Fikri Mülkiyet Devri | Av. Ersan Çetin
TR EN DE

Fikri Mülkiyet Devri

Fikri mülkiyet devir hukukunun temel kavramları, devir işlemi ve şekil şartları, tam ve kısmi devir, rehin ve haciz, miras yoluyla intikal. 6769 sayılı SMK ve 5846 sayılı FSEK hükümleri ile ABD ve AB uygulamalarının karşılaştırmalı incelemesi.

Summary in English

Overview

This article examines intellectual property assignment law under Turkish Industrial Property Code No. 6769 (SMK) and Copyright Act No. 5846 (FSEK). Unlike licensing, assignment permanently transfers ownership of IP rights from the assignor to the assignee.

Key Points

  • Definition: Assignment is the definitive transfer of IP rights from one person to another. Unlike licenses, all powers and related claims transfer to the assignee.
  • Assignment Types: Full assignment transfers all rights; partial assignment transfers specific portions (e.g., certain trademark classes, patent claims, or copyright economic rights).
  • Formal Requirements: Written form is required for copyright (FSEK Art. 52). For industrial property, registry registration is required for enforceability against third parties.
  • Pledge and Attachment: IP rights can be pledged as security or attached in enforcement proceedings. Registry notation is required for third-party enforceability.
  • Inheritance: IP rights pass to heirs by inheritance. For copyright, economic rights transfer while moral rights usage authority passes to heirs.
Full article in Turkish below

Überblick

Dieser Artikel untersucht das Recht der Übertragung von geistigem Eigentum nach dem türkischen Gesetz über gewerbliches Eigentum Nr. 6769 (SMK) und dem Urheberrechtsgesetz Nr. 5846 (FSEK). Anders als bei der Lizenzierung überträgt die Übertragung das Eigentum an IP-Rechten dauerhaft vom Übertragenden auf den Erwerber.

Kernpunkte

  • Definition: Die Übertragung ist die endgültige Übertragung von IP-Rechten von einer Person auf eine andere. Anders als bei Lizenzen gehen alle Befugnisse und damit verbundenen Ansprüche auf den Erwerber über.
  • Übertragungsarten: Die vollständige Übertragung überträgt alle Rechte; die teilweise Übertragung überträgt bestimmte Teile (z.B. bestimmte Markenklassen, Patentansprüche oder urheberrechtliche Verwertungsrechte).
  • Formvorschriften: Für Urheberrechte ist Schriftform erforderlich (FSEK Art. 52). Für gewerbliche Schutzrechte ist die Registereintragung für die Durchsetzbarkeit gegenüber Dritten erforderlich.
  • Verpfändung und Pfändung: IP-Rechte können als Sicherheit verpfändet oder im Vollstreckungsverfahren gepfändet werden. Für die Durchsetzbarkeit gegenüber Dritten ist ein Registervermerk erforderlich.
  • Erbschaft: IP-Rechte gehen durch Erbschaft auf die Erben über. Bei Urheberrechten werden wirtschaftliche Rechte übertragen, während die Nutzungsbefugnis für Urheberpersönlichkeitsrechte an die Erben übergeht.
Vollständiger Artikel auf Türkisch unten

1. Giriş

Fikri mülkiyet hakları, maddi olmayan varlıklar üzerindeki haklar olarak devre konu olabilir. Devir, hak sahibinin fikri mülkiyet hakkını tamamen veya kısmen başka bir kişiye geçirmesidir. Lisanstan farklı olarak devirde, hak sahipliği devralana geçer.

Fikri mülkiyet devirleri, şirket birleşme ve devralmaları, teknoloji transferi, yaratıcı işlerin satışı ve miras intikali gibi çeşitli bağlamlarda gerçekleşir. Türk hukukunda sınai mülkiyet hakları için SMK, telif hakları için FSEK devir işlemlerini düzenlemektedir.

Karşılaştırmalı Hukuk
ABD: Patent ve trademark assignment'ları yazılı şekle tabidir (35 U.S.C. 261, 15 U.S.C. 1060). Copyright assignment da yazılı olmalıdır (17 U.S.C. 204). USPTO ve Copyright Office'e kayıt ihtiyari ancak üçüncü kişilere karşı koruma için gereklidir.

