# Fikri Mülkiyet Devri

- Yazar: Av. Ersan Çetin
- Alan: Fikri Mülkiyet Hukuku
- Yayın: 2025-04-15
- Son güncelleme: 2026-07-08
- Kaynak: https://ersancetin.av.tr/makaleler/fikri-mulkiyet-devir/

> Fikri mülkiyet devir hukukunun temel kavramları, devir işlemi ve şekil şartları, tam ve kısmi devir, rehin ve haciz, miras yoluyla intikal. 6769 sayılı SMK ve 5846 sayılı FSEK hükümleri ile ABD ve AB uygulamalarının karşılaştırmalı incelemesi.

## 1. Giriş

Fikri mülkiyet hakları, maddi olmayan varlıklar üzerindeki haklar olarak devre konu olabilir. Devir, hak sahibinin fikri mülkiyet hakkını tamamen veya kısmen başka bir kişiye geçirmesidir. Lisanstan farklı olarak devirde, hak sahipliği devralana geçer.

Fikri mülkiyet devirleri, şirket birleşme ve devralmaları, teknoloji transferi, yaratıcı işlerin satışı ve miras intikali gibi çeşitli bağlamlarda gerçekleşir. Türk hukukunda sınai mülkiyet hakları için SMK, telif hakları için FSEK devir işlemlerini düzenlemektedir.

**Karşılaştırmalı Hukuk**

**ABD:** Patent ve trademark assignment'ları yazılı şekle tabidir (35 U.S.C. 261, 15 U.S.C. 1060). Copyright assignment da yazılı olmalıdır (17 U.S.C. 204). USPTO ve Copyright Office'e kayıt ihtiyari ancak üçüncü kişilere karşı koruma için gereklidir.

**AB:** AB Marka Tüzüğü (2017/1001) m.20 ile AB markasının devri düzenlenir. Ulusal düzenlemeler üye devlet hukukuna tabidir. EUIPO'ya kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

**Almanya:** Patent devri PatG m.15, marka devri MarkenG m.27, telif devri UrhG m.29 ile düzenlenir. DPMA'ya kayıt bildirici niteliktedir. Manevi haklar devredilemez.

**Türkiye:** SMK m.123 (marka), m.148 (patent/faydalı model), m.76 (tasarım) devir hükümlerini içerir. FSEK m.48-49 telif devirlerini düzenler. Sicile kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

## 2. Devir Kavramı ve Niteliği

Devir, fikri mülkiyet hakkının bir kişiden diğerine kesin olarak geçirilmesidir. Devir işlemi ile birlikte, hakkın tüm yetkileri ve bu haktan kaynaklanan tüm davalar devralana geçer.

> **SMK m. 148/6 (Marka Hakkının Devri)**
>
> Marka, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tümü veya bir kısmı için devredilebilir.
>
> İşletmenin devrinin, aksi öngörülmemişse ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını da kapsaması kuralı ise TTK m. 11/3'te düzenlenmiştir.

### 2.1. Devir ve Lisans Karşılaştırması

| Özellik | Devir (Assignment) | Lisans (License) |
| --- | --- | --- |
| Hak Sahipliği | Devralana geçer | Lisans verende kalır |
| Süre | Kesin ve süresiz | Sözleşmede belirlenen süre |
| Dava Hakkı | Tam yetki devralana geçer | Sınırlı (inhisaride mümkün) |
| Bedel | Tek seferlik ödeme | Royalty (sürekli ödeme) |
| Geri Dönüş | Yeni devir gerekir | Sözleşme sona erince döner |

## 3. Devir Türleri

### 3.1. Tam Devir

Tam devirde, fikri mülkiyet hakkı tüm kapsamıyla devralana geçer. Devredenin artık hak üzerinde herhangi bir yetkisi kalmaz.

### 3.2. Kısmi Devir

Kısmi devir, hakkın belirli bir bölümünün devredilmesidir. Marka hukukunda mal veya hizmetlerin bir kısmı için, patent hukukunda belirli istemler için kısmi devir mümkündür.

> **SMK m. 148/6 ve 148/3 (Kısmi Devir ve Paylı Hak Sahipliği (Birebir Alıntı))**
>
> m. 148/6: "Marka, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tümü veya bir kısmı için devredilebilir.
>
> m. 148/3: "Sınai mülkiyet hakkının birden fazla sahibi olması durumunda sahiplerden birinin kendisine düşen payı tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşların önalım hakkı vardır.

| Hak Türü | Tam Devir | Kısmi Devir |
| --- | --- | --- |
| Marka | Tüm mal/hizmetler için | Belirli mal/hizmet sınıfları için |
| Patent | Tüm buluş için | Hisse şeklinde |
| Tasarım | Tüm tasarım için | Çoklu tasarımda bağımsız olarak |
| Telif | Tüm mali haklar için | Belirli mali haklar için |

## 4. Şekil Şartları

Fikri mülkiyet devirlerinde şekil şartları, hakkın türüne göre farklılık gösterir. Genel olarak yazılı şekil aranır ve sicile kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

