresi: 10 yıl. Başvuru sayısı yüksektir.

Çin (Utility Model Patent): Dünyanın en fazla faydalı model başvurusu yapılan ülkesidir. İncelemesiz tescil sistemi, hızlı koruma sağlar. Sadece ürünlerin yapısı veya şekli korunur. Koruma süresi: 10 yıl. Özellikle yerel işletmeler tarafından yoğun kullanılır.

Türkiye (6769 sayılı SMK): Yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartları aranır, buluş basamağı aranmaz. İncelemesiz tescil sistemi uygulanır. Usuller ve kimyasal/biyolojik maddeler korunamaz. Koruma süresi: 10 yıl. Patent başvurusunun faydalı modele dönüştürülmesi mümkündür.

2. Faydalı Model Kavramı

Faydalı model, yeni ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için verilen koruma belgesidir. Patentin aksine, faydalı model için "buluş basamağı" şartı aranmaz; bu nedenle patente göre daha düşük yenilik eşiği olan buluşlar için de koruma sağlanabilir.

SMK Madde 142 - Faydalı Model ile Korunabilecek Buluşlar
"Teknolojinin her alanındaki buluşlara, yeni olması ve sanayiye uygulanabilir olması şartıyla faydalı model belgesi verilir."

2.1. Faydalı Model ile Korunamayan Buluşlar

SMK, belirli konuların faydalı model ile korunmasını açıkça yasaklamıştır. Bu kısıtlamalar, faydalı modelin "küçük patent" niteliğinden ve pratik uygulama alanından kaynaklanmaktadır.

SMK Madde 142/2 - Faydalı Model Belgesi Verilmeyecek Buluşlar
Aşağıda belirtilen buluşlara faydalı model belgesi verilmez:
  1. Usullere (yöntemlere) ilişkin buluşlar
  2. Kimyasal ve biyolojik maddelere ilişkin buluşlar
  3. Biyoteknolojik buluşlar
  4. Eczacılıkla ilgili maddeler ve bunların üretim usulleri
Korunan Konular Korunamayan Konular
Ürünler (makine, alet, cihaz) Usuller (üretim yöntemleri)
Mekanik buluşlar Kimyasal maddeler ve bileşikler
Elektrik ve elektronik cihazlar Biyolojik maddeler
Araç gereçler Biyoteknolojik buluşlar
Yapısal iyileştirmeler İlaçlar ve eczacılık ürünleri

3. Faydalı Model Koruma Şartları

Faydalı model belgesi alabilmek için buluşun iki temel şartı sağlaması gerekir: yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik. Patent için aranan "buluş basamağı" şartı, faydalı modelde aranmaz.

3.1. Yenilik

Faydalı model için yenilik değerlendirmesi, patent ile aynı kriterlere tabidir. Buluş, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya açıklanmamışsa yeni sayılır.

SMK Madde 143 - Yenilik
"Tekniğin bilinen durumuna dahil olmayan buluş yenidir. Faydalı model başvurusu veya faydalı modelden doğan hakkın kapsamının belirlenmesinde, aynı teknik alandaki tek bir önceki tekniğin bilinen durumu dikkate alınır."

3.2. Sanayiye Uygulanabilirlik

Buluşun tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilir veya kullanılabilir nitelikte olması gerekir. Bu şart, patent sistemindeki değerlendirmeyle aynıdır.

3.3. Buluş Basamağı Aranmaması

Faydalı modelin patente göre en önemli farkı, buluş basamağı (inventive step) şartının aranmamasıdır. Bu durum, faydalı modeli "küçük buluşlar" veya "artırımsal yenilikler" için ideal bir koruma aracı haline getirir.

Şart Patent Faydalı Model
Yenilik Aranır Aranır
Buluş Basamağı Aranır Aranmaz
Sanayiye Uygulanabilirlik Aranır Aranır

4. Patent ile Faydalı Model Karşılaştırması

Patent ve faydalı model, teknik buluşların korunmasına yönelik iki farklı sınai mülkiyet hakkıdır. Her birinin kendine özgü avantaj ve dezavantajları bulunmaktadır.