AB: AB Marka Tüzüğü (2017/1001) m.20 ile AB markasının devri düzenlenir. Ulusal düzenlemeler üye devlet hukukuna tabidir. EUIPO'ya kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

Almanya: Patent devri PatG m.15, marka devri MarkenG m.27, telif devri UrhG m.29 ile düzenlenir. DPMA'ya kayıt bildirici niteliktedir. Manevi haklar devredilemez.

Türkiye: SMK m.123 (marka), m.148 (patent/faydalı model), m.76 (tasarım) devir hükümlerini içerir. FSEK m.48-49 telif devirlerini düzenler. Sicile kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

2. Devir Kavramı ve Niteliği

Devir, fikri mülkiyet hakkının bir kişiden diğerine kesin olarak geçirilmesidir. Devir işlemi ile birlikte, hakkın tüm yetkileri ve bu haktan kaynaklanan tüm davalar devralana geçer.

SMK Madde 123 — Marka Hakkının Devri
"(1) Tescilli marka, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı için devredilebilir.

(2) İşletmenin devri, aksi kararlaştırılmamışsa işletmeye ait markaların da devri sonucunu doğurur."

2.1. Devir ve Lisans Karşılaştırması

Özellik Devir (Assignment) Lisans (License)
Hak Sahipliği Devralana geçer Lisans verende kalır
Süre Kesin ve süresiz Sözleşmede belirlenen süre
Dava Hakkı Tam yetki devralana geçer Sınırlı (inhisaride mümkün)
Bedel Tek seferlik ödeme Royalty (sürekli ödeme)
Geri Dönüş Yeni devir gerekir Sözleşme sona erince döner

3. Devir Türleri

3.1. Tam Devir

Tam devirde, fikri mülkiyet hakkı tüm kapsamıyla devralana geçer. Devredenin artık hak üzerinde herhangi bir yetkisi kalmaz.

3.2. Kısmi Devir

Kısmi devir, hakkın belirli bir bölümünün devredilmesidir. Marka hukukunda mal veya hizmetlerin bir kısmı için, patent hukukunda belirli istemler için kısmi devir mümkündür.

SMK Madde 148/2 — Kısmi Devir
"(2) Patent veya faydalı model belgesi, tescil edildiği buluşun bir kısmı için devredilebilir. Ancak devir, patent veya faydalı model belgesinin bölünmesi sonucunu doğurmaz; devir sicile kaydedilmekle birlikte, patent veya faydalı model belgesi üzerinde hisse şeklinde gösterilir."
Hak Türü Tam Devir Kısmi Devir
Marka Tüm mal/hizmetler için Belirli mal/hizmet sınıfları için
Patent Tüm buluş için Hisse şeklinde
Tasarım Tüm tasarım için Çoklu tasarımda bağımsız olarak
Telif Tüm mali haklar için Belirli mali haklar için

4. Şekil Şartları

Fikri mülkiyet devirlerinde şekil şartları, hakkın türüne göre farklılık gösterir. Genel olarak yazılı şekil aranır ve sicile kayıt üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gereklidir.

4.1. Sınai Mülkiyet Hakları

SMK Madde 148/4 — Sicile Kayıt
"(4) Devir, sicile kaydedilmediği sürece, taraflar patent veya faydalı modelden doğan haklarını iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez."
Hak Türü Şekil Şartı Sicile Kayıt
Marka Yazılı şekil tavsiye edilir Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli
Patent Yazılı şekil tavsiye edilir Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli
Faydalı Model Yazılı şekil tavsiye edilir Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli
Tasarım Yazılı şekil tavsiye edilir Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için gerekli

4.2. Telif Hakları

FSEK Madde 48 — Mali Hakların Devri
"(1) Eser sahibi veya mirasçıları mali haklarını süre, yer ve muhteva itibariyle sınırlı veya sınırsız, karşılıklı veya karşılıksız olarak başkalarına devredebilirler.