### 4.1. Sınai Mülkiyet Hakları

> **SMK m. 148/5 (Sicile Kayıt)**
>
> Hukuki işlemler taraflardan birinin talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikle belirlenen diğer şartların yerine getirilmesi hâlinde sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. 115 inci madde hükümleri saklı kalmak üzere, sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

| Hak Türü | Şekil Şartı | Sicile Kayıt |
| --- | --- | --- |
| Marka | Yazılı şekil uygulamada tercih edilmektedir | Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli |
| Patent | Yazılı şekil uygulamada tercih edilmektedir | Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli |
| Faydalı Model | Yazılı şekil uygulamada tercih edilmektedir | Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli |
| Tasarım | Yazılı şekil uygulamada tercih edilmektedir | Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli |

### 4.2. Telif Hakları

> **FSEK m. 48 (Mali Hakların Devri)**
>
> Eser sahibi veya mirasçıları kendilerine kanunen tanınan mali hakları süre, yer ve muhteva itibariyle mahdut veya gayrimahdut, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilirler. Mali hakları sadece kullanma salahiyeti de diğer bir kimseye bırakılabilir. (Ruhsat).
>
> Metindeki "mahdut/gayrimahdut" ibareleri sınırlı/sınırsız, "salahiyet" ibaresi yetki anlamındadır.

> **FSEK m. 14-16 (Manevi Hakların Devredilemezliği (Özet))**
>
> FSEK m. 14-16'da düzenlenen manevi haklar (umuma arz, adın belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını men) eser sahibinin kişiliğine bağlıdır ve devredilemez; ancak bu hakların kullanma yetkileri m. 14/1, 15/1 ve 16/1 uyarınca başkalarına bırakılabilir.

| Hak Türü | Devredilebilirlik | Şekil Şartı |
| --- | --- | --- |
| Mali Haklar | Tam veya kısmi devir mümkün | Yazılı şekil zorunlu (FSEK m.52) |
| Manevi Haklar | Devredilemez | -   |
| Bağlantılı Haklar | Devir mümkün | Yazılı şekil zorunlu |

## 5. Devir Sözleşmesi

Devir sözleşmesi, fikri mülkiyet hakkının devredenden devralana geçişini sağlayan hukuki işlemdir. Sözleşmede devrin konusu, kapsamı, bedeli ve tarafların yükümlülükleri açıkça belirtilmelidir.

**Devir Sözleşmesinin Temel Unsurları**

**Taraflar:** Devreden (hak sahibi) ve devralan

**Devrin Konusu:** Devredilen fikri mülkiyet hakkının açık tanımı (tescil no, kapsam)

**Devir Kapsamı:** Tam veya kısmi devir, coğrafi ve zamansal kapsam

**Devir Bedeli:** Ödeme tutarı, vadesi ve şekli

**Garanti ve Taahhütler:** Hakkın geçerliliği, tecavüzsüzlük, üçüncü kişi hakları

**Sicil İşlemleri:** Kaydın yapılması yükümlülüğü ve masrafları

**Uyuşmazlık Çözümü:** Yetkili mahkeme veya tahkim

## 6. Rehin ve Haciz

Fikri mülkiyet hakları, mali değer taşıyan varlıklar olarak rehin ve hacze konu olabilir. Bu işlemler, hakkın teminat olarak kullanılmasını veya cebri icra yoluyla paraya çevrilmesini sağlar.

### 6.1. Rehin

> **SMK m. 148/1 ve 148/2 (Rehin ve Teminat)**
>
> m. 148/1: "Sınai mülkiyet hakkı devredilebilir, miras yolu ile intikal edebilir, lisans konusu olabilir, rehin verilebilir, teminat olarak gösterilebilir, haczedilebilir veya diğer hukuki işlemlere konu olabilir.
>
> m. 148/2: "Birinci fıkrada belirtilen hukuki işlemler işletmeden bağımsız olarak gerçekleştirilebilir.
>
> Sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan hakların iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülememesi m. 148/5 hükmüne tabidir.

| Hak Türü | Rehin Edilebilirlik | Yasal Dayanak |
| --- | --- | --- |
| Marka | İşletmeden bağımsız rehin mümkün | SMK m.124 |
| Patent | Rehin mümkün | SMK m.148 |
| Tasarım | Rehin mümkün | SMK m.76 |
| Telif | Mali haklar üzerinde rehin mümkün | FSEK |

### 6.2. Haciz

Fikri mülkiyet hakları, borçlunun mal varlığının bir parçası olarak hacze konu olabilir. Haciz işlemi icra müdürlüğü tarafından yapılır ve sicile şerh düşülür.

| İşlem | Rehin | Haciz |
| --- | --- | --- |
| Nitelik | İradi teminat | Cebri icra işlemi |
| Kuruluş | Sözleşme ile | İcra müdürlüğü kararı ile |
| Sicil Kaydı | Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için | Şerh olarak kaydedilir |
| Sonuç | Borcun ödenmemesi halinde paraya çevirme | Satış ve alacağa tahsis |

## 7. Miras Yoluyla İntikal

Fikri mülkiyet hakları, miras yoluyla mirasçılara intikal eder. Telif haklarında manevi hakların kullanımı, mali hakların intikali ile ayrı değerlendirilir.