Kriter Patent Faydalı Model
Koruma Süresi 20 yıl 10 yıl
İnceleme Zorunlu (araştırma + inceleme) İncelemesiz tescil
Tescil Süresi 2-4 yıl 3-6 ay
Maliyet Yüksek Düşük
Buluş Basamağı Gerekli Gerekli değil
Koruma Konusu Ürün ve usul Sadece ürün
Kimyasal/Biyolojik Maddeler Korunabilir Korunamaz
Hakkın Gücü Güçlü (inceleme sonrası) Zayıf (incelemesiz)

5. Faydalı Model Başvuru Süreci

Faydalı model başvurusu TÜRKPATENT'e yapılır. Patent başvurusuna göre çok daha hızlı ve basit bir süreçtir. Araştırma ve inceleme aşamaları bulunmadığından, tescil süresi önemli ölçüde kısadır.

Aşama Süre İşlem
Başvuru - Başvuru dilekçesi, tarifname, istemler, özet, varsa resimler
Şekli İnceleme 1-2 hafta Belgelerin tamlığı kontrolü
Yayın Başvurudan 3 ay sonra Resmi Bültende ilan
İtiraz Süresi 3 ay Üçüncü kişilerin itiraz hakkı
Tescil İtiraz yoksa hemen Faydalı model belgesi düzenlenmesi
SMK Madde 144 - Faydalı Model Başvurusu
"Faydalı model başvurusu, başvuru dilekçesi, tarifname, istemler, özet ve varsa resimlerden oluşur. Başvurunun şekli şartlara uygunluğu Kurum tarafından incelenir. Şekli şartları taşıyan başvuru Bültende yayımlanır."

6. Faydalı Model Hakkının Kapsamı

Faydalı model belgesi, sahibine patentte olduğu gibi buluşu münhasıran kullanma hakkı tanır. Ancak faydalı model incelemesiz verildiğinden, bu hakkın kullanılmasında bazı riskler bulunmaktadır.

SMK Madde 148 - Faydalı Model Hakkının Kapsamı
"Faydalı model belgesi, sahibine üçüncü kişilerin izni olmadan faydalı model konusu ürünü üretmelerini, satmalarını, kullanmalarını veya bu amaçlarla ithal etmelerini veya elde bulundurmalarını önleme hakkı verir."

6.1. İncelemesiz Tescilin Sonuçları

Faydalı model incelemesiz tescil edildiğinden, yenilik ve koruma şartlarının varlığı garanti edilmemektedir. Bu nedenle faydalı model belgesi, patente göre daha zayıf bir koruma sağlar.

Durum Sonuç Önlem
Hükümsüzlük Riski Yenilik yoksa dava ile hükümsüz kılınabilir Başvuru öncesi kapsamlı araştırma
Tecavüz Davası Davalı hükümsüzlük def'i ileri sürebilir Değerlendirme raporu talep etme
Lisans Görüşmeleri Zayıf pazarlık pozisyonu Değerlendirme raporu ile güçlendirme

7. Değerlendirme Raporu

Faydalı model sahibi veya ilgili üçüncü kişiler, TÜRKPATENT'ten faydalı modelin yenilik ve koruma şartlarını değerlendiren bir rapor talep edebilir. Bu rapor, faydalı modelin gücünü artıran önemli bir araçtır.

SMK Madde 147 - Değerlendirme Raporu
"Faydalı model sahibi veya üçüncü kişiler, faydalı modelin yenilik kriterini karşılayıp karşılamadığına ilişkin Kurumdan değerlendirme raporu talep edebilir. Bu rapor mahkemelerce veya ilgili kamu kuruluşlarınca talep edilebilir."