(2) Mali hakları sadece kullanma yetkisi de (ruhsat) verilebilir."
FSEK Madde 49 — Manevi Haklar
"(1) Manevi haklar devredilemez.

(2) Ancak eser sahibi, manevi haklarını kullanma yetkisini başkasına bırakabilir."
Hak Türü Devredilebilirlik Şekil Şartı
Mali Haklar Tam veya kısmi devir mümkün Yazılı şekil zorunlu (FSEK m.52)
Manevi Haklar Devredilemez -
Bağlantılı Haklar Devir mümkün Yazılı şekil zorunlu

5. Devir Sözleşmesi

Devir sözleşmesi, fikri mülkiyet hakkının devredenden devralana geçişini sağlayan hukuki işlemdir. Sözleşmede devrin konusu, kapsamı, bedeli ve tarafların yükümlülükleri açıkça belirtilmelidir.

Devir Sözleşmesinin Temel Unsurları
Taraflar: Devreden (hak sahibi) ve devralan

Devrin Konusu: Devredilen fikri mülkiyet hakkının açık tanımı (tescil no, kapsam)

Devir Kapsamı: Tam veya kısmi devir, coğrafi ve zamansal kapsam

Devir Bedeli: Ödeme tutarı, vadesi ve şekli

Garanti ve Taahhütler: Hakkın geçerliliği, tecavüzsüzlük, üçüncü kişi hakları

Sicil İşlemleri: Kaydın yapılması yükümlülüğü ve masrafları

Uyuşmazlık Çözümü: Yetkili mahkeme veya tahkim

6. Rehin ve Haciz

Fikri mülkiyet hakları, mali değer taşıyan varlıklar olarak rehin ve hacze konu olabilir. Bu işlemler, hakkın teminat olarak kullanılmasını veya cebri icra yoluyla paraya çevrilmesini sağlar.

6.1. Rehin

SMK Madde 124 — Marka Üzerinde Rehin
"(1) Marka, işletmeden bağımsız olarak rehnedilebilir.

(2) Rehin, sicile kaydedilmediği sürece, rehin hakkı sahibi bu hakkını iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri süremez."
Hak Türü Rehin Edilebilirlik Yasal Dayanak
Marka İşletmeden bağımsız rehin mümkün SMK m.124
Patent Rehin mümkün SMK m.148
Tasarım Rehin mümkün SMK m.76
Telif Mali haklar üzerinde rehin mümkün FSEK

6.2. Haciz

Fikri mülkiyet hakları, borçlunun mal varlığının bir parçası olarak hacze konu olabilir. Haciz işlemi icra müdürlüğü tarafından yapılır ve sicile şerh düşülür.

İşlem Rehin Haciz
Nitelik İradi teminat Cebri icra işlemi
Kuruluş Sözleşme ile İcra müdürlüğü kararı ile
Sicil Kaydı Üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirlik için Şerh olarak kaydedilir
Sonuç Borcun ödenmemesi halinde paraya çevirme Satış ve alacağa tahsis

7. Miras Yoluyla İntikal

Fikri mülkiyet hakları, miras yoluyla mirasçılara intikal eder. Telif haklarında manevi hakların kullanımı, mali hakların intikali ile ayrı değerlendirilir.

FSEK Madde 19 — Mirasçıların Hakları
"(1) Eser sahibinin ölümünden sonra, eser sahibine ait mali haklar kanuni miras hükümleri gereğince mirasçılarına intikal eder.

(2) Manevi hakları, eser sahibinin ölümünden sonra mirasçıları, vasiyeti yerine getirme görevlisi veya eser sahibince bu amaçla belirlenmiş kişi veya kuruluşlar kullanabilir."
Hak Türü Miras İntikali Koruma Süresi
Telif (Mali Haklar) Mirasçılara intikal eder Eser sahibinin ömrü + 70 yıl
Telif (Manevi Haklar) Kullanım yetkisi mirasçılara geçer Süresiz
Marka Mirasçılara intikal eder Yenileme sürdüğü sürece
Patent Mirasçılara intikal eder 20 yıl (başvuru tarihinden)
Tasarım Mirasçılara intikal eder 25 yıla kadar

8. İşletme Devri ile Birlikte Devir

Ticari işletmenin devri halinde, işletmeye bağlı fikri mülkiyet haklarının akıbeti ayrıca düzenlenmelidir. Kural olarak, aksi kararlaştırılmadıkça marka ve diğer haklar işletme ile birlikte geçer.

SMK Madde 123/2 — İşletme Devri
"(2) İşletmenin devri, aksi kararlaştırılmamışsa işletmeye ait markaların da devri sonucunu doğurur.

(3) Markanın devri, devredenin aynı markayı veya ayırt edilemeyecek derecede benzer markasını, benzer mal veya hizmetler için muhafaza ettiği hallerde, tüketicinin marka tescilinden kaynaklanan garanti hakkında yanılmasına yol açabilecek nitelikte ise, devir ancak devralanın bu karıştırılma ihtimalini ortadan kaldıracak şekilde sınırlamayı kabul etmesi halinde sicile kaydedilir."

9. Uluslararası Devir İşlemleri

Uluslararası fikri mülkiyet devirleri, birden fazla ülkedeki hakları kapsayabilir. Her ülkede ayrı sicil kaydı gerekebilir ve devir işleminin o ülke hukukuna uygunluğu sağlanmalıdır.

Uluslararası Devir Dikkat Noktaları
Şekil Şartları: Her ülkenin şekil şartlarına uyum (noter onayı, apostille vb.)

Sicil Kaydı: Her ülke ofisine ayrı kayıt başvurusu

Dil: Resmi tercüme gerekliliği

Vergi: Transfer fiyatlandırması ve stopaj vergileri

Döviz: Kambiyo düzenlemelerine uyum

10. Devir İşleminde Dikkat Edilecek Hususlar

10.1. Due Diligence (Hukuki İnceleme)

İnceleme Konusu Kontrol Edilecek Husus
Hak Sahipliği Devredenin gerçek hak sahibi olduğu
Hakkın Geçerliliği Tescil durumu, yenileme, süre
Üçüncü Kişi Hakları Rehin, haciz, lisans
Uyuşmazlıklar Derdest davalar, itirazlar
Tecavüz Riskleri Üçüncü kişi hakları ihlali riski

10.2. Garanti ve Taahhütler

Devir sözleşmesinde devredenin vermesi gereken temel garanti ve taahhütler, devralanın korunması açısından kritik öneme sahiptir.

Garanti/Taahhüt İçerik
Hak Sahipliği Garantisi Devredenin hakkın tek ve tam sahibi olduğu
Geçerlilik Garantisi Hakkın geçerli ve yürürlükte olduğu
Yüksüzlük Garantisi Rehin, haciz veya üçüncü kişi hakkı olmadığı
Tecavüzsüzlük Garantisi Hakkın üçüncü kişi haklarını ihlal etmediği
Dava Yokluğu Derdest dava veya ihtilaf olmadığı

11. Sonuç

Fikri mülkiyet devri, hakların ekonomik değerinin realize edilmesinin önemli bir yoludur. Devir işlemleri, hakkın türüne göre farklı şekil şartlarına ve sicil kayıt gerekliliklerine tabidir.

Başarılı bir devir işlemi için kapsamlı due diligence yapılması, uygun garanti ve taahhütlerin sözleşmeye dahil edilmesi ve sicil kayıt işlemlerinin eksiksiz tamamlanması zorunludur. Uluslararası devir işlemlerinde ise her ülkenin yerel mevzuatına uyum sağlanmalıdır.

Fikri Mülkiyet Hukuku Serisi 10 / 15
Fikri Mülkiyet Lisansları Fikri Mülkiyet İhlalleri

Bu çalışma yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihatlarda meydana gelebilecek değişiklikler nedeniyle içerik zamanla geçerliliğini yitirebilir. İçeriğin somut olaylara uygulanması veya bu içeriğe dayanılarak alınan kararlar nedeniyle doğabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul edilmez.