> **FSEK m. 63 ve 19 (Mirasçılara İntikal)**
>
> Bu Kanunun tanıdığı mali haklar miras yolu ile intikal eder. Mali haklar üzerinde ölüme bağlı tasarruflar yapılması caizdir." (m. 63)
>
> Manevi hakların ölümden sonra kullanılması ise m. 19 uyarınca vasiyeti tenfiz memuruna; o tayin edilmemişse sırasıyla sağ kalan eşe, çocuklara, mansup mirasçılara, ana-babaya ve kardeşlere aittir.

| Hak Türü | Miras İntikali | Koruma Süresi |
| --- | --- | --- |
| Telif (Mali Haklar) | Mirasçılara intikal eder | Eser sahibinin ömrü + 70 yıl |
| Telif (Manevi Haklar) | Kullanım yetkisi mirasçılara geçer | Süresiz |
| Marka | Mirasçılara intikal eder | Yenileme sürdüğü sürece |
| Patent | Mirasçılara intikal eder | 20 yıl (başvuru tarihinden) |
| Tasarım | Mirasçılara intikal eder | 25 yıla kadar |

## 8. İşletme Devri ile Birlikte Devir

Ticari işletmenin devri halinde, işletmeye bağlı fikri mülkiyet haklarının akıbeti ayrıca düzenlenmelidir. Kural olarak, aksi kararlaştırılmadıkça marka ve diğer haklar işletme ile birlikte geçer.

> **İşletme Devri ve Marka (TTK m. 11/3, SMK m. 148/6)**
>
> Mülga 556 sayılı KHK m. 16'da yer alan, işletme devrinin markayı da kapsayacağına ve karıştırılma ihtimaline dayalı devir sınırlamasına ilişkin özel hükümlere 6769 sayılı SMK'da yer verilmemiştir. Güncel hukukta ticari işletmenin devri, aksi öngörülmemişse ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını da kapsar (TTK m. 11/3); markanın devri ise SMK m. 148 hükümlerine tabidir.

## 9. Uluslararası Devir İşlemleri

Uluslararası fikri mülkiyet devirleri, birden fazla ülkedeki hakları kapsayabilir. Her ülkede ayrı sicil kaydı gerekebilir ve devir işleminin o ülke hukukuna uygunluğu sağlanmalıdır.

**Uluslararası Devir Dikkat Noktaları**

**Şekil Şartları:** Her ülkenin şekil şartlarına uyum (noter onayı, apostille vb.)

**Sicil Kaydı:** Her ülke ofisine ayrı kayıt başvurusu

**Dil:** Resmi tercüme gerekliliği

**Vergi:** Transfer fiyatlandırması ve stopaj vergileri

**Döviz:** Kambiyo düzenlemelerine uyum

## 10. Devir İşleminde Dikkat Edilecek Hususlar

### 10.1. Due Diligence (Hukuki İnceleme)

| İnceleme Konusu | Kontrol Edilecek Husus |
| --- | --- |
| Hak Sahipliği | Devredenin gerçek hak sahibi olduğu |
| Hakkın Geçerliliği | Tescil durumu, yenileme, süre |
| Üçüncü Kişi Hakları | Rehin, haciz, lisans |
| Uyuşmazlıklar | Derdest davalar, itirazlar |
| Tecavüz Riskleri | Üçüncü kişi hakları ihlali riski |

### 10.2. Garanti ve Taahhütler

Devir sözleşmesinde devredenin vermesi gereken temel garanti ve taahhütler, devralanın korunması açısından önem taşımaktadır.

| Garanti/Taahhüt | İçerik |
| --- | --- |
| Hak Sahipliği Garantisi | Devredenin hakkın tek ve tam sahibi olduğu |
| Geçerlilik Garantisi | Hakkın geçerli ve yürürlükte olduğu |
| Yüksüzlük Garantisi | Rehin, haciz veya üçüncü kişi hakkı olmadığı |
| Tecavüzsüzlük Garantisi | Hakkın üçüncü kişi haklarını ihlal etmediği |
| Dava Yokluğu | Derdest dava veya ihtilaf olmadığı |

## 11. Sonuç

Fikri mülkiyet devri, hakların ekonomik değerinin realize edilmesinin önemli bir yoludur. Devir işlemleri, hakkın türüne göre farklı şekil şartlarına ve sicil kayıt gerekliliklerine tabidir.

Devir sürecinde due diligence, garanti ve taahhüt mekanizmaları ile sicil kayıt işlemleri temel aşamaları oluşturmaktadır. Uluslararası devir işlemlerinde ise her ülkenin yerel mevzuatının ayrıca dikkate alınması gerekmektedir.

---

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.