8. Faydalı Modelin Sona Ermesi

8.1. Koruma Süresinin Dolması

Faydalı model belgesi, başvuru tarihinden itibaren 10 yıl süreyle koruma sağlar. Bu süre, patentin aksine uzatılamaz.

8.2. Yıllık Ücretlerin Ödenmemesi

Faydalı model korumasının devamı için yıllık ücretlerin ödenmesi zorunludur. Ücretlerin süresi içinde ödenmemesi halinde faydalı model hakkı sona erer.

8.3. Hükümsüzlük

Faydalı modelin yenilik şartını taşımadığı veya korunamayacak bir konuyu içerdiği tespit edilirse, mahkeme kararıyla hükümsüz kılınabilir.

SMK Madde 149 - Faydalı Modelin Hükümsüzlüğü
Faydalı model belgesi aşağıdaki hallerde hükümsüz kılınır:
  1. Faydalı model konusu buluşun yeni olmadığının veya sanayiye uygulanabilir olmadığının ispat edilmesi
  2. Faydalı model konusu buluşun, faydalı model belgesi verilmeyecek buluşlardan olması
  3. Faydalı model konusu buluşun, buluş niteliğinde olmayan konulardan olması
  4. Faydalı model başvurusunun başvuru sahibi olmayan kişi tarafından yapılması
  5. Faydalı model konusu buluşun tarifname ve istemlerde yeterince açıklanmaması

9. Patent Başvurusunun Faydalı Modele Dönüştürülmesi

Patent başvurusu sahibi, başvurusunu faydalı model başvurusuna dönüştürebilir. Bu imkan, patent incelemesinin olumsuz sonuçlanması durumunda veya daha hızlı koruma elde etmek istendiğinde kullanılabilir.

Dönüştürme Yönü Koşul Süre
Patent -> Faydalı Model Faydalı model ile korunabilir nitelikte olmalı Patent kararı kesinleşmeden önce
Faydalı Model -> Patent Patent şartlarını karşılamalı Faydalı model kararı kesinleşmeden önce

10. Faydalı Modelin Stratejik Kullanımı

Faydalı model, doğru stratejik kararlarla etkin bir koruma aracı olarak kullanılabilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda faydalı model tercih edilebilir:

Faydalı Model Ne Zaman Tercih Edilmeli?
Hızlı Koruma Gerektiğinde: Patent incelemesi 2-4 yıl sürerken, faydalı model 3-6 ayda tescil edilir

Kısa Ürün Yaşam Döngüsünde: 10 yıllık koruma yeterli olabilir (örn: tüketici elektroniği)

Artırımsal Yeniliklerde: Buluş basamağı karşılanmıyorsa faydalı model alternatif

Bütçe Kısıtlamasında: Düşük maliyetli koruma ihtiyacı

Geçici Koruma Olarak: Patent kararı beklenirken caydırıcılık sağlama

Paralel Strateji: Aynı buluş için hem patent hem faydalı model başvurusu

11. Sonuç

Faydalı model, patent sisteminin dışında kalan veya patent alımının pratik olmadığı durumlarda değerli bir koruma aracıdır. Hızlı tescil süreci ve düşük maliyeti, özellikle KOBİ'ler için cazip bir seçenek oluşturmaktadır.

Ancak faydalı modelin incelemesiz verilmesi, bu hakkın gücünü azaltmaktadır. Bu nedenle faydalı model sahiplerinin, gerektiğinde değerlendirme raporu talep etmeleri ve hükümsüzlük riskini minimize etmek için başvuru öncesi kapsamlı araştırma yapmaları önerilmektedir.

Buluş sahipleri, patent ve faydalı model arasında bilinçli bir tercih yapmalı ve gerektiğinde her iki koruma yolunu birlikte kullanmayı değerlendirmelidir. Fikri mülkiyet stratejisinin doğru belirlenmesi, yatırımların korunması ve rekabet avantajının sürdürülmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 5 / 15
Patent Hukuku Endüstriyel Tasarım

